NOx O2 Düzeltmesi: Formül ve Japonya Referans O2 Değerleri

Japonya'dan gelen bir kazan test raporunda "NOx 60 ppm (O₂ %5 kansan)" yazıyor. Sizin çevre izninizdeki veya emisyon ölçüm raporunuzdaki sınır ise mg/Nm³ cinsinden ve %3 O₂'ye göre verilmiş olabilir. Bu iki sayıyı, oksijen referansı, nem esası ve birim aynı olmadan kıyaslayamazsınız.

O₂ kansan (O2換算), "O₂ düzeltmesi" demektir. Ölçülen NOx veya toz (partikül madde) derişimini, baca gazı sanki sabit bir referans oksijen oranı içeriyormuş gibi yeniden ifade eden hesaptır. Japonya C = C_s × (21 − O_n) / (21 − O_s) formülünü kullanır ve referans değer O_n, her tesis türü için kanunla belirlenir.

Bu yazı önce formülün ne yaptığını ve neden 21 kullandığını anlatır, ardından bir seyreltme örneğini hesaplar. Sonra Japonya'nın referans O₂ değerlerini listeler, doğrulayabildiğimiz kadarıyla Türkiye, AB ve ABD uygulamasıyla karşılaştırır ve Japon tedarikçinin değerini kendi esasınıza nasıl çevireceğinizi gösterir. Sonunda bir kontrol listesi, tedarikçiye soru listesi ve e-posta şablonu bulacaksınız.

İçindekiler

1. Japon Teknik Föyünde O2 Düzeltmesi Ne Anlama Gelir
2. Emisyonlar Neden Referans O2'ye Düzeltilir
3. Çalışılmış Örnek: Seyreltme Düzeltilmiş Değeri Değiştirmez
4. Japonya'da Tesis Türüne Göre Referans O2 Değerleri
5. Japonya'nın Referans O2'si Türkiye, AB ve ABD ile Nasıl Karşılaştırılır
6. Kuru Esas, ppm ve mg/Nm3: Başka Neler Aynı Olmalı
7. Japon Tedarikçinin NOx Değerini Kendi Esasınıza Çevirmek
8. Kontrol Listesi ve Japon Tedarikçiye Sorular
9. Bu Rehberin Sınırları
10. Sık Sorulan Sorular
11. Kaynaklar

Japon Teknik Föyünde O2 Düzeltmesi Ne Anlama Gelir

Japon şartnameleri ve test raporları, değerin yanına oksijen esasını yazar; örneğin "NOx 150 ppm (O₂ 4%換算)" veya "O₂ 12%換算値". Bunu "%4 O₂'ye düzeltilmiş" veya "%12 O₂'de" diye okuyun. Kanundaki referans seviyeye hyojun sanso nodo (標準酸素濃度), yani standart oksijen derişimi denir.

Formül, Japonya'nın Hava Kirliliğini Önleme Kanunu'nun (Taiki Osen Boshi Ho, 大気汚染防止法) uygulama yönetmeliğinde, toz ve azot oksitler için emisyon sınır tablolarının notlarında yer alır:

Japon mevzuatı NOx'u, 0 °C ve 1 atm'e çevrilmiş 1 m³ baca gazındaki cm³ olarak ifade eder. 1 m³ içindeki 1 cm³, hacimce 1 ppm'dir; yani ppm değerini formüle doğrudan koyabilirsiniz. Toz için de aynı formül geçerlidir; yalnızca birim, 0 °C ve 1 atm'deki 1 m³ baca gazı başına gramdır.

Formüldeki "21", havanın oksijen oranıdır. Kuru hava hacimce yaklaşık %20,95 oksijen içerir ve Japonya bunu 21'e yuvarlar. İlerde göreceğiniz gibi ABD EPA kuralları 20,9 kullanır.

Formüldeki dört değerin her birinin kaynağı farklıdır:

Şekil 1: O₂ Düzeltme Formülündeki Dört Değer

İki değer ölçülür, biri kanunla belirlenir, biri de sonuçtur.

C_s ÖlçülenAnalizörden okunan NOx veya toz derişimi

O_s Ölçülen O₂Aynı gazdaki oksijen. %20'nin üstündeki değerler %20 olarak girilir

O_n Referans O₂Her tesis türü ve kirletici için kanunla belirlenir

C DüzeltilmişEmisyon sınır değeriyle karşılaştırılan değer

O_s için %20 üst sınırı, uygulama yönetmeliğinin Ek Tablo 2 ve 3-2 notlarından (toz ve NOx) gelir.

O_n'i siz seçmezsiniz. Tesis türüne ve kirleticiye (NOx mu, toz mu) bağlıdır. Örneğin yalnızca gaz yakan bir kazan %5 kullanır; ana değerler yazının ilerisindeki tabloda.

Emisyonlar Neden Referans O2'ye Düzeltilir

Düzeltme, her tesise aynı ölçüyü verir. Kazan veya yakma fırını, yakıtı havadaki oksijenle yakar; kullanılmayan oksijen baca gazıyla bacadan çıkar. Sonuç olarak hava %21 oksijen içerir, baca gazı ise daha azını.

Aşağıdaki şekil, oksijenin nereye gittiğini gösterir:

Şekil 2: Yanma Oksijen Oranını Nasıl Düşürür

Yanma, havadaki oksijeni tüketir. Baca gazına yalnızca artan kısım geçer.

Baca gazındaki O₂ oranı, yakıta göre ne kadar fazla hava verildiğine (hava fazlalık katsayısına) bağlıdır.

Baca gazındaki O₂ oranı, ünitenin çalıştığı hava fazlalık katsayısına çok bağlıdır. Katsayı yükseldikçe baca gazındaki oksijen artar, düştükçe azalır.

Hava fazlalık katsayısı (kuki-hi, 空気比; lambda veya λ da denir), fiilen verilen havanın tam yanma için gereken havaya oranıdır.

O₂ oranı işletme koşuluna göre değiştiği için iki ünitenin ham derişimleri aynı ölçekte kıyaslanamaz. Her sonucu tek bir sabit O₂ seviyesine düzeltmek bu sorunu çözer.

Seyreltmeye Sayısal Bir Örnek

%3 O₂ içeren, 100 Nm³/dk debili bir baca gazı alalım. Nm³ (normal metreküp), 0 °C ve 1 atm'e çevrilmiş hacimdir.

Gaz 200 ppm NOx içeriyorsa NOx debisi 100 × 200 × 10⁻⁶ = 0,02 Nm³/dk olur. Oksijen debisi 3 Nm³/dk'dır.

ppm yalnızca bir derişimdir; dışarıdan hava karıştırarak istediğiniz kadar düşürebilirsiniz. 100 Nm³/dk taze hava eklenirse toplam 200 Nm³/dk olur. Bu hava 21 Nm³/dk oksijen taşır; toplam oksijen 24 Nm³/dk'ya, yani %12'ye çıkar.

Aşağıdaki şekil kütle dengesini gösterir:

Şekil 3: Baca Gazını Havayla Seyreltmek

NOx miktarı aynı kalır. Yalnızca derişim düşer.

Baca gazı100 Nm³/dk, %3 O₂
O₂: 3 Nm³/dk
NOx: 0,02 Nm³/dk (200 ppm)

+ Taze hava100 Nm³/dk, %21 O₂
O₂: 21 Nm³/dk
NOx: 0 Nm³/dk

= Seyrelmiş baca gazı200 Nm³/dk, %12 O₂
O₂: 24 Nm³/dk
NOx: 0,02 Nm³/dk (100 ppm)

NOx debisi hâlâ 0,02 Nm³/dk olduğundan derişim 0,02 ÷ 200 = 100 ppm'e düşer. Bacadan aynı miktarda NOx çıkar, ama sayı yarıya iner.

Seyreltmeyle sağlanabilen bir derişim sınırının anlamı kalmaz. O₂ düzeltmesi bu açığı, derişimin sabit bir O₂ seviyesinde (örneğin %6) ne olacağını sorarak kapatır. Japonya Çevre Bakanlığı, standart oksijen düzeltmesinin, işletmelerin baca gazını havayla seyrelterek emisyon standartlarını sağlamasını önlemek için getirildiğini belirtir.

Çalışılmış Örnek: Seyreltme Düzeltilmiş Değeri Değiştirmez

Şimdi önceki bölümdeki iki durumu da %6 O₂'ye düzeltelim. Birincisi temel hesaptır; ikincisi seyreltmeden sonra ne olduğunu doğrular.

Seyreltmeden Önce

%3 O₂ ve 200 ppm NOx içeren baca gazı için O_s = 3 ve O_n = 6 girin. Düzeltilmiş değer yaklaşık 167 ppm çıkar:

Ölçülen O₂ (%3) referanstan (%6) düşük olduğu için düzeltilmiş değer, ölçülen 200 ppm'den küçüktür.

Fazla Havayla Seyreltildikten Sonra

100 Nm³/dk taze hava eklendikten sonra gaz %12 O₂ ve 100 ppm NOx içerir. %6 O₂'ye düzeltince sonuç yine yaklaşık 167 ppm'dir:

Bu nedenle toplam gaz hacmini artırmak için hava eklemek, bir tesisin derişim sınırının altına girmesine artık yardımcı olmaz. Aşağıdaki karşılaştırma iki durumu yan yana koyar:

Şekil 4: Seyreltme Ham Değeri Yarıya İndirir, Düzeltilmiş Değeri İndirmez

Ölçülen derişim yarıya düşer, ama her iki durum da %6 O₂'de 167 ppm eder.

Seyreltmeden önce

100 Nm³/dk hava eklendikten sonra

Baca gazı debisi

Önce: 100 Nm³/dk

Sonra: 200 Nm³/dk

O₂ oranı O_s

Önce: %3 (3 Nm³/dk)

Sonra: %12 (24 Nm³/dk)

NOx debisi

Önce: 0,02 Nm³/dk

Sonra: 0,02 Nm³/dk (değişmedi)

Ölçülen NOx C_s

Önce: 200 ppm

Sonra: 100 ppm

%6 O₂'de NOx (C)

Önce: yaklaşık 167 ppm

Sonra: yaklaşık 167 ppm

Düzeltilmiş değerler eşittir, çünkü eklenen oksijenin tamamı seyreltme havasından gelmiştir.

Nedenini (21 − O_s)/21 oranı açıklar. Bu oran, baca gazının, seyreltme havası olmayan yanma gazı olan kısmıdır. %3 O₂'de bu pay 18/21, %12'de 9/21'dir.

Ölçülen değeri bu paya bölmek, onu seyreltilmemiş derişime, yani "%0 O₂ eşdeğerine" geri taşır. 200 ÷ (18/21) ve 100 ÷ (9/21) işlemlerinin ikisi de yaklaşık 233 ppm verir. O₂ düzeltmesi ardından referans payla çarpar; O_n = 6 iken bu pay 15/21'dir: 233 × 15/21 ≈ 167 ppm.

Hangisinin nerede olduğunu hatırlamak için: pay kısmında referans (O_n), payda kısmında ölçülen değer (O_s) vardır. Ölçülen O₂ referansın ne kadar üstündeyse (gaz ne kadar seyreltilmişse), düzeltilmiş değer ölçülenin o kadar üstüne çıkar.

Japonya'da Tesis Türüne Göre Referans O2 Değerleri

Japonya, her tesis türü için O_n değerini Hava Kirliliğini Önleme Kanunu'nun uygulama yönetmeliğinde belirler. NOx değerleri Ek Tablo 3-2'nin notlarında, toz değerleri Ek Tablo 2'nin notlarındadır. Kazanlar yakıta göre üçe ayrılır: gaz için %5, sıvı yakıt için %4, katı yakıt için %6.

Aşağıdaki tablo ana tesis türlerini, Japonya'nın resmî mevzuat veri tabanı e-Gov'daki yönetmelik metniyle karşılaştırarak listeler:

Şekil 5: Ana Tesis Türleri İçin Japonya'nın Referans O₂ Değeri (O_n)

Kazanlar yakıta göre üçe ayrılır. Dizel motor ve gaz türbini yüksek değerler kullanır; gaz ve benzinli motor %0 kullanır.

Tesis

NOx (Ek Tablo 3-2)

Toz (Ek Tablo 2)

Kazan, yalnızca gaz

NOx: %5

Toz: %5

Kazan, sıvı yakıt (fuel oil vb.)

NOx: %4

Toz: %4 (gazla birlikte yakılan sıvı yakıt dahil)

Kazan, katı yakıt (kömür vb.)

NOx: %6

Toz: %6

Metal ısıtma fırını

NOx: %11

Toz: %11

Çimento fırını

NOx: %10

Toz: %10

Atık yakma tesisi

NOx: %12

Toz: %12

Dizel motor

NOx: %13

Toz: %13

Gaz türbini

NOx: %16

Toz: %16

Gaz motoru, benzinli motor

NOx: %0

Toz: %0

Uygulama yönetmeliğinin Ek Tablo 2 ve 3-2 notlarından alınmıştır (e-Gov metni, Ekim 2026'da incelendi; yürürlükteki sürümü kontrol edin). NOx'ta ısı transfer yüzeyi 10 m²'nin altındaki küçük kazanlar ayrı kategoridir (katı yakıt %6, sıvı yakıt %4). Tozda siyah likör yakan kazanlar ve ısı kaynağı elektrik olan tesisler gibi bazıları C = C_s kullanır, yani düzeltme yapılmaz.

Ana tesis türlerinin çoğunda NOx ve toz için O_n aynıdır. Ancak iki tablo tesisleri farklı gruplar; bu yüzden her kirletici için tesisinizin hangi satıra girdiğini ayrı ayrı kontrol edin.

NOx için birkaç özel durum da vardır. Bazı kurşun oksit fırınları C = C_s kullanır, yani düzeltme yapılmaz. Saf oksijenle yakan cam ergitme fırınlarında düzeltilmiş değer ayrıca 1/4 katsayısıyla çarpılır. Ekipmanınız bu gruplardan birine giriyorsa tedarikçiye hangi formülü uyguladığını sorun.

Örnek: Gaz Yakıtlı Bir Kazanı Kontrol Etmek

Yalnızca gaz yakan bir kazanda (O_n = 5) %8 O₂ ve 80 ppm NOx ölçüldüğünü varsayalım. Düzeltilmiş değer yaklaşık 98 ppm'dir:

Bu 98 ppm, Ek Tablo 3-2'deki emisyon standardıyla karşılaştırılır. Baca gazı debisi saatte 40.000 ile 500.000 m³N arasında olan, yalnızca gaz yakan bir kazan için ulusal standart 100 cm³/m³'tür (100 ppm). Buradaki baca gazı debisi, 0 °C ve 1 atm'e çevrilmiş saatlik azami hacimdir.

Sınırdan geriye giderek, ona karşılık gelen ham okumayı da bulabilirsiniz. Formülü düzenleyince C_s = C × (21 − O_s) / (21 − O_n) elde edilir:

Bu geriye hesap, çalışma sırasında analizör okumasını yorumlamak için bir göstergedir. Uygunluğa, tesise gerçekten uygulanan standart ve koşullara göre karar verilir; bunlar kurulum tarihine göre geçiş kurallarını ve prefektörlüklerin daha sıkı sınırlarını da içerebilir.

Analizör okumaları bir rapora girecekse analizörün düzgün kalibre edilmiş olması da gerekir.

Düzeltilmiş değerler, işletme koşulları değiştiğinde de işe yarar. Örneğin yanma havasını hava ön ısıtıcısıyla ısıtmak enerji tasarrufu sağlar, ancak NOx derişiminin artmadığını kontrol etmeniz gerekir; düzeltilmiş değerler önce–sonra karşılaştırmasını kolaylaştırır.

Japonya'nın Referans O2'si Türkiye, AB ve ABD ile Nasıl Karşılaştırılır

Başka ülkeler aynı fikri kullanır, ama referans seviyeler çoğu zaman farklıdır. Aşağıdaki tablo yalnızca mevzuat metninde veya güvenilir bir ikincil kaynakta teyit edebildiğimiz değerleri kapsar. Kendi izniniz veya çevre şartlarınız, her genel kuraldan önce gelir.

Ekipman	Japonya (On)	Türkiye (SKHKKY, yakma tesisleri)	AB (Endüstriyel Emisyonlar Direktifi)	ABD (örnekler)
Gaz yakıtlı kazan	%5	%3 (sıvı ve gaz yakıt)	%3 (sıvı ve gaz yakıt)	Birçok eyalet ve yerel kazan kuralında kuru esasta %3 O2 (örn. South Coast AQMD Rule 1146 serisi)
Sıvı yakıtlı (fuel oil) kazan	%4	%3	%3	İzninize bakın
Kömür / katı yakıtlı kazan	%6	%6	%6	İznizine bakın
Gaz türbini	%16	%15	%15	%15 (40 CFR 60 Subpart KKKK)
Dizel motor	%13	Doğrulanmadı	Doğrulanmadı	İznizine bakın
Gaz motoru	%0	Doğrulanmadı	%15	Sınırlar ppmvd olarak verildiğinde kıvılcım ateşlemeli motorlar için %15 (40 CFR 60 Subpart JJJJ)
Atık yakma tesisi	%12	Doğrulanmadı (atık yakma için ayrı mevzuat vardır)	%11 (atık yağda %3)	%7 (örn. 40 CFR 60 Subpart Eb, Subpart EEEE)

Üç fark öne çıkar:

• Kazanlar. Japonya'da gaz yakıtlı kazan %5, sıvı yakıtlı %4 kullanır; Türkiye'deki tanımda her ikisi için %3'tür. Japon %5 değerini %3'e çevirmek için (21 − 3)/(21 − 5) = 1,125 ile çarpmanız gerekir.
• Motorlar. Japonya gaz ve benzinli motorları %0 O₂'ye düzeltir; ABD kıvılcım ateşlemeli motor kuralları ve AB %15 kullanır. Aynı motor, Japon esasında yaklaşık 3,5 kat yüksek bir sayı gösterir (21/6 = 3,5).
• Gaz türbinleri. Japonya %16, Türkiye'deki tanım, AB ve ABD %15 kullanır. Aynı gaz, %15 O₂'de %16'dakinden %20 daha yüksek okunur (6/5 = 1,2).

Sabit sayı da değişebilir. Japonya ve AB formülü 21 ile yazar; ABD EPA kuralları 20,9 kullanır, örneğin %7 O₂ için C_adj = C_meas × (20,9 − 7)/(20,9 − %O₂). Etkisi küçüktür: 200 ppm'i %3'ten %6 O₂'ye düzeltirken 21 ile 166,7 ppm, 20,9 ile 166,5 ppm çıkar. Türkiye'de ölçüm raporunuzun hangi sabiti kullandığını ölçüm firmasından teyit edin.

Bazı sınırlar hiç derişim değildir. Örneğin Subpart KKKK, lb/MWh cinsinden çıktı bazlı sınırlara da izin verir; bunlar yalnızca O₂ düzeltmesiyle bir Japon ppm değeriyle kıyaslanamaz.

Kuru Esas, ppm ve mg/Nm3: Başka Neler Aynı Olmalı

O₂ referansı, uyması gereken dört esastan yalnızca biridir. Diğer üçü nem, birim ve referans sıcaklıktır.

Kuru ve Nemli Esas

ABD kuralları ppmvd, yani "hacimce milyonda bir, kuru" ifadesini kullanır ve EPA hem C_meas hem %O₂ değerini kuru esasta tanımlar. AB sınırları su buharı düzeltmesinden sonra verilir. Japonya'da uygunluk sonuçları genellikle kuru gaz esasında (kawaki gasu, 乾きガス) raporlanır; örneğin bir belediye yakma tesisi raporu değerlerini "kuru gaz esasında, %12 O₂'ye düzeltilmiş" olarak verir.

Doğal gaz yakan tesislerin baca gazı çok su buharı içerir; bu yüzden nemli esaslı değer kuru esaslıdan belirgin biçimde düşük çıkar. Bir Japon veri föyünde "kuru" yazmıyorsa sorun. Nemli bir NOx değeri ile kuru bir O₂ değerine aynı anda O₂ formülünü uygulamayın.

ppm ve mg/Nm3

Japonya NOx sınırlarını hacim cinsinden (cm³/m³ veya ppm) verir. Türkiye ve AB bunları hacim başına kütle (mg/Nm³) olarak verir; AB sınırlarında NOx, NO₂ cinsinden ifade edilir. İzninizde NOx'un NO₂ cinsinden mi verildiğine bakın. ppm'i mg/m³'e çevirmek için mol kütlesiyle çarpıp referans sıcaklıktaki mol hacmine bölersiniz:

• 0 °C ve 101,3 kPa'da (AB'deki ve Japonya'daki "N" koşulu): 1 ppm NO₂ = 46,01 ÷ 22,41 ≈ 2,05 mg/Nm³
• 20 °C (68 °F) ve 101,3 kPa'da (40 CFR 60.2 kapsamında ABD EPA standart koşulları): 1 ppm NO₂ ≈ 1,91 mg/m³

Önce mi sonra mı O₂ düzeltmesi yaptığınız fark etmez; yeter ki iki değer aynı kuru esasta olsun. Önemli olan doğru referans sıcaklığı kullanmaktır. Japonya veya AB'deki bir "Nm³" 0 °C'dedir, ABD kurallarındaki "standart" ise 20 °C demektir. Türkiye'de Nm³ çoğunlukla 0 °C ve 101,3 kPa'ya göre verilir; izin şartlarınızdan teyit edin.

Japon Tedarikçinin NOx Değerini Kendi Esasınıza Çevirmek

Ham okumalarınız (ölçülen NOx C_s ve ölçülen O₂ O_s, ikisi de kuru) varsa kendi formülünüzü ve referans seviyenizi doğrudan uygulayın. En temiz yöntem budur. Yalnızca düzeltilmiş bir değeriniz varsa ölçülen O₂ sadeleştiği için bir referanstan diğerine geçebilirsiniz:

Şu adımları izleyin:

1. Japon esasını okuyun. O₂ referansını ("○% kansan" notu), kuru mu nemli mi olduğunu ve birimi (ppm veya 0 °C'de mg/m³N) bulun.
2. Kendi esasınızı bulun. Referans O₂, nem esası, birim, referans sıcaklık ve ortalama alma süresini genel bir kuraldan değil, kendi izninizden veya çevre şartlarınızdan alın.
3. O₂ referansını yeniden düzeltin; yukarıdaki formülü kullanın veya ham okumalardan baştan hesaplayın.
4. Birimi çevirin. Sınırınız mg/Nm³ veya mg/m³ ise kuralınızın belirttiği referans sıcaklığı kullanın.
5. Aynıyla aynıyı kıyaslayın. Japon testinin yükü, yakıtı ve ortalama alma süresinin, sınırınızın kapsadığı koşullarla örtüştüğünü kontrol edin.

21 sabitiyle çözülmüş üç kurgusal örnek:

• Gaz yakıtlı kazan. Tedarikçi %5 O₂'de 60 ppm garanti ediyor. %3 O₂'de: 60 × (21 − 3)/(21 − 5) = 60 × 18/16 = 67,5 ppm. mg/Nm³ cinsinden (0 °C, NO₂ olarak) bu, %3 O₂'de yaklaşık 67,5 × 2,05 ≈ 138 mg/Nm³ eder.
• Gaz türbini. Test raporu %16 O₂'de 15 ppm gösteriyor. %15 O₂'de: 15 × (21 − 15)/(21 − 16) = 15 × 6/5 = 18 ppm.
• Gaz motoru. Veri föyü %0 O₂'de 200 ppm gösteriyor. %15 O₂'de: 200 × (21 − 15)/21 ≈ 57 ppm.

Gaz motoru örneği esasın neden önemli olduğunu gösterir. %15 O₂ sınırının çok üstünde görünen bir Japon değeri, yeniden ifade edilince sınırın gayet altında kalabilir; uygun görünen bir gaz türbini değeri ise uygun olmayabilir. Bu sonuçları yalnızca ön eleme olarak görün; nihai kıyaslamayı iznizle, çevre izin makamıyla veya tedarikçiyle teyit edin.

Kontrol Listesi ve Japon Tedarikçiye Sorular

Bir Japon emisyon değerini kendi sınırınızla kıyaslamadan önce bu listeyi kullanın:

• Japon değerinin ve sizin sınırınızın O₂ referansı (örn. "O₂ 4% kansan")
• Hem kirletici hem O₂ okuması için kuru veya nemli esas
• Birim: ppm (cm³/m³N), mg/Nm³ veya kütle debisi ya da çıktı bazlı birim
• Referans sıcaklık ve basınç (0 °C, 20 °C veya 25 °C; 101,3 kPa)
• Sınır kütle biriminde ise NOx'un NO₂ veya NO cinsinden ifadesi
• Formül sabiti: 21 veya 20,9
• Test sırasındaki yük, yakıt ve çalışma modu
• Ortalama alma süresi (anlık, 1 saatlik, günlük) ve ölçüm yöntemi (Japonya'da JIS K 0104; Türkiye'de ölçüm raporlarında genellikle TS EN yöntemleri kullanılır, yöntemlerin eşdeğerliğini ölçüm firmasıyla teyit edin)
• Değerin garanti mi, tasarım değeri mi, yoksa ölçülmüş sonuç mu olduğu
• Özel bir formül olup olmadığı (düzeltme yok veya oksijenle yakan fırınlarda 1/4 katsayısı)

Japon tarafa gönderilecek sorular:

1. NOx (veya toz) değeri hangi O₂ referansına düzeltilmiştir ve bu, ekipman türü için Japonya'nın standart O₂ değeri midir?
2. NOx ve O₂ değerlerinin ikisi de kuru esasta mıdır?
3. Testteki düzeltilmemiş ham NOx ve O₂ değerlerini verebilir misiniz?
4. Test hangi yükte, yakıtla ve ortam koşullarında, hangi ortalama alma süresiyle yapıldı?
5. Garantiyi bizim referans koşullarımıza (O₂ %, kuru esas, birim, referans sıcaklık) göre yeniden ifade edebilir misiniz?

Japon tedarikçilerle yazışma çoğunlukla İngilizcedir; bu nedenle şablonu İngilizce veriyoruz. Köşeli parantezli yerleri kendi bilgilerinizle doldurun:

Bu Rehberin Sınırları

• Japon değerleri, Hava Kirliliğini Önleme Kanunu uygulama yönetmeliğindeki ulusal standartlardır. Prefektörlükler daha sıkı sınırlar koyabilir; eski tesisler geçiş kurallarına tabi olabilir.
• Japonya dışındaki referans O₂ seviyeleri kurala, ülkeye, ekipman büyüklüğüne ve izne göre değişir. Karşılaştırma tablosu örnek verir; sizin için geçerli sınırı göstermez. Türkiye için yalnızca yönetmeliğin yakma tesisi tanımındaki %3, %6 ve %15 değerlerini teyit edebildik; kapasite eşikleri ve diğer tesis türleri için güncel mevzuata bakın.
• Düzeltilmiş bir değeri yeniden düzeltmek, ikisinin de aynı kuru esasta olduğunu ve ilk düzeltmenin standart formülle yapıldığını varsayar. Ham okumalardan çalışmak bu varsayımı ortadan kaldırır.
• Bu yazı NOx ve toz derişimlerini kapsar. Japonya kükürt oksitlerini (SOx) farklı düzenler (SSS bölümüne bakın) ve bazı sınırlar kütle debisi veya çıktı bazlıdır.
• Uygunluk kararları tesisin çevre ekibine ve izin veren makama aittir. Bu rehberi doğru soruları sormak için kullanın, uygunluk kararı olarak değil. Baca üzerinde ölçüm yapılırken yüksekte çalışma riskleri ise 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki risk değerlendirmesinde ele alınır.

Sık Sorulan Sorular

Ölçülen O2 %20'nin üstündeyse ne yapılır?

%20 girin. Japonya'nın toz ve NOx kurallarına göre %20'yi aşan bir O_s, %20 kabul edilir; yani %20,5'lik bir okuma formüle 20 olarak girer. O_s %21'e yaklaştıkça 21 − O_s paydası sıfıra yaklaşır ve düzeltilmiş değer aşırı büyür.

O_n'i O_s'e eşit tanımlanan veya C = C_s kullanan tesislerde hiç düzeltme yapılmaz.

"%0 O2'ye düzeltilmiş" ne demektir?

Havayla herhangi bir seyreltme olmadan önceki derişimdir. O_n = 0 iken formül C = C_s × 21/(21 − O_s) olur. Japonya, gaz motorları ve benzinli motorlar için %0 kullanır.

Örneğin O_s %10 ve NOx 300 ppm olan bir gaz motorunda 300 × 21/11 ≈ 573 ppm bulunur ve standartla kıyaslanan değer budur. Aynı gaz için %0'daki değer, %6'daki değerden her zaman büyüktür; bu yüzden raporları karşılaştırmadan önce O₂ esasını eşitleyin.

Japonya SOx için de O2 düzeltmesi uygular mı?

Hayır. Japonya kükürt oksitleri "K değeri" yöntemiyle düzenler; bu yöntem, etkin baca yüksekliğinden ve bölgesel K sabitinden izin verilen saatlik emisyon debisini belirler. Formül q = K × 10⁻³ × He²'dir; He düzeltilmiş baca yüksekliğidir.

Belirlenmiş bölgelerde ayrıca toplam emisyon kontrolleri ve yakıt kullanım standartları vardır. Yakıttaki kükürt, kazanlarda düşük sıcaklık korozyonuna da yol açabilir.

O2 düzeltmesi hava fazlalık katsayısıyla nasıl ilişkilidir?

Hava fazlalık katsayısı m, baca gazı oksijeninden m ≈ 21/(21 − O₂) ile tahmin edilebilir. Bu temelde (21 − O_n)/(21 − O_s) çarpanı, "ölçüm anındaki katsayı ÷ referans katsayı" diye okunur.

Ancak katsayı formülü bir yaklaşıklıktır; ikisi tam örtüşmez. O₂ düzeltmesi mevzuat için bir hesaptır, hava fazlalık katsayısı ise yanma kontrolünde kullanılan bir işletme değeridir.

Çok düşürmeden daha düşük bir katsayıyla çalışmak, baca gazının taşıdığı ısıyı azaltır.

%15 O2'deki ppm değerini %3 O2'ye nasıl çeviririm?

(21 − 3)/(21 − 15) = 3 ile çarpın; kuralınız 20,9 kullanıyorsa (20,9 − 3)/(20,9 − 15) ≈ 3,03 ile çarpın. %15 O₂'de 9 ppm'lik bir değer, %3 O₂'de yaklaşık 27 ppm eder. İki değer de kuru esasta olmalıdır.

Kaynaklar

• Düzeltme formülü, standart O₂ değerleri, %20 sınırı ve NOx emisyon standartları: e-Gov, Hava Kirliliğini Önleme Kanunu Uygulama Yönetmeliği (Japonca) (md. 3–5, Ek Tablo 2 ve 3-2)
• Ulusal standartlardan daha sıkı prefektörlük sınırları: e-Gov, Hava Kirliliğini Önleme Kanunu (Japonca) (md. 4)
• Düzeltmenin amacı (havayla seyreltmeyi önlemek): Japonya Çevre Bakanlığı, "Toz Düzenlemeleri" (Japonca)
• NOx derişim ve toplam emisyon kontrolleri: Japonya Çevre Bakanlığı, "Zararlı Madde Düzenlemeleri" (Japonca)
• SOx için K değeri düzenlemesi: Japonya Çevre Bakanlığı, "Kükürt Oksit (SOx) Düzenlemeleri" (Japonca)
• Kuru gaz esasında raporlanan Japon sonuçları (örnek): Sano Belediyesi, yakma tesisi emisyon ölçüm sonuçları (Japonca)
• Hava ön ısıtma ve NOx kontrolü: Japonya Çevre Bakanlığı, SHIFT programı, 121222 numaralı önlem "Kazan baca gazıyla yanma havasını ön ısıtma" (Japonca)
• Kuru havadaki oksijen oranı (%20,95): NASA, "Earth Fact Sheet"
• Türkiye, yakma tesisleri için emisyon sınır değeri tanımı (%3 sıvı ve gaz, %6 katı, %15 gaz türbini; mg/Nm³): Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği; mevzuat.gov.tr
• ABD'de %7 O₂ düzeltmesi ve 20,9 sabiti (kuru esas): 40 CFR 60.2975; 40 CFR 60.58b (Subpart Eb)
• ABD gaz türbini sınırları, %15 O₂'de ppm veya lb/MWh: 40 CFR 60 Subpart KKKK, Tablo 1
• ABD kıvılcım ateşlemeli motor sınırları, %15 O₂'de ppmvd: 40 CFR 60 Subpart JJJJ, Tablo 1
• ABD standart koşulları (20 °C, 101,3 kPa): 40 CFR 60.2
• Kuru esasta %3 O₂'de kazan sınırları (eyalet/yerel örnek): South Coast AQMD, Rule 1146/1146.1 çalışma grubu sunumu
• Yakma tesisleri için AB referans O₂ değerleri (%6, %3, %15) ve referans koşulları: 2010/75/AB Direktifi, Ek V, Kısım 1 (legislation.gov.uk kopyası)
• %11 O₂'de AB atık yakma (atık yağda %3), NOx NO₂ olarak: 2010/75/AB Direktifi, Ek VI (legislation.gov.uk kopyası)