Seisan gijutsu là gì? Kỹ thuật sản xuất trong nhà máy Nhật
Một dây chuyền mới sắp được lắp tại nhà máy của bạn ở Bắc Ninh, Hải Phòng, Đồng Nai hay Bình Dương, và một nhóm từ công ty mẹ Nhật sang để dựng chuyền. Danh thiếp của họ ghi "Production Engineering Department", tiếng Nhật là 生産技術部 (seisan gijutsu-bu). Họ xin dữ liệu takt time, sơ đồ mặt bằng và lịch sử bảo trì của các máy tương tự, và có vẻ chính họ, chứ không phải đội bảo trì của bạn, là người quyết định thiết bị. Vậy họ là ai và phụ trách những gì?
Trả lời ngắn gọn: seisan gijutsu (生産技術, "kỹ thuật sản xuất") là bộ phận trong nhà sản xuất Nhật quyết định sản phẩm sẽ được làm ra bằng cách nào, rồi đưa cách làm đó vào nhà máy. Bộ phận này lo thiết kế công đoạn, thiết bị và đồ gá, khởi động sản xuất hàng loạt và cải tiến liên tục. Họ đứng giữa thiết kế sản phẩm và hiện trường sản xuất, và khác với seizo gijutsu (kỹ thuật chế tạo), setsubi hozen (bảo trì thiết bị) và seisan kanri (quản lý sản xuất).
Bài này giải thích một nhóm seisan gijutsu làm gì, tham gia từ giai đoạn phát triển đến sản xuất hàng loạt ra sao, một ngày làm việc điển hình thế nào và khác các bộ phận khác trong nhà máy ở đâu. Cuối bài có bảng đối chiếu chức danh Nhật – Anh, danh sách câu hỏi để làm việc với nhóm này và một mẫu email có thể chỉnh lại để dùng.
- Seisan gijutsu = "làm như thế nào": trình tự công đoạn, thiết bị, đồ gá, phương pháp làm việc và khởi động chuyền.
- Năm việc chính: thiết kế công đoạn và chuyền, mua sắm thiết bị và đồ gá, khởi động sản xuất hàng loạt, cải tiến và giảm chi phí, lập kế hoạch đầu tư thiết bị.
- Ở nhiều nhà sản xuất Nhật, nhóm này tham gia từ sớm trong giai đoạn phát triển sản phẩm và góp ý cho thiết kế từ góc nhìn sản xuất.
- Seizo gijutsu vận hành và tinh chỉnh các chuyền đang chạy. Hozen giữ cho thiết bị hoạt động. Seisan kanri lập kế hoạch làm gì, khi nào. Hãy hỏi người đó phụ trách giai đoạn nào, đừng chỉ nhìn chức danh.
Mục lục
- Seisan gijutsu (kỹ thuật sản xuất) là gì?
- Nhóm seisan gijutsu làm những việc gì?
- Seisan gijutsu tham gia từ phát triển đến sản xuất hàng loạt như thế nào?
- Một ngày làm việc của seisan gijutsu
- Seisan gijutsu khác seizo gijutsu, hozen và seisan kanri thế nào?
- Đối chiếu chức danh Nhật với chức danh tiếng Anh và tên gọi ở Việt Nam
- Kỹ năng của một kỹ sư seisan gijutsu
- Làm việc với nhóm seisan gijutsu
- Quy định tại Việt Nam cần lưu ý
- Những trường hợp bài này không áp dụng
- Câu hỏi thường gặp
- Nguồn tham khảo
Seisan gijutsu (kỹ thuật sản xuất) là gì?
Seisan gijutsu là vị trí kỹ thuật quyết định sản phẩm được làm ra như thế nào và đưa cách làm đó vào hiện trường nhà máy. Ở nhà sản xuất Nhật, các vị trí kỹ thuật chia thành ba nhóm lớn: thiết kế và phát triển quyết định làm cái gì, seisan gijutsu quyết định làm như thế nào, còn sản xuất (seizo) là nơi trực tiếp làm ra sản phẩm.
Bản vẽ từ phòng thiết kế chưa chắc đã sản xuất hàng loạt được ngay. Chi tiết có thể khó gia công, trình tự lắp ráp có thể không khả thi trên thực tế, hoặc nhà máy không có thiết bị đạt được độ chính xác yêu cầu. Seisan gijutsu tìm ra những vấn đề này rồi chuẩn bị công đoạn, thiết bị và phương pháp làm việc cho đến khi sản phẩm làm được với số lượng lớn.
JIS Z 8141:2022, tiêu chuẩn công nghiệp Nhật về thuật ngữ quản lý sản xuất, không định nghĩa seisan gijutsu như một chức danh. Tuy vậy, tiêu chuẩn này định nghĩa các hoạt động mà những kỹ sư này làm hằng ngày. Lập kế hoạch trình tự (tejun keikaku) là dùng thông tin thiết kế của sản phẩm để xác định các thao tác cần thiết, trình tự công đoạn, trình tự thao tác và điều kiện làm việc. Bố trí chuyền là quyết định vị trí đặt thiết bị, vị trí công nhân và điểm cấp vật tư, chi tiết trên chuyền sản xuất.
Cùng tiêu chuẩn còn định nghĩa thiết kế để sản xuất (seisan sekkei): chuyển thiết kế chức năng thành thiết kế dễ sản xuất và có hiệu quả kinh tế. Cùng nhà thiết kế chỉnh bản vẽ về hình dạng dễ làm hơn là một phần cốt lõi của công việc.
Seisan gijutsu quyết định "làm như thế nào", nằm giữa thiết kế và hiện trường sản xuất.
Lưu ý: Cách tổ chức và tên bộ phận khác nhau tùy công ty. Ở một số công ty, seisan gijutsu còn kiêm cả seizo gijutsu hoặc bảo trì.
Mục tiêu là một cách làm đáp ứng đồng thời chất lượng, chi phí và giao hàng (QCD). Chi tiết chất lượng tốt nhưng làm quá lâu thì lỗ vốn, còn chi tiết rẻ nhưng tỷ lệ lỗi cao thì không dùng được. Cân bằng cả ba yếu tố ngay trong thiết kế công đoạn là điều người ta đánh giá ở kỹ sư seisan gijutsu.
Nhóm seisan gijutsu làm những việc gì?
Phạm vi công việc phụ thuộc vào sản phẩm và quy mô công ty, nhưng có thể chia thành năm mảng.
Nhóm vừa dựng chuyền, vừa không ngừng làm cho chuyền tốt hơn.
Lưu ý: Công ty lớn chia công việc cho người chuyên thiết kế công đoạn và người chuyên thiết kế thiết bị. Ở công ty nhỏ, một người thường làm toàn bộ.
Thiết kế công đoạn và chuyền
Thiết kế công đoạn (kotei sekkei) định ra trình tự và điều kiện của công việc. Với một chi tiết kim loại, đó là quyết định thứ tự cắt, gia công, khoan, nhiệt luyện, rửa và kiểm tra, cùng điều kiện cho từng bước.
Từ sản lượng mục tiêu mỗi ngày, nhóm tính takt time (thời gian có thể dành cho một sản phẩm), rồi bố trí thiết bị và người sao cho cycle time ở các công đoạn cân bằng nhau. Nếu một công đoạn chậm hơn phần còn lại, hàng dở dang sẽ dồn trước công đoạn đó và năng lực cả chuyền giảm. Cách nghĩ này trùng với nền tảng của Toyota Production System và Kaizen.
Mua sắm thiết bị và đồ gá
Khi công đoạn đã định, nhóm chuẩn bị thiết bị để chạy công đoạn đó. Có thể là mua máy công cụ hoặc robot tiêu chuẩn, đặt máy chuyên dụng từ nhà chế tạo thiết bị, hoặc tự thiết kế và chế tạo trong công ty. Seisan gijutsu soạn thông số thiết bị, so sánh báo giá và quản lý từ đơn đặt hàng đến lắp đặt. Nếu nhà máy bạn nhận được thông số kỹ thuật mua hàng (kobai shiyosho) từ Nhật, tài liệu đó thường đến từ nhóm này.
Nhóm cũng thiết kế đồ gá (jig, jigu) để giữ chi tiết ở vị trí cố định, cùng các dụng cụ dùng khi chuẩn bị gia công. Đồ gá ảnh hưởng lớn đến chất lượng và cycle time nên đây là việc ít được chú ý nhưng quan trọng. Khá nhiều công ty để chính kỹ sư seisan gijutsu viết chương trình PLC điều khiển thiết bị.
Khởi động sản xuất hàng loạt
Thiết bị mới hiếm khi làm ra chi tiết đạt chất lượng với tốc độ mục tiêu ngay ngày đầu. Khi chạy mẫu và sản xuất thử hàng loạt, những vấn đề không thấy trên bản vẽ bắt đầu xuất hiện: dao động kích thước, lỗi cấp chi tiết và dừng máy ngắn, lặp lại nhiều lần (choko-tei).
Khởi động sản xuất hàng loạt (ryosan tachiage) là xử lý từng vấn đề này cho đến khi chuyền cho ra chất lượng và sản lượng theo kế hoạch một cách ổn định, rồi bàn giao cho bộ phận sản xuất. Lịch được tính ngược từ ngày phát hành sản phẩm hoặc ngày khách hàng bắt đầu sản xuất, nên đây thường là giai đoạn bận nhất của công việc.
Cải tiến và giảm chi phí
Công việc vẫn tiếp tục sau khi sản xuất hàng loạt bắt đầu. Nhóm theo dõi tỷ lệ lỗi, độ sẵn sàng của thiết bị và thời gian lao động trên mỗi sản phẩm. Khi một công đoạn xấu đi, họ tìm nguyên nhân và xử lý. Các cải tiến thường gặp gồm:
- Tự động hóa việc vận chuyển để giảm thao tác thủ công
- Rút ngắn thời gian thay khuôn, chuyển mã hàng (dandori)
- Điều chỉnh điều kiện gia công để kéo dài tuổi thọ dao cụ
Trên một chuyền chạy mỗi ngày, tiết kiệm vài giây hay vài đồng cho mỗi sản phẩm cộng lại thành khác biệt lớn về lợi nhuận hằng năm.
Kế hoạch đầu tư thiết bị và công nghệ mới
Với sản phẩm mới hoặc tăng sản lượng, seisan gijutsu ước tính nên đầu tư bao nhiêu vào thiết bị nào và mất bao nhiêu năm để thu hồi vốn. Về trung hạn, nhóm xem xét công nghệ sản xuất mới như tự động hóa bằng robot và hệ thống IoT thu thập dữ liệu thiết bị. Từ góc nhìn của ban lãnh đạo, đây là bộ phận đề xuất, trên cơ sở kỹ thuật, nên đầu tư vào đâu để nhà máy cạnh tranh tốt hơn. Các đề xuất đầu tư lớn trong công ty Nhật thường đi qua quy trình phê duyệt nội bộ ringi.
Seisan gijutsu tham gia từ phát triển đến sản xuất hàng loạt như thế nào?
Seisan gijutsu không phải bộ phận chỉ được gọi vào sau khi thiết kế xong. Ở nhiều nhà sản xuất Nhật, họ tham gia từ sớm trong giai đoạn phát triển sản phẩm và góp ý cho thiết kế từ góc nhìn sản xuất hàng loạt. Trang tuyển dụng của Seiko Epson, chẳng hạn, mô tả kỹ sư sản xuất tham gia nghiên cứu khả năng thương mại hóa từ giai đoạn thiết kế ý tưởng, với mục tiêu sản xuất hàng loạt chất lượng cao, chi phí thấp, năng suất cao.
Tham gia từ giai đoạn phát triển và chịu trách nhiệm cho đến khi sản xuất hàng loạt ổn định.
Lưu ý: Tên và ranh giới các giai đoạn khác nhau tùy ngành và công ty.
Giai đoạn phát triển: thiết kế để dễ sản xuất
Nếu đến cuối giai đoạn thiết kế mới phát hiện "hình dạng này không gia công được", hậu quả là vòng lặp tốn kém: sửa bản vẽ và làm lại khuôn. Để tránh điều đó, seisan gijutsu lên tiếng trong các buổi xem xét thiết kế (Design Review, DR) về mức độ dễ gia công và lắp ráp, cũng như thiết bị hiện có có đáp ứng được không.
Ngày càng nhiều nhóm dùng dữ liệu 3D CAD và CAE để kiểm tra trình tự lắp ráp và va chạm với thiết bị trước khi chế tạo bất kỳ thiết bị thật nào. Vấn đề được phát hiện càng sớm thì chi phí sửa càng thấp.
Chuẩn bị sản xuất: mua sắm và kiểm chứng thiết bị
Ở giai đoạn này, việc chính là mua sắm và kiểm chứng thiết bị. Nhóm kiểm tra hoạt động tại nhà máy của nhà chế tạo thiết bị trước khi giao, lắp đặt sau khi thiết bị về, rồi chạy chi tiết thật để xác nhận độ chính xác và năng lực. Các bước này gần với FAT (nghiệm thu tại nhà cung cấp) và SAT (nghiệm thu tại hiện trường) mà bạn có thể đã biết.
Với thiết bị lớn hoặc khi triển khai sang nhà máy ở nước ngoài, giai đoạn này có thể kéo dài hàng tháng. Thiết bị giao chậm sẽ đẩy lùi ngày bắt đầu sản xuất, vì vậy quản lý tiến độ là một phần của công việc.
Sản xuất hàng loạt: bàn giao và cải tiến
Ngay sau khi sản xuất hàng loạt bắt đầu, thường có một giai đoạn gọi là quản lý giai đoạn đầu sản xuất (shoki ryudo kanri, tạm dịch "quản lý dòng chảy ban đầu"), trong đó chất lượng được giám sát chặt hơn bình thường. Khi các vấn đề đã lắng xuống và bộ phận sản xuất tự vận hành được chuyền, seisan gijutsu bàn giao. Sau đó nhóm tiếp tục cải tiến chuyền và đưa bài học vào thiết kế, thông số thiết bị của sản phẩm kế tiếp.
Một ngày làm việc của seisan gijutsu
Một ngày của kỹ sư seisan gijutsu đi đi lại lại giữa việc ở văn phòng và việc kiểm tra tại hiện trường. Họ ít khi quyết định chỉ dựa vào bản vẽ và con số mà ra tận thiết bị xem chi tiết thật. Trang tuyển dụng của Sumitomo Rubber Industries mô tả một ngày tương tự của kỹ sư sản xuất: họp đầu ngày, tham dự chạy thử công đoạn dùng vật liệu hoặc thiết bị mới, họp với bộ phận khác và nhà chế tạo thiết bị, thử nghiệm để kiểm tra tác dụng của điều kiện công đoạn, và điều phối lịch.
Ví dụ dưới đây là một ngày trong giai đoạn lắp đặt thiết bị mới.
Đi lại giữa văn phòng và hiện trường, phối hợp với các bộ phận khác.
- 8:30Họp đầu ngày và kết quả hôm trướcXem sản lượng, lỗi và dừng máy của các chuyền phụ trách, quyết định vấn đề nào xử lý trước
- 9:30Họp với bộ phận thiết kếChỉ ra những chỗ khó gia công hoặc dung sai chặt trên bản vẽ của sản phẩm tiếp theo
- 10:30Chạy thử thiết bị mớiChạy chi tiết mẫu cùng kỹ sư của nhà chế tạo thiết bị, đo kích thước và cycle time
- 13:00Xử lý dữ liệu và đối sáchTổng hợp kết quả đo buổi sáng, nghĩ cách đổi điều kiện hoặc sửa đồ gá
- 15:00Phối hợp với sản xuất và QAThống nhất với các bộ phận liên quan về thay đổi trong hướng dẫn công việc và phương pháp kiểm tra
- 16:30Đi kiểm tra chuyền và chuẩn bị cho ngày maiXem tình trạng chuyền đã cải tiến, quyết định nội dung thử nghiệm và việc cần chuẩn bị cho ngày sau
Lưu ý: Ví dụ chung dựa trên thông tin tuyển dụng của một số công ty. Nội dung thay đổi nhiều tùy giai đoạn dự án và phần việc được giao.
Khối lượng công việc thay đổi nhiều theo giai đoạn dự án. Ngay trước khi khởi động sản xuất hàng loạt, sự cố thiết bị và vấn đề chất lượng thường kéo theo làm thêm giờ. Khi sản xuất đã ổn định, việc chuyển sang những phần có thể lên kế hoạch, như đánh giá các đề tài cải tiến và lập kế hoạch thiết bị tương lai.
Công việc cũng có đi công tác: chạy thử thiết bị tại nhà chế tạo và triển khai chuyền sang các nhà máy liên quan ở Nhật và nước ngoài. Seiko Epson, chẳng hạn, cho biết kỹ sư sản xuất cùng xây dựng hệ thống sản xuất hàng loạt với các cơ sở sản xuất ở Trung Quốc và Đông Nam Á. Ở những nhà sản xuất có nhà máy nước ngoài, vị trí này có thể bao gồm công tác và biệt phái ra nước ngoài. Đó là một lý do kỹ sư seisan gijutsu từ Nhật có thể là người dựng chuyền của bạn.
Seisan gijutsu khác seizo gijutsu, hozen và seisan kanri thế nào?
Seisan gijutsu dễ bị nhầm với ba vị trí khác trong nhà máy: seizo gijutsu (kỹ thuật chế tạo), setsubi hozen (bảo trì thiết bị) và seisan kanri (quản lý sản xuất). Cả bốn đều là vị trí kỹ thuật hoặc quản lý trong nhà máy. Điểm phân biệt là giai đoạn họ làm việc và việc họ chịu trách nhiệm.
Seisan gijutsu dựng chuyền; ba bộ phận còn lại chủ yếu vận hành chuyền hoặc giữ cho chuyền chạy.
Lưu ý: Một số công ty gộp seizo gijutsu vào seisan gijutsu hoặc đặt bảo trì trong bộ phận kỹ thuật sản xuất. Ranh giới không cố định.
Seizo gijutsu (kỹ thuật chế tạo)
Đây là cặp khó phân biệt nhất. Nói chung, seisan gijutsu khởi động chuyền và thiết bị mới, còn seizo gijutsu (製造技術) quản lý điều kiện của các công đoạn đang chạy và nâng cao chất lượng, hiệu suất của chúng.
Chẳng hạn, lập kế hoạch và lắp một chuyền gia công mới là việc của seisan gijutsu. Tinh chỉnh điều kiện gia công sau khi chạy để giảm lỗi và viết tiêu chuẩn công việc là việc của seizo gijutsu. Cách chia này khác nhau tùy công ty: có nơi không có bộ phận seizo gijutsu và seisan gijutsu làm cả hai, có nơi gộp cả hai dưới một "Phòng Kỹ thuật Sản xuất". Đừng chỉ dựa vào chức danh; hãy hỏi người đó phụ trách giai đoạn nào của công việc.
Setsubi hozen (bảo trì thiết bị)
JIS Z 8141 định nghĩa bảo trì thiết bị (setsubi hozen, 設備保全) là các hoạt động ngăn ngừa và đo sự xuống cấp của thiết bị, cũng như khôi phục thiết bị đã xuống cấp, nhằm duy trì tính năng của thiết bị. Qua kiểm tra hằng ngày và định kỳ, thay chi tiết và sửa khi hỏng, bảo trì giữ cho thiết bị hiện có chạy không dừng.
Có thể hiểu đơn giản: seisan gijutsu đưa thiết bị vào, bảo trì giữ cho thiết bị chạy. Hai bên không đối lập mà nối liền nhau từ lắp đặt đến duy trì.
Đưa bài học từ bảo trì vào thiết bị mới giúp giảm hỏng hóc trên chuyền.
Bảo trì dự đoán, dùng cảm biến theo dõi tình trạng thiết bị để xử lý trước khi hỏng, cũng ngày càng phổ biến. Đặt cảm biến ở đâu và thu thập dữ liệu nào cần được cân nhắc ngay từ lúc đưa thiết bị vào, nên seisan gijutsu và bảo trì ngày càng phối hợp với nhau.
Seisan kanri (quản lý sản xuất) và chất lượng
Seisan kanri (生産管理) dựa vào đơn hàng và kế hoạch bán hàng để quyết định làm gì, khi nào, bao nhiêu, rồi sắp xếp vật tư và lịch. Seisan gijutsu tạo ra năng lực của chuyền, còn quản lý sản xuất dùng năng lực đó để xuất hàng đúng kế hoạch.
Quản lý chất lượng và đảm bảo chất lượng (hinshitsu hosho) kiểm tra sản phẩm có đạt tiêu chuẩn không, và dẫn dắt việc truy tìm nguyên nhân gốc cùng phòng ngừa tái diễn khi có lỗi. Seisan gijutsu làm việc chặt chẽ với bộ phận này về thiết kế công đoạn kiểm tra và đối sách lỗi, và việc khởi động sản xuất hàng loạt thường cần sự phê duyệt của bộ phận chất lượng.
Đối chiếu chức danh Nhật với chức danh tiếng Anh và tên gọi ở Việt Nam
Chức danh tiếng Anh không khớp hoàn toàn với chức danh Nhật, và tên gọi tiếng Việt trong từng nhà máy cũng không thống nhất. Bảng dưới đây là hướng dẫn sơ bộ về ý nghĩa thông thường của từng chức danh Nhật và những chức danh tiếng Anh hay được dùng cho công việc tương tự. Hãy coi cột bên phải là điểm xuất phát, không phải định nghĩa, và xác nhận phạm vi với người đó.
| Chức danh tiếng Nhật | Thường phụ trách | Chức danh tiếng Anh thường dùng cho công việc tương tự |
|---|---|---|
| 生産技術 seisan gijutsu | Công đoạn mới, thiết bị, đồ gá, khởi động chuyền, kế hoạch đầu tư | Production engineering, manufacturing engineering, new product introduction (NPI) engineering |
| 製造技術 seizo gijutsu | Điều kiện công đoạn và tiêu chuẩn công việc trên chuyền đang chạy | Process engineering, sustaining manufacturing engineering |
| 設備保全 setsubi hozen | Kiểm tra, sửa chữa, thay chi tiết cho thiết bị hiện có | Maintenance, maintenance engineering |
| 生産管理 seisan kanri | Làm gì, khi nào, bao nhiêu; vật tư và lịch | Production planning and control, production scheduling |
| 品質保証 hinshitsu hosho | Tiêu chuẩn chất lượng, kiểm tra, nguyên nhân gốc, phê duyệt khởi động | Quality assurance, quality engineering |
Cùng một chức danh tiếng Anh cũng có thể mang nghĩa khác nhau ở các công ty khác nhau. "Manufacturing engineer" ở nơi này có thể là người khởi động chuyền mới, ở nơi khác lại là người hỗ trợ chuyền đang chạy. Vì vậy câu hỏi về giai đoạn phụ trách quan trọng hơn chức danh ở cả hai phía.
Kỹ năng của một kỹ sư seisan gijutsu
Vì vai trò bao quát rộng, kỹ sư seisan gijutsu được kỳ vọng kết hợp kiến thức cơ khí, điện và công nghệ thông tin hơn là chỉ đi sâu một lĩnh vực. Công việc hợp với người thích kết hợp nhiều công nghệ để giải quyết vấn đề, và thiết bị cùng công cụ số mới liên tục xuất hiện. Các kỹ năng chính gồm:
- Đọc bản vẽ và đánh giá mức độ khó gia công, lắp ráp của chi tiết (vẽ kỹ thuật cơ khí, dung sai)
- Vẽ đồ gá và bố trí thiết bị bằng CAD
- Hiểu biết về công đoạn, vật liệu và thiết bị (gia công cắt gọt, hàn, dập, ép phun, lắp ráp)
- Kiến thức cơ bản về điều khiển thiết bị và robot (PLC, cảm biến, khí nén)
- Thu thập dữ liệu và phân tích nguyên nhân (phương pháp thống kê, các công cụ QC)
- Ước tính chi phí và thời gian thu hồi vốn đầu tư
- Phối hợp với thiết kế, sản xuất, chất lượng, nhà chế tạo thiết bị và các bên liên quan khác
Công việc không đòi hỏi một chứng chỉ cụ thể, và các công ty Nhật thường coi trọng kinh nghiệm thực tế hơn chứng chỉ: người đó đã tham gia khởi động thiết bị hoặc chuyền nào, đã cải tiến được gì. Kỹ sư thường bắt đầu dưới sự hướng dẫn của người đi trước với thiết kế đồ gá, chạy thử thiết bị và các đề tài cải tiến. Khi có kinh nghiệm, họ nhận phác thảo cả chuyền và khởi động nhà máy mới.
Về sau, con đường phát triển có thể là quản lý bộ phận kỹ thuật sản xuất, làm giám đốc nhà máy (kojocho) hoặc điều hành nhà máy ở nước ngoài. Một số chuyển sang quản lý sản xuất, đảm bảo chất lượng hoặc kỹ thuật bán hàng cho nhà chế tạo thiết bị. Nhiều kỹ sư Việt Nam từng làm việc hoặc thực tập ở Nhật có lợi thế khi đứng giữa nhóm Nhật và hiện trường địa phương.
Làm việc với nhóm seisan gijutsu
Kỹ sư seisan gijutsu đứng giữa nhiều bên: thiết kế, sản xuất, đảm bảo chất lượng, quản lý sản xuất, mua hàng và nhà chế tạo thiết bị. Trang tuyển dụng của Olympus mô tả vai trò này như một cầu nối giữa người làm phát triển và người ở nhà máy. Trên thực tế, họ dành nhiều thời gian tìm giải pháp mà mỗi bên chấp nhận được, và dựa vào những gì thấy tại hiện trường: tiếng ồn và rung của thiết bị, vết xước trên chi tiết, cách công nhân thao tác.
Khi kỹ sư, nhà cung cấp hay quản lý nhà máy bạn làm việc với nhóm này, các câu hỏi dưới đây giúp tránh bất ngờ. Ai trả lời từng câu tùy công ty, nên bước đầu tiên luôn là tìm hiểu ai phụ trách phần nào.
Danh sách kiểm tra: câu hỏi nên hỏi phía Nhật
Vai trò và quyền phụ trách
- Hiện ai phụ trách chuyền này: seisan gijutsu, seizo gijutsu hay bộ phận sản xuất? Quyền phụ trách chuyển giao vào ngày nào?
- Công ty có nhóm seizo gijutsu riêng, hay seisan gijutsu cũng lo cả chuyền đang chạy?
- Ai phê duyệt việc thay đổi điều kiện công đoạn, đồ gá hoặc thiết bị sau bàn giao?
- Đầu mối của chúng ta ở bộ phận đảm bảo chất lượng là ai, và họ có ký duyệt việc khởi động không?
Trước khi thiết bị về
- Chuyền được thiết kế cho takt time và sản lượng ngày là bao nhiêu?
- Thiết bị nào mua từ nhà chế tạo, thiết bị nào tự làm trong công ty?
- Có nghiệm thu tại nhà máy của nhà chế tạo (FAT) không, và chúng tôi có thể tham dự không?
- Ai viết và duy trì chương trình PLC, và chúng tôi có nhận được file nguồn không?
- Chúng tôi nên chia sẻ lịch sử bảo trì hoặc điểm kiểm tra nào để đưa vào thông số thiết bị?
- Thiết bị nào thuộc nhóm máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, vệ sinh lao động cần kiểm định, và ai làm thủ tục? Biển cảnh báo và hướng dẫn an toàn bằng tiếng Việt do ai chuẩn bị?
Khởi động và bàn giao
- Giai đoạn quản lý đầu sản xuất (shoki ryudo) kéo dài bao lâu, và tiêu chí kết thúc là gì?
- Bàn giao kèm tài liệu nào: bảng công đoạn, tiêu chuẩn công việc, tiêu chuẩn kiểm tra, bản vẽ đồ gá, danh sách phụ tùng?
- Sau bàn giao, sự cố thiết bị liên hệ ai: nhóm seisan gijutsu ở Nhật, nhà chế tạo thiết bị hay bảo trì tại chỗ?
- Các cải tiến tìm được ở đây sẽ phản hồi cho chuyền hoặc sản phẩm tiếp theo bằng cách nào?
Mẫu email: làm rõ vai trò trước khi khởi động chuyền
Những câu hỏi ngắn, đánh số dễ để đồng nghiệp Nhật trả lời, chuyển tiếp nội bộ hoặc đưa vào công cụ dịch. Hãy chỉnh chi tiết cho phù hợp dự án của bạn.
Tiêu đề: Khởi động Line 3 – vai trò và kế hoạch bàn giao
Kính gửi anh/chị [Tên],
Cảm ơn anh/chị đã hỗ trợ khởi động Line 3 tại nhà máy chúng tôi. Để chuẩn bị cho đội ngũ, anh/chị vui lòng xác nhận giúp các nội dung sau:
1. Bộ phận nào phụ trách Line 3 cho đến khi bàn giao (seisan gijutsu hay bộ phận khác) và ngày bàn giao dự kiến.
2. Thời gian giám sát chất lượng đầu sản xuất (shoki ryudo) và tiêu chí kết thúc giai đoạn này.
3. Ai phê duyệt thay đổi điều kiện công đoạn, đồ gá và chương trình PLC sau bàn giao.
4. Danh sách tài liệu chúng tôi sẽ nhận khi bàn giao (bảng công đoạn, tiêu chuẩn công việc, tiêu chuẩn kiểm tra, bản vẽ đồ gá, danh sách phụ tùng).
5. Đầu mối liên hệ khi có sự cố thiết bị sau bàn giao.
Nếu có nội dung nào chưa quyết định, xin cho chúng tôi biết khi nào sẽ quyết định.
Trân trọng,
[Họ tên]
[Chức danh, nhà máy]
Quy định tại Việt Nam cần lưu ý
Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 (Luật số 84/2015/QH13) đặt ra yêu cầu riêng cho máy, thiết bị, vật tư có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, vệ sinh lao động. Theo các nguồn tra cứu, những thiết bị này không được sử dụng khi chưa được kiểm định hoặc kết quả kiểm định không đạt. Danh mục thiết bị cụ thể do cơ quan nhà nước quy định, nên khi nhóm seisan gijutsu đưa thiết bị mới vào, hãy cùng bộ phận an toàn của nhà máy xác nhận thiết bị nào thuộc danh mục và ai lo thủ tục.
JIS Z 8141 là tiêu chuẩn của Nhật. Bài này không đối chiếu từng thuật ngữ với tiêu chuẩn quốc gia TCVN, nên khi cần tài liệu theo TCVN, hãy xác nhận với nhà cung cấp hoặc cơ quan chuyên môn thay vì giả định hai bên giống nhau.
Những trường hợp bài này không áp dụng
- Tên bộ phận và ranh giới khác nhau tùy công ty. Có công ty gộp seizo gijutsu vào seisan gijutsu, đặt bảo trì trong bộ phận kỹ thuật sản xuất, hoặc dùng hẳn tên khác.
- Phạm vi công việc phụ thuộc quy mô công ty. Công ty lớn chia cho người chuyên thiết kế công đoạn và người chuyên thiết kế thiết bị; ở công ty nhỏ, một người thường làm toàn bộ.
- Tên và ranh giới các giai đoạn khác nhau tùy ngành và công ty, kể cả thế nào là "sản xuất thử hàng loạt" và quản lý giai đoạn đầu sản xuất kéo dài bao lâu.
- Ngày làm việc mẫu chỉ là minh họa dựa trên trang tuyển dụng của một số công ty, không phải lịch cố định.
- Bảng đối chiếu chức danh tiếng Anh chỉ mang tính gần đúng. Luôn xác nhận trực tiếp phạm vi và quyền quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Seisan gijutsu nghĩa là gì?
Seisan gijutsu (生産技術) nghĩa là "kỹ thuật sản xuất" (production engineering). Ở nhà sản xuất Nhật, đó là bộ phận quyết định sản phẩm được làm ra như thế nào, gồm thiết kế công đoạn, thiết bị, đồ gá, phương pháp làm việc, và khởi động chuyền sản xuất hàng loạt.
Production engineering và manufacturing engineering trong công ty Nhật khác nhau thế nào?
Nói chung, seisan gijutsu (production engineering) khởi động chuyền và thiết bị mới, còn seizo gijutsu (manufacturing hoặc process engineering) quản lý và cải tiến các công đoạn đang chạy. Một số công ty gộp hai bộ phận, nên hãy hỏi từng người phụ trách giai đoạn nào.
Seisan gijutsu có giống bảo trì không?
Không. Seisan gijutsu đưa thiết bị vào, còn setsubi hozen (bảo trì) giữ cho thiết bị chạy thông qua kiểm tra, sửa chữa và thay chi tiết. Hai bên phối hợp, ví dụ đưa lịch sử hỏng hóc vào thông số của thiết bị tiếp theo.
Khi nào seisan gijutsu bàn giao chuyền cho bộ phận sản xuất?
Thường là sau giai đoạn quản lý đầu sản xuất (shoki ryudo kanri, giám sát chất lượng chặt hơn ngay sau khi khởi động), khi chất lượng đã ổn định và bộ phận sản xuất tự vận hành được chuyền. Tiêu chí và thời điểm cụ thể khác nhau tùy công ty, nên hãy hỏi trước khi khởi động.
Vì sao kỹ sư seisan gijutsu người Nhật sang nhà máy ở nước ngoài?
Ở nhà sản xuất có nhà máy nước ngoài, seisan gijutsu thường cùng các cơ sở đó xây dựng hệ thống sản xuất. Seiko Epson, chẳng hạn, nêu tên các cơ sở ở Trung Quốc và Đông Nam Á. Việc triển khai chuyền và chạy thử thiết bị có thể kéo theo công tác và biệt phái ra nước ngoài.
Nguồn tham khảo
- Định nghĩa lập kế hoạch trình tự, bố trí chuyền, thiết kế để sản xuất, bảo trì thiết bị và phòng ngừa bảo trì: Hiệp hội Tiêu chuẩn Nhật Bản (JSA), JIS Z 8141:2022 Thuật ngữ quản lý sản xuất (tiếng Nhật)
- Vai trò của kỹ thuật sản xuất và các giai đoạn tham gia, gồm làm việc với cơ sở ở Trung Quốc và Đông Nam Á: Seiko Epson tuyển dụng, "Production Engineering" (tiếng Nhật)
- Kỹ thuật sản xuất như cầu nối giữa phát triển và nhà máy: Olympus tuyển dụng sinh viên mới tốt nghiệp, "Phát triển kỹ thuật sản xuất là công việc gì?" (tiếng Nhật)
- Ví dụ một ngày của kỹ sư sản xuất: Sumitomo Rubber Industries tuyển dụng, "Kỹ thuật sản xuất: phát triển thiết bị" (tiếng Nhật)
- Máy, thiết bị, vật tư có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, vệ sinh lao động: Thư viện Pháp luật, Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 (số 84/2015/QH13)
Bài gốc tiếng NhậtHướng dẫn này được biên soạn từ một bài viết của MONOSCOPE dành cho độc giả tại Nhật: 生産技術とは？仕事内容・1日の流れ・製造技術や設備保全との違い
Về biên tập viên
Biên tập viên MONOSCOPEFOUNDER & EDITORKhoảng mười năm làm việc tại một nhà sản xuất thiết bị nhà máy và một công ty kỹ thuật nhà máy, phụ trách đề xuất, thiết kế và chạy thử thiết bị, sau đó chuyển sang tiếp thị trực tuyến. Hiện là tư vấn web cho các nhà sản xuất B2B, giúp họ trình bày rõ sản phẩm và công nghệ. Có chứng chỉ quốc gia Nhật Bản về Quản lý năng lượng (Energy Manager) và Kỹ sư điện trưởng hạng ba.
Viết blog kỹ thuật từ năm 2017 (hơn 500 bài) và có kênh YouTube tiếng Nhật với khoảng 20.000 người đăng ký. Mỗi hướng dẫn được viết từ góc nhìn hiện trường Nhật Bản và đối chiếu với các tiêu chuẩn được trích dẫn.
