Rc (PT) ve NPT Farkı: R, Rp ve G Boru Dişi Gösterimleri

Japon bir tedarikçiden gelen manometrenin veri sayfasında "R1/4" yazıyor. Hattın montaj çiziminde enstrüman portları "Rc 1/2 (PT)" olarak verilmiş. Sizin tesisinizdeki borulama ağırlıklı olarak BSP (Whitworth) dişli, ABD kökenli bir ünitede NPT portları var, depoda da BSPT ve BSPP rakorlar duruyor. Soru basit: Bunlardan herhangi biri birbirine takılır mı?

Kısa cevap: R, Rc ve Rp dişleri (JIS B 0203, ISO 7-1 tabanlı) ile NPT dişleri (ASME B1.20.1) birbirinin yerine kullanılamaz. R, Rc ve NPT konik boru dişidir (Rp, R'nin paralel dişi karşılığıdır). Ancak diş açısı (55° ve 60°), diş profili ve çoğu ölçüdeki hatve farklıdır.

1/2 ve 3/4 ölçülerinde inç başına diş sayısı (TPI) bile aynıdır. Yani yalnızca TPI'nin tutması, bir çiftin uyumlu olduğunu göstermez.

Bu yazı, Japon çizim ve veri sayfalarında gördüğünüz R, Rc, Rp, G ile eski PT, PS ve PF gösterimlerini çözer. Sonra bunları NPT, BSPT ve BSPP ile karşılaştırır, her bağlantının nerede sızdırmazlık sağladığını gösterir. Sonunda kontrol listesi, Japon tarafına sorular ve kopyalayabileceğiniz teklif talebi (RFQ) ifadeleri yer alır.

İçindekiler

1. Hızlı Çözümleme: Her Gösterim Ne Anlama Geliyor?
2. R, Rc ve Rp: Japonya'nın Konik Boru Dişleri
3. NPT: Amerikan Konik Boru Dişi
4. Rc (PT) ve NPT: Yan Yana Karşılaştırma
5. BSPT, BSPP ve G Dişlerinin Yeri
6. Adaptör ve Yedek Parça Belirtme
7. Kontrol Listesi: Bağlamadan Önce Teyit Edin
8. Japon Tedarikçiye Sorulacak Sorular
9. Teklif Talebinde (RFQ) Boru Dişleri Nasıl Yazılır?
10. Bu Kılavuzun Sınırları
11. SSS

Hızlı Çözümleme: Her Gösterim Ne Anlama Geliyor?

Herhangi bir boru dişi gösterimini üç soruyla çözebilirsiniz: erkek mi dişi mi, konik mi paralel mi, sızdırmazlık nerede sağlanıyor? Aşağıdaki tablo, en sık karşılaşacağınız gösterimler için üç soruyu da cevaplar.

Gösterim	Erkek / dişi	Konik / paralel	Standart	Sızdırmazlık yeri	Bilinen adı
R	Erkek	Konik	JIS B 0203 / ISO 7-1	Dişlerde (sızdırmazlık malzemesiyle)	BSPT erkek
Rc	Dişi	Konik	JIS B 0203 / ISO 7-1	Dişlerde (sızdırmazlık malzemesiyle)	BSPT dişi
Rp	Dişi	Paralel (R ile eşleşir)	JIS B 0203 / ISO 7-1	Dişlerde (sızdırmazlık malzemesiyle)	R için paralel dişi (EN 10226-1'de de var); G dişi değildir
G	Erkek veya dişi	Paralel	JIS B 0202 / ISO 228-1	Conta, O-ring veya oturma yüzeyinde; dişlerde değil	BSPP
PT	Erkek veya dişi	Konik	Eski JIS gösterimi (JIS B 0203 eki)	Dişlerde	Bugün R (erkek) veya Rc (dişi) yazılır
PS	Dişi	Paralel (PT ile eşleşir)	Eski JIS gösterimi (JIS B 0203 eki)	Dişlerde	Günümüzdeki en yakın gösterim Rp (teyit edin)
PF	Erkek veya dişi	Paralel	Eski JIS gösterimi (JIS B 0202 eki)	Conta veya yüzeyde	Bugün G yazılır
NPT	Erkek veya dişi	Konik	ASME B1.20.1	Dişlerde (sızdırmazlık malzemesiyle)	Amerikan konik boru dişi

Yazının geri kalanı her satırı sırayla açıklar; önce Japon tarafıyla başlıyoruz.

R, Rc ve Rp: Japonya'nın Konik Boru Dişleri

Rc, Japonya'nın konik boru dişi standardı JIS B 0203'te konik dişi dişi gösteren simgedir. Erkek karşılığı R'dir ve ikisi birlikte sıkıştığında basınca dayanıklı bir bağlantı oluşturur. Bu simgeleri Japon pazarı için üretilmiş rakorlarda, vanalarda ve enstrüman bağlantılarında görürsünüz. Japoncada bu dişlere kanyo tepa neji (konik boru dişi) denir.

JIS B 0203'ün ana metni, 1982 revizyonundan beri bu dişlerin uluslararası standardı olan ISO 7-1'i izler. ISO 7-1 dişleri EN 10226 ile de kapsanır (BS 21'in yerini aldı); Japonya dışında genellikle BSPT adıyla satılır. Türkiye'deki eski teknik resimlerde aynı ailenin DIN 2999 olarak anıldığını da görebilirsiniz. Swagelok'un tanıma kılavuzu JIS R ve Rc dişlerini, BSPT ile aynı konik uç bağlantı grubunda toplar.

"Konik", diş çapının uca doğru küçülmesi demektir; parçaların ne kadar sıkı kavradığı, ne kadar ilerletildiğine bağlıdır. Paralel dişte temel çap eksen boyunca değişmez. Konik dişte ise ölçülen çap, nereden ölçtüğünüze göre değişir.

R, Rc ve Rp Nasıl Ayrılır?

R konik erkek dişi, Rc konik dişi dişi gösterir. Rp ise R erkek ile eşleşmesi için tasarlanmış paralel bir dişi dişidir. Rp paralel olsa da konik boru dişi sisteminin parçasıdır; paralel olması onu G dişi yapmaz.

Manometrenin veri sayfasında "R1/4" yazıyorsa, karşı port Rc 1/4 veya R için tasarlanmış başka bir dişi diş olmalıdır. Parça listesinde yalnızca "1/4" yazıyorsa hem standart hem de erkek/dişi bilgisi eksiktir. Tek başına ölçü, ne sipariş edeceğinizi belirlemez.

Şekil 1, üç profili basitleştirilmiş kesitte karşılaştırır.

Şekil 1: R Erkek Diş ile Rc ve Rp Dişi Dişler

Mavi çizgiler diş zarfını gösterir. Rc iç tarafa doğru daralır, Rp paralel kalır; ikisi de R erkek dişi karşılamak üzere tasarlanmıştır.

Yalnızca konik ve paralel zarfı karşılaştıran basitleştirilmiş kesitlerdir. Gerçek diş profili ve işleme ayrıntıları gösterilmemiştir.

Üçü de sızdırmazlığın dişlerde sağlandığı bağlantılarda kullanılır. Uygulamada dişler, malzemeye ve akışkana uygun seçilmiş sızdırmazlık bandı veya sıvı sızdırmazlık malzemesiyle kapatılır.

Boru dişleri, cıvata dişlerinden ayrı bir sistemdir. R veya G ölçüsünü M8 gibi bir metrik vida ölçüsüyle karıştırmayın; ölçü adlandırması ve boyut kuralları farklıdır.

PT, PS ve PF: Çizimlerde Hâlâ Görülen Eski JIS Gösterimleri

PT, konik boru dişleri için eski JIS simgesidir ve JIS B 0203'ün bir ekinde hâlâ tanımlıdır. Rc'den farklı olarak PT hem erkek hem dişi dişler için kullanılırdı. Yalnızca "PT = Rc" diye hatırlarsanız, bugün R yazılan erkek dişleri gözden kaçırırsınız.

Kataloglarda "R (PT)" veya "Rc (PT)" yazılması, güncel ve forma özgü simgeyi eski simgeyle eşleştirmek içindir. Eski sistemde ayrıca PT erkek ile eşleşen paralel dişi diş PS ve bugün JIS B 0202'deki G kapsamında olan paralel boru dişi PF vardı. PT, PS ve PF'yi üç ayrı şey olarak ele alın.

Eski çizimlerde, kontrol mastarlarını seçmeden önce standardın hangi baskısının geçerli olduğunu ve her dişin erkek mi dişi mi olduğunu kontrol edin. Japon mastar üreticisi OSG'ye göre PT mastarları ile R mastarları boru ucunun kabul aralığını farklı işaretler (bir çentik ve iki çentik). Eklerde her ölçü de yer almaz; bu yüzden alışılmadık bir ölçüdeki PT ibaresini teyit etmek gerekir.

Ekipman değiştirirken parça üzerindeki damgayı, orijinal satın alma şartnamesini ve bağlantı çizimini karşılaştırın. Çizim ile parça uyuşmuyorsa birini tahminle seçmeyin. Hangi dokümanın uygulanmış durumu yansıttığını tedarikçiye sorun.

1 İnçlik Boru Dişi 25,4 mm Değildir

Boru dişi ölçüleri, diş dış çapının inçe çevrilmiş hâli değildir. R1 dişinin mastar düzlemindeki dış çapı yaklaşık 33,249 mm'dir (1,309 in); 25,4 mm değildir.

R konik olduğu için ölçülen çap uç ile taban arasında da değişir. "R1, 33 mm demektir" diye ezberlemek yerine, standart tablosunda hangi çapı ve hangi konumu karşılaştırdığınızı not edin. Tezgâhta bir parçayı kontrol ederken bu alışkanlık daha işe yarar.

Anma ölçüsü iç çap da değildir. Gerçek iç çap et kalınlığına bağlıdır; debi ve hız hesabında diş ölçüsünü değil, gerçek iç çapı kullanın.

NPT: Amerikan Konik Boru Dişi

NPT, ASME B1.20.1'de tanımlanan Amerikan konik boru dişidir. R dişleri gibi borulamada ve enstrüman bağlantılarında kullanılır; ancak diş açısı R ailesindeki 55° değil, 60°'dir. NPT'de diş tepesi ve dibi düzdür; ISO 7-1'de (R/Rc) ise yuvarlaktır.

NPT ölçüleri 1/4 NPT gibi inç cinsinden verilir ve birçok ülkenin enstrümanında ve vanasında karşınıza çıkar. Üretim ülkesi, diş standardını söylemez. Japonya'da üretilmiş bir ürün bile öyle sipariş edildiyse NPT portlu olabilir; bu yüzden model kodunu ve bağlantı ibaresini kontrol edin.

Diş Açısı ile Koniklik Farklı Ölçülerdir

55° ve 60°, eksenden geçen bir kesitte tek bir dişin iki yan yüzeyi arasındaki açıdır. Koniklik ise toplam çapın eksen boyunca nasıl değiştiğini tanımlar. Bu ikisini aynı türden açı saymayın.

R, Rc ve NPT'nin üçü de aynı koniklik oranını kullanır: çapta 1:16. Diş açısı, TPI, çaplar, diş tepesi ve dibinin biçimi ise standartlara göre ayrı ayrı belirlenir. Koniklik aynı olsa da dişler birbirinin yerine kullanılamaz.

Şekil 2, açı farkını göstermek için tek bir dişi büyütür.

Şekil 2: 55° ve 60°, Diş Profili Açısıdır

Açıyı göstermek için tek diş büyütülmüştür. Tepe ve dip yarıçapları, kesilmeler ve toleranslar basitleştirilmiştir.

1:16 koniklik, çapın uzunlukta 16 birim ilerlerken 1 birim değişmesi demektir. Bu, bir yan yüzeyin eğimi veya diş açısından farklı bir büyüklüktür; çizime yazarken hangi ölçüyü kastettiğinizi açıkça belirtin.

NPS ve NPTF, NPT'nin Başka Adı Değildir

Amerikan paralel boru dişleri NPSM ve NPSC gibi birkaç türdedir; her birinin amacı ve eşleşme kuralları ayrıdır. Hepsini "NPS" diye kısaltıp aynı sanmayın. Üründe belirtilen tam gösterimi ve bağlantı tipini kontrol edin.

NPTF, ASME B1.20.3'te tanımlanan Dryseal boru dişidir. Diş tepesi ile dibinin teması üzerinden sızdırmazlık sağlamak üzere tasarlanmıştır; NPT bu mekanizmaya dayanmaz. Tepe ve dip ölçüleri farklı olduğu için, ölçü ve TPI tuttu diye NPTF ile NPT'yi aynı şartname saymayın.

Rc (PT) ve NPT: Yan Yana Karşılaştırma

Temel farklar diş açısı (55° ve 60°), her ölçüdeki TPI ve ayrıntılı boyutlardır. Ölçü adları tutsa da doğru bir çift oluşmaz; ikisini bağlamanız gerekiyorsa bu iş için yapılmış bir adaptör kullanın.

Madde	R / Rc / Rp	NPT
Standart	JIS B 0203 (ISO 7-1 tabanlı)	ASME B1.20.1
Diş açısı	55°	60°
Diş tepesi ve dibi	Yuvarlak	Düz
Koniklik	R ve Rc: 1:16. Rp: paralel	1:16
Gösterimde erkek/dişi	R = erkek; Rc ve Rp = dişi	Simgede yok; erkek veya dişi ayrıca belirtilir
Eski veya ilişkili simgeler	PT ve PS hâlâ görülür	NPTF, NPSM ve diğerlerinden ayrı tutulur
Birbirinin yerine kullanılabilir mi?	Hayır. Ölçü veya TPI tutsa bile R ailesi dişleri ile NPT'yi karıştırmayın.

1/2 ve 3/4'te TPI Aynı (14) Olsa da Uyumlu Değildir

TPI her ölçüde farklı değildir. 1/2 ve 3/4'te iki sistem de inç başına 14 diş kullanır. Diş açısı ve çaplar yine de farklıdır; bu yüzden TPI'nin tutması, dişlerin uyduğunun kanıtı değildir.

1/4 ve 3/8'de R ailesi 19 TPI, NPT ise 18 TPI kullanır. Hatveler farklı olduğundan dişler ne kadar derine girerse o kadar birbirinden kayar. Elle birkaç tur gitmesi, standardı doğrulamaz.

Şekil 3, yaygın ölçülerin TPI değerlerini listeler ve 1/4 ölçüsünü milimetre cinsinden hatveye çevirir.

Şekil 3: İnç Başına Diş Sayısı, R Ailesi ve NPT

Değerler inç başına diş sayısıdır (TPI). Bu tabloyu standartları ayırt etmek için kullanın; parça kabul veya ret kararı için değil.

Ölçü	R ailesi (ISO 7-1)	NPT	Ne anlama gelir?
1/8	28	27	TPI farklı
1/4 ve 3/8	19	18	TPI farklı
1/2 ve 3/4	14	14	TPI aynı, ama diş biçimi ve çaplar farklı
1	11	11,5	TPI farklı

İnç başına diş sayısından hatve

p = 25,4n

1/4 ölçüsünün karşılaştırması

p_R = 25,419 ≈ 1,3368 mm

p_NPT = 25,418 ≈ 1,4111 mm

p: komşu dişler arasındaki eksenel mesafe (mm). n: inç başına diş sayısı. R ve NPT alt indisleri diş türünü gösterir. 1 in = 25,4 mm. Değerler dördüncü ondalığa yuvarlanmıştır.

Hatve mastarıyla diş aralığını karşılaştırabilirsiniz, ama mastarın diş biçimi de eşleşmelidir. 1/2 ve 3/4 ölçüleri iki sistemde çok benzer görünür. Swagelok, kesin tanımlamanın bazen optik karşılaştırıcı gerektirebileceğini belirtir; bu yüzden yalnızca ölçüme dayanıp karar vermeyin, çizim, damga ve üretici şartnamesiyle çapraz kontrol edin.

Kumpasla dış çapı ölçmek de seçenekleri daraltmaya yardım eder; ancak okuma, koniğin neresinden ölçtüğünüze ve aşınmaya bağlıdır. Tanımlama tablosunu kabul kriteri olarak kullanmayın. Muayene için standardın öngördüğü mastarları ve yöntemleri kullanın.

BSPT, BSPP ve G Dişlerinin Yeri

BSPT (British Standard Pipe Taper), ISO 7-1 ailesinin konik dişi için kullanılan yaygın addır; Japon R ve Rc dişlerini Japonya dışı rakorlarla eşleştirirken karşınıza çıkar. Yalnızca "BSP" yazan bir şartname, dişin konik mi paralel mi olduğunu ve uç bağlantının nasıl sızdırmazlık sağladığını belirlemez.

BSPP (British Standard Pipe Parallel), ISO 228-1 ile ilişkili paralel boru dişi, yani G dişi için kullanılan yaygın addır. BSPT ve BSPP kâğıt üzerinde benzer görünür, ama sızdırmazlığı farklı yerde sağlayabilir. Eşleşecek parçayı seçmeden önce ürünün bağlantı çizimine ve atıf yaptığı standarda bakın.

Türkiye'de bu aileler çoğunlukla EN 10226-1 (konik) ve ISO 228-1 (paralel) üzerinden anılır; eski teknik resimlerde karşılığı DIN 2999 ve DIN 259 olarak yazılmış olabilir. Satın alma şartnamesine yazarken ilgili TS EN karşılığını ve geçerli sürümü TSE'den kontrol edin; "birebir aynı" demeyin, kritik kullanımda tedarikçiden teyit alın.

Aynısı Japonya dışı enstrümanları Japon borulamasına bağlarken de geçerlidir. Bağlantı çiziminde R, Rc, Rp veya G ibaresini okuyun. Yalnızca "BSP" yazıyorsa üreticiden geçerli standardı ve sızdırmazlık yöntemini sorun.

G Dişleri Conta, O-Ring veya Oturma Yüzeyinde Sızdırmaz

G paralel bir boru dişidir ve R ailesinden farklı olarak sızdırmazlığı dişlerde sağlamak için tasarlanmamıştır. Uç bağlantıya yerleştirilmiş conta, O-ring veya oturma yüzeyi gibi bir sızdırmazlık elemanıyla birlikte çalışır. Swagelok, bu tür paralel dişli uç bağlantılarda diş sızdırmazlık malzemesinin gerekli olmadığını ve önerilmediğini belirtir.

Ölçü tutuyor diye G erkek dişi Rc dişiye veya R erkek dişi G dişiye takmayın. Ekipman üreticisi karma bir bağlantıyı özellikle tasarlayıp belirtmediyse, diş standardı ile sızdırmazlık elemanının birbirine ait olduğunu doğrulayın.

Şekil 4, her bağlantı türünün nerede sızdırmazlık sağladığını gösterir.

Şekil 4: Dişte Sızdırmazlık ve Yüzeyde Sızdırmazlık

Solda: R'nin Rc'ye girmesi. Sağda: yüzey contalı bir G bağlantı örneği. Mavi, sızdırmazlık noktasını gösterir. Sağda conta, erkek parçanın omzu ile dişi parçanın uç yüzeyi arasında sıkışır.

Diş ve ölçüler gösterilmeyen basitleştirilmiş kesitlerdir. Sağdaki, G bağlantısının yalnızca bir örneğidir.

Diş sıkılıyor gibi hissettirse bile, öngörülen sızdırmazlık yüzeyleri hiç temas etmiyorsa sızıntı durmaz. Flanş yüzeyleri ve contalarda olduğu gibi, "mekanik olarak takıldı" ile "sızdırmaz oldu"yu iki ayrı kontrol olarak ele alın.

O-ring veya conta kullanan bağlantılarda, akışkana, sıcaklığa ve basınca uygun bir conta malzemesi ve karşı parçada düzgün bir sızdırmazlık yüzeyi de gerekir. Bu koşulları yalnızca diş simgesiyle değil, çizimde de belirtin.

Hangi Kombinasyonlar Standart Çifttir?

Tezgâhınıza karışık parçalar geldiğinde bu tabloyu ilk eleme için kullanın. "Standart çift değil", kombinasyonun yaygın bir standartla tanımlanmadığı anlamına gelir; ancak üreticinin özel tasarımı ve onayı bunu haklı kılabilir.

Erkek	Dişi	Durum	Sızdırmazlık
R	Rc	Standart çift (konik/konik)	Dişlerde, sızdırmazlık malzemesiyle
R	Rp	Standart çift (konik/paralel)	Dişlerde, sızdırmazlık malzemesiyle
G	G	Standart çift (paralel/paralel)	Conta, O-ring veya oturma yüzeyi
G	Rc veya Rp	Standart çift değil	Üreticiyle teyit edin
R	G	Standart çift değil	Üreticiyle teyit edin
NPT	NPT	Standart çift	Dişlerde, sızdırmazlık malzemesiyle
NPT	Rc, Rp veya G (ya da tersi)	Uyumlu değil	Adaptör kullanın

Adaptör ve Yedek Parça Belirtme

Adaptör kullanırken her ucu ayrı yazın; örneğin "bir ucu R 1/4 erkek, diğer ucu 1/4 NPT dişi". "1/4 adaptör" yönü ve erkek/dişi bilgisini vermez. Böyle belirsiz bir ibare, sahaya iki ucu da erkek bir adaptörün gelmesine yol açar.

Dişlerin tutması, adaptör gövdesinin sisteme uygun olduğunu garanti etmez. Basınç sınıfını, malzemesini ve sıcaklık aralığını kontrol edin. Küçük bir adaptör de basınç sınırının parçasıdır; bağladığı enstrüman veya vana ile aynı çalışma koşullarına göre değerlendirin.

Farklı malzemeler veya paslanmaz çelik içeren bağlantılarda korozyon ve diş yanmasına (galling) da dikkat edin. Dişleri aşırı zorlamayan bir montaj yöntemi seçin. Değişim malzemeyi de değiştiriyorsa yalnızca mukavemeti değil, kimyasal ve çevresel uyumu da kontrol edin.

Tur sayısı ve sıkma torku; ölçüye, malzemeye, sızdırmazlık malzemesine ve bağlanan parçaya göre değişir. Uyumsuz bir dişi anahtarla zorlamayın ve sızıntıyı durdurmak için sıkmaya devam etmeyin. Üreticinin montaj talimatına dönün.

Plastik bağlantı parçalarındaki dişi dişlere ekstra dikkat edin. Konik erkek dişi bunlara vidalamak dişi parçayı genişletip çatlatabilir. Kubota ChemiX gibi Japon plastik boru üreticileri plastik bağlantılarda dişli birleşimin sıkılmasına dair uyarılar verir; üreticinin belirttiği koşullara uyun.

Sızdırmazlık bandı ve sıvı sızdırmazlık malzemesi, uyumsuz bir standardı telafi edemez. Malzemenin uçtan akış yoluna taşmasını önleyin; taşan malzeme enstrümanlara kadar ilerleyerek kirlilik oluşturabilir.

Herhangi bir bağlantıyı gevşetmeden önce akışın kesildiğini ve artık basıncın kalmadığını ayrı ayrı doğrulayın. Tesisinizin izolasyon ve kilitleme-etiketleme (LOTO) prosedürünü izleyin; bu, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki risk değerlendirmesinizin de konusudur. Montajdan sonra sızıntıyı ve işlevi belirtilen yöntemlerle kontrol edin, port ve adaptör şartnamelerini kayıt altına alın.

Damganın göründüğü bir fotoğraf ve güncellenmiş bir çizim, bir sonraki kişiyi dişi baştan tanımlama zahmetinden kurtarır.

Kontrol Listesi: Bağlamadan Önce Teyit Edin

Şekil 5, kararı "takılacak gibi görünüyor"dan çıkarıp standarda ve sızdırmazlığa geri taşır. Bilinmeyen bir satır varsa, bir şey sıkılmadan önce çözün.

Şekil 5: Damga, Çizim ve Satın Alma Şartnamesini Birlikte Kontrol Edin

Her bağlantı için, bir adaptörün iki ucu dahil, maddeleri kaydedin.

Madde	Kaydedilecek (örnek)	Atlanırsa ne olur?
Standart ve erkek/dişi	R 1/4 erkek; 1/4 NPT dişi	Aynı ölçüde yanlış standart veya yanlış erkek/dişi sipariş edilir
Konik veya paralel	Rc, Rp ve G ayrımı	Bağlantının nerede sızdırmazlık sağladığı yanlış varsayılır
Sızdırmazlık yöntemi	Belirtilen bant veya macun; oturma yüzeyi veya O-ring	Bağlantı sıkılır ama yine de sızdırır
Çalışma koşulları	Malzeme, akışkan, basınç, sıcaklık	Dişin dışındaki parçalar uygunsuz kalır
Kanıt ve revizyon	Damga, bağlantı çizimi, model kodu, kullanım kılavuzu	Eski bir gösterim hakkındaki tahmin bir sonraki değişime taşınır

Japon Tedarikçiye Sorulacak Sorular

Bu soruları ekipman sevk edilmeden önce, tercihen dış ölçü çizimi hâlâ inceleme aşamasındayken gönderin. Cevapları çizim üzerinde yazılı olarak istemek, sonradan kafa karışıklığını önler.

• Her bağlantı hangi standarda göre yapılmış: JIS B 0203 (R, Rc, Rp), JIS B 0202 (G) veya ASME B1.20.1 (NPT)?
• Her bağlantı erkek mi dişi mi, konik mi paralel mi?
• Her bağlantı nerede sızdırmazlık sağlıyor: dişlerde sızdırmazlık malzemesiyle mi, yoksa conta, O-ring veya oturma yüzeyinde mi? Sızdırmazlık elemanı ekipmanla birlikte geliyor mu?
• Çizimde PT, PS veya PF yazıyor. Her port için güncel gösterim nedir (R, Rc, Rp veya G)?
• Ekipman NPT bağlantılı olarak tedarik edilebilir mi? Edilemiyorsa adaptörleri siz sağlayacak mısınız; malzemeleri ve basınç sınıfları nedir?
• Parça üzerindeki damga, elimizdeki çizim revizyonuyla uyuşuyor mu?
• Her bağlantı için hangi sızdırmazlık malzemesini, sıkma yöntemini ve tork veya tur sayısını öneriyorsunuz?

Teklif Talebinde (RFQ) Boru Dişleri Nasıl Yazılır?

Her seferinde gösterimi, ölçüyü, erkek/dişi bilgisini ve standart numarasını yazın. Aşağıdaki örneklerde köşeli parantezli yer tutucu değerler kullanılmıştır; bunları gerçek çalışma koşullarınızla değiştirin.

• Enstrüman bağlantısı: "Proses bağlantısı: JIS B 0203 (ISO 7-1) uyarınca R 1/4 erkek konik boru dişi."
• Ekipman portu: "Enstrüman portları: JIS B 0203 (ISO 7-1) uyarınca Rc 1/2 dişi konik boru dişi. Yazılı onay olmadıkça NPT kabul edilmez."
• Paralel port: "Port: ISO 228-1 (JIS B 0202) uyarınca G 1/4 dişi paralel boru dişi. Sızdırmazlık yöntemini (conta, O-ring veya oturma yüzeyi) belirtin ve sızdırmazlık elemanını tedarik edin."
• Adaptör: "Adaptör, 1/4 NPT erkek (ASME B1.20.1) x Rc 1/4 dişi (JIS B 0203 / ISO 7-1), [316 paslanmaz çelik], [Y °C] sıcaklıkta [X bar] için uygun."
• Çizim şartı: "Dış ölçü çiziminde her bağlantı için diş standardını, ölçüyü ve erkek/dişi bilgisini gösterin. PT, PS veya PF'yi güncel gösterim olmadan kullanmayın."

Mevcut bir sipariş hakkında soru sormanız gerekiyorsa aşağıdaki mesajı uyarlayabilirsiniz. Her satıra bir soru yazmak, tedarikçinin her maddeyi cevaplamasını kolaylaştırır.

Konu: Enstrüman bağlantılarının diş standardı, [Model / Sipariş no] Merhaba [İsim], [numara] numaralı çizimde, [X] revizyonunda gösterilen bağlantılar için lütfen aşağıdakileri teyit edin: 1. Her portun diş standardı (JIS B 0203 R/Rc/Rp, JIS B 0202 G veya ASME B1.20.1 NPT) 2. Erkek mi dişi mi 3. Sızdırmazlık yöntemi (diş sızdırmazlık malzemesi, conta veya O-ring) 4. PT, PS veya PF olarak işaretlenmiş portların güncel gösterimi Saha borulamamız [BSP / NPT] diş kullanıyor. Adaptör gerekiyorsa, malzeme ve basınç sınıfıyla birlikte teklif verin. Teşekkürler, [Adınız] [Şirket]

Bu Kılavuzun Sınırları

Bu kılavuz, dişleri tanımlamak ve doğru soruları sormak içindir. İçindeki değerler standartları birbirinden ayırmak içindir; parça kabul veya ret kriteri değildir. Muayene için geçerli standardın mastarlarını ve yöntemlerini kullanın.

Basınçlı ekipman, yakıt gazı, yüksek basınçlı hidrolik ve diğer düzenlemeye tabi sistemlerde hangi bağlantıların kabul edilebileceğine sistem tasarımcısı ve yürürlükteki mevzuat ile kodlar karar verir. Oradaki karma bağlantılar tezgâhta verilen bir kararla değil, onların onayıyla yapılır.

G dişi kullanan bazı bağlantılar, kendi sızdırmazlık geometrisi olan komple rakor sistemleridir; örneğin JIS 30° konik (flare) rakor (JIS B 8363). SAE J1926 gibi paralel dişli O-ring portları da ayrı sistemlerdir. Yalnızca dişi değil, tüm uç bağlantıyı tanımlayın ve ayrıntıları üreticiyle teyit edin.

SSS

PT veya R 1/4'ün NPT karşılığı nedir?

PT veya R 1/4 ile eşleşen bir NPT dişi yoktur. PT, R (erkek) veya Rc (dişi) dişin eski adıdır; R ailesi 1/4'te 55° ve 19 TPI, 1/4 NPT ise 60° ve 18 TPI kullanır. Bağlamak için, 1/4 NPT erkek x Rc 1/4 dişi gibi iki ucu da belirtilmiş bir adaptör kullanın.

İkisi de 14 TPI olduğuna göre 1/2 NPT, Rc 1/2'ye takılır mı?

Hayır. İkisi de 14 TPI kullanır, ancak diş açısı ve çaplar farklıdır; ilk birkaç tur elle girse bile doğru bir bağlantı oluşturmaz. İki ucu da belirtilmiş bir adaptör kullanın.

İkisi de paralel olduğuna göre Rp ve G aynı mıdır?

Hayır. Rp, R erkek ile eşleşmek üzere tasarlanmış ve dişlerde sızdırmazlık sağlayan paralel bir dişi dişidir. G ise conta, O-ring veya oturma yüzeyinde sızdırmazlık sağlayan ayrı bir paralel boru dişi sistemidir. Birini diğeriyle değiştirmeden önce bağlantının nerede sızdırmazlık sağlamak üzere tasarlandığına bakın.

Bir boru dişini yalnızca kumpas ve hatve mastarıyla tanımlayabilir miyim?

Seçenekleri daraltmaya yardım ederler ama her zaman kesin sonuç vermezler; özellikle 1/2 ve 3/4'te R ile NPT gibi benzer standartlarda veya aşınmış parçalarda. Damgayı, model kodunu ve bağlantı çizimini çapraz kontrol edin; gerektiğinde belirtilen mastarları veya üreticinin teyidini kullanın.

Fazladan sızdırmazlık malzemesi uyumsuz dişleri çalıştırır mı?

Hayır. Daha fazla malzeme diş biçimi veya çap farklarını düzeltmez. Önce diş standartlarını eşleştirin, sonra belirtilen sızdırmazlık malzemesi, miktar ve sıkma koşullarıyla monte edin.

Kaynaklar

• Swagelok, Thread and End Connection Identification Guide: diş açıları, TPI tablosu, tepe ve dip biçimi, sızdırmazlık yerleri, BSPP/JIS paralel boru dişi, 1/2 ve 3/4 BSPT ile NPT notu (s. 13, 22–28, 37)
• Kuroda Precision, Types of Parallel and Taper Pipe Threads: R, Rc, Rp, G ve PT, PS, PF'nin JIS eklerindeki yeri
• OSG, Taper Pipe Thread Gauges (Japonca): PT ve R mastarları, boru ucu konumunun değerlendirilmesi
• Engineering ToolBox, ISO 7 Pipe Threads: ISO 7 konik dişler ve JIS B 0203, BS 21 (BS EN 10226-1), DIN 2999 karşılıkları
• İTÜ ders notları, Boru dişi tabloları (Türkçe): ISO 7-1 / EN 10226 (DIN 2999, BSPT) ve NPT'nin 1:16 koniği, 55° ve 60° diş açıları; ISO 228-1 (DIN 259, BSPP)
• British Standard Pipe (Wikipedia): R, Rc, Rp, G gösterimleri, 55° açı, 1:16 koniklik, R1 dış çapı 33,249 mm
• ASME B1.20.1, Pipe Threads, General Purpose, Inch: NPT, NPSC, NPSM ve diğerlerini kapsayan kapsam
• ASME B1.20.3, Dryseal Pipe Threads, Inch: NPTF sızdırmazlığı ve genel amaçlı boru dişlerinden farkı
• ISO 228-1, Pipe threads where pressure-tight joints are not made on the threads: G dişlerinin sızdırmazlık ilkesi
• Webtec, Port and Pipe Connections Used in Hydraulic Circuits: NPT 1:16 koniklik ve sızdırmazlık
• PRESTO, Counsellor: Rc/BSPT ve NPT'nin 1:16 koniği, 55° ve 60° profiller (s. 38–39)
• Asada, Reference Data: Taper Pipe Threads (Japonca): mastar düzleminde R1 dış çapı, R ailesi TPI değerleri (s. 218)
• Kubota ChemiX, Building Services Products Catalog (Japonca): plastik bağlantılarda dişli birleşim uyarıları (s. 29)
• Izutsu Seisakusho, Pipe Thread Combination Table (Japonca): PT, PS ve PF'nin NPT ailesi dişlerle kombinasyonları
• Watanabe Electric Industry, Thread Standards and Dimensions (Japonca): enstrüman bağlantı gösterimi örnekleri
• Swagelok, Tube Fitter's Manual: diş yanması, sıkma, sızdırmazlık bandının akış yoluna girmesinin önlenmesi (s. 111, 116, 120, 196)