Japonya GX-ETS: Kimler Kapsamda, Nasıl Uyum Sağlanır?

Japon merkez ofisten biri size "Türkiye tesisimiz Japonya'nın yeni karbon piyasasına giriyor mu?" diye soruyor olabilir. Ya da bir Japon müşteri birdenbire enerji ve CO2 verinizi istiyor ve yazışmada "GX-ETS" geçiyor. Resmî kaynakların çoğu Japonca ve ilk bildirim süresi de çoktan doldu.

Kısa cevap: GX-ETS, Japonya'daki bir işletmenin önceki üç mali yıldaki doğrudan CO2 emisyonunun ortalaması 100.000 metrik ton veya üzeriyse geçerlidir. Size kimse bildirim göndermez. Her tüzel kişi kendini her yıl kendisi test eder ve grup toplamı hesaba katılmaz.

Bu rehber testin nasıl yapıldığını anlatıyor, geçmiş ve gelecek tarihleri ayırıyor, tahsisat ve açık maliyetinin nasıl hesaplandığını gösteriyor. Ardından Japonya ile çalışan şirketlerin gözden kaçırdıklarına, AB ETS ile farklara ve Türkiye'nin kendi emisyon ticaret sistemine değiniyor; sonda kontrol listesi var. Bilgiler 1 Kasım 2026 itibarıyla günceldir ve genel bilgi niteliğindedir, hukuki görüş değildir.

Japonya'nın GX-ETS'si Nedir?

GX-ETS, GX Promotion Act (Karbonsuz Büyüme Odaklı Ekonomik Yapıya Sorunsuz Geçişin Teşviki Hakkında Kanun) çerçevesindeki Japon emisyon ticaret sistemidir. "GX" yeşil dönüşüm (green transformation) anlamına gelir ve sistemi Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı (METI) yürütür. Zorunlu aşama 1 Nisan 2026'da, yani 2026 mali yılında (FY2026) başladı.

Kapsamdaki şirketler her yıl gerçek doğrudan CO2 emisyonlarına eşit miktarda emisyon tahsisatı (japonca: haishutsu-waku) bulundurmak zorundadır. Bir tahsisat bir metrik ton CO2'yi karşılar. Hükümet tahsisatları ücretsiz dağıtır; fazlası olan satabilir, açığı olan satın alarak kapatır.

Sistem, 2023'te başlayan ve 700'den fazla şirketin katıldığı gönüllü GX League programından doğdu. Zorunlu aşama çok daha dar: METI, Japonya'nın sera gazı emisyonlarının yaklaşık %60'ını karşılayan 300–400 şirket bekliyor.

GX League'in aksine eşiğin altındaki şirketler isteyerek katılamaz, üstündekiler de dışarıda kalamaz. Elektrik üreticileri için ücretli tahsisat müzayedelerinin FY2033'ten itibaren kademeli olarak getirilmesi planlanıyor.

Kimler Kapsamda: 100.000 Ton Testi

METI kapsamdaki şirketleri tek tek belirleyip bildirim göndermez. Kurulum kılavuzuna göre her işletme her yıl 30 Eylül'e kadar kendi tespitini yapmalıdır. Yani "bize bir yazı gelmedi" cümlesi, tüzel kişinizin kapsamda olup olmadığı hakkında hiçbir şey söylemez.

Sonucu dört şey belirler: hangi emisyonların sayıldığı, hangi 12 aylık dönemin kullanıldığı, hangi tüzel kişinin test edildiği ve ortalamanın nasıl hesaplandığı.

Yalnızca Doğrudan CO2 (Kapsam 1) Sayılır

Test, doğrudan CO2'yi kapsar: sahada yakılan yakıt ile proseste hammaddeden veya indirgeyici maddelerden çıkan CO2. Satın alınan elektrik ve buhar (Kapsam 2) ne teste ne de yükümlülüğe dahildir. Çok elektrik tüketen ama az yakıt yakan bir tesis bu yüzden sistemin dışında kalabilir.

Küçük kaynaklar dışarıda bırakılmaz. Kazan ve fırınlar bellidir, ama acil durum jeneratörleri, saha içindeki forkliftler ve sıcak su kazanları da sayılır. Bakım ve idari işler ekiplerinin, çevre ekibinin hiç listelemediği kaynakları bildiği olur.

Muhasebe Yılını Değil, Nisan–Mart Dönemini Kullanın

Muhasebe yılınız ne olursa olsun test 1 Nisan–31 Mart dönemini kullanır. Defterlerini Aralık'ta kapatan bir şirket, yıl sonu toplamlarını olduğu gibi kullanamaz. Aylık yakıt verilerinin Nisan–Mart dönemlerine göre yeniden toplanması gerekir.

Her Tüzel Kişi Ayrı Test Edilir

Birim, tüzel kişidir; METI iştirakleri ve bağlı şirketleri ayrı işletme sayar. Bir grubun Japonya'da 60.000'er tonluk iki şirketi varsa grup toplamı 120.000 ton olsa bile ikisi de kapsam dışıdır (kurgusal örnek). Buna karşılık, 70.000 tonluk ve 40.000 tonluk iki tesisi olan tek bir tüzel kişi eşiği aşar, çünkü sahaları toplanır.

İncelediğimiz belgelerde yabancı sermayeli şirketler için özel bir kural yok. Japonya'da kurulmuş bir kabushiki kaisha (anonim şirket) veya godo kaisha (limited şirkete benzer yapı) diğer Japon şirketleri gibi test ediliyor görünüyor. Yabancı bir şirketin Japonya şubesiyle çalışıyorsanız, nasıl ele alındığını Japon danışmana veya GXA başvuru birimine sorun.

Her Yıl Yeniden Test, Düzeltme Yok

FY2026 testi FY2023, FY2024 ve FY2025'in ortalamasını kullanır. Daha yeni kurulan bir şirket, elindeki yılların ortalamasını alır: FY2024 ve FY2025 ya da yalnızca FY2025. Pencere her yıl kaydığı için eşiğe yakın bir şirket sistemin içine girip çıkabilir; Şekil 3'teki METI örneği bunu gösteriyor.

İncelediğimiz kılavuz alıntılarında kapsam testi için olağandışı yıllara yönelik bir düzeltme görünmüyor. Emisyonları düşüren bir afet, yasal muayene veya tesis duruşu için düzeltme yapılmaz; tek seferlik bir artış için de yapılmaz.

Üç yıl içindeki birleşme veya iş devri için de bir düzeltme bulamadık. Tahsisat için temel emisyonların kendi düzeltme kuralları var; bunlar için METI kılavuzuna bakın.

Karbon kredileri de test değerini düşürmez.

İncelediğimiz belgelerde 100.000 tonun altındaki bir tüzel kişi için bildirim yükümlülüğü tanımlanmıyor; "kapsam dışıyım" beyanı bile gerekmiyor. Yine de hesabı saklayın, çünkü gelecek yıl yeniden lazım olacak. Eşiğin hemen altındaki bir şirket kapasite artışı veya yeni tesisle eşiği aşabilir.

Türkiye'deki Tesisiniz Kapsamda mı?

Türkiye'de çalışan okurların asıl sorusu genelde budur. İncelediğimiz belgelere göre test, tek bir tüzel kişinin Japonya'daki sahalarını toplar. Grup toplamı ve yurt dışı tesisler kapsamı belirlemez.

Bu nedenle Japon bir grubun Türkiye'deki fabrikası, Türkiye'de kurulu bir şirketse GX-ETS kapsamında değildir; Türkiye'deki emisyonları da Japonya'daki ortalamaya eklenmez. Kendi tüzel kişiliği Japonya'da kayıtlı bir şirketle çalışıyorsanız, hangi tüzel kişinin hangi sahaları taşıdığını Japon ekibe sormak yine de iyi olur.

Dolayısıyla Türkiye'deki tesis için GX-ETS'nin doğrudan bir yükümlülüğü yoktur. Asıl etki dolaylıdır: Japon müşteri veya merkez ofis veri ister, Japonya'daki ortak şirket de kendi geçiş planında grup hedeflerine atıf yapar. Aşağıdaki bölümler bu iki durumu ele alıyor.

Önemli Tarihler: Geçenler ve Gelecekler

FY2026 özel bir ilk yıldı: şirketler yalnızca temel verileri ve bir geçiş planını bildirdi, tahsisat FY2027'ye kaydırıldı. Bu yüzden Şekil 4, Şekil 1'deki normal döngüden farklıdır. Şekil, FY2026'dan itibaren kapsamda olan bir şirketin tarihlerini gösteriyor.

30 Eylül 2026 Süresi Doldu

FY2026 için kapsamda olan şirketlerin 30 Eylül 2026'ya kadar ortalama emisyonlarını bildirmesi ve geçiş planını vermesi gerekiyordu. Bugün nerede durduğunuz, aşağıdaki durumlardan hangisine uyduğunuza bağlıdır:

• Zamanında bildirdiniz. Hükümetin bildirim sistemi ERMS'de bildirimin kabul edildiğini ve planın alındığını doğrulayın. Sonra doğrulamaya ve FY2026 verilerine geçin.
• 100.000 tonun altındaydınız. Bildirecek bir şey yoktu. Hesabı saklayın ve FY2026 31 Mart 2027'de kapanınca FY2027 testini yapın.
• Kapsamda olduğunuzu şimdi fark ettiniz ve bildirim yapmadınız. Aşağıya bakın.

İncelediğimiz belgelerde 2026 süresi için bir ek süre veya geç bildirim usulü tanımlanmıyor. İkincil bir kaynak, bildirim yapmama veya yanlış bildirim için 500.000 JPY'ye kadar para cezası olduğunu aktarıyor; kesin hükmü ve kimlere uygulandığını doğrulayamadık. Bildirimin kaçırılmasının sonraki yükümlülükleri ortadan kaldırdığını varsaymayın, çünkü incelediğimiz hiçbir belge böyle demiyor.

Bu durumdaki bir şirket GXA portalındaki başvuru birimiyle vakit kaybetmeden iletişime geçmeli ve riski değerlendirebilecek bir Japon hukuk danışmanını devreye almalıdır. Bu arada 1 Nisan 2026'dan itibaren emisyonlara ilişkin kanıtları toplamaya devam edin, çünkü doğrulanmış bir rapor için bu veri gerekecek.

30 Eylül 2027 Çifte Yük Getiriyor

Asıl iş yükü bu tarihe düşüyor. İki yılda da kapsamda olan şirketler doğrulanmış FY2026 emisyonlarını raporlar, FY2026 ve FY2027 için doğrulanmış hedef emisyonları bildirir ve FY2027 geçiş planını verir. METI kılavuzları, iki mali yıla ait prosedürlerin birlikte yürüyeceğini hesaba katmayı öneriyor.

Pratik takvimi doğrulama kuruluşu belirler. Çalışma, sözleşme ve iş incelemesinden risk değerlendirmesine, planlamaya, saha kontrollerine ve rapora uzanır. METI, herkes aynı anda başlarsa kuruluşların kapasitesinin yetmeyebileceği uyarısını yapıyor; FY2026 içinde sözleşme yapılmasını bu yüzden öneriyor.

İlk Kez FY2027'de Kapsama Girerseniz

FY2027 kapsamı FY2024, FY2025 ve FY2026'nın ortalamasını kullanır. İlk kez eşiği geçen bir şirketin 30 Eylül 2027'ye kadar harekete geçmesi gerekir ve ilk yıla özgü sadeleştirme artık geçerli değildir. Ortalamasıyla birlikte doğrulanmış hedef emisyonlarını da bildirir; bu yüzden doğrulamanın önceden ayarlanması gerekir.

Benchmark ve Grandfathering: Tahsis Nasıl Yapılır?

Tahsis, her şirketin kendisinin hesapladığı ve doğrulattığı "hedef emisyon"dan (japonca: haishutsu mokuhyo-ryo) başlar. İki formül kullanılır ve hangisinin geçerli olduğunu faaliyet belirler. Tek bir tesis ikisini birden kullanabilir, bu yüzden emisyonlar tahsis kategorisine göre ayrı takip edilmelidir.

Grandfathering'de azaltım oranı, enerji kaynaklı CO2 için yılda %1,7; hammadde ve yan ürün yakıt kaynaklı CO2 için yılda %0,3'tür. Temel emisyon, FY2023–FY2025 ortalamasıdır. Formül oranı geçen yıl sayısıyla çarpar; başka bir şey değişmezse tahsis düzenli olarak küçülür.

Benchmark için Research Institute of Economy, Trade and Industry (RIETI), bir sektörde verimlilikte ilk %50'lik dilimle başlayan ve beş yıl içinde ilk %32,5'e sıkılaşan bir başlangıç düzeyi tarif ediyor. Ayrıntılar faaliyete göre değişir; kendi faaliyetiniz için METI'nin benchmark kılavuzuna bakın.

1.500 kL sınırı, Japonya'nın Enerji Tasarrufu Kanunu'nda da kullanılan rakamdır; tesisiniz hangi tarafta olduğunu zaten biliyor olabilir.

METI üç durumda ek tahsisat da verir. Açığı tahmin etmeden önce bunlardan birinin geçerli olup olmadığına bakın:

• Karbon kaçağı riski: tahsisat maliyeti kazancın belirli bir payını aştığında belirlenmiş sektörlere ek tahsisat
• GX ile ilgili Ar-Ge: bir önceki yılın Ar-Ge harcamasına bağlı, açığa kadar ek tahsisat; FY2027'den itibaren uygulanır
• Erken azaltımlar: sistemden önce yapılan ve standart oranı aşan azaltımlar temel emisyona eklenir

Tahsisat Açığı Ne Kadar Tutar?

Hükümetin belirlediği FY2026 fiyat düzeylerine göre FY2026 referans tavan fiyat ton başına 4.300 JPY, taban işlevi gören ayar referans fiyatı ise ton başına 1.700 JPY'dir. Uluslararası karbon piyasası ortaklığı ICAP, 4.300 JPY'yi yaklaşık 29 ABD dolarına çeviriyor. RIETI ve diğer yorumlara göre piyasanın 2027 sonbaharı civarında açılması bekleniyor.

Şekil 6, büyüklük mertebesini göstermek için kurgusal bir örnek hesaplıyor. Yalnızca grandfathering, yalnızca enerji kaynaklı emisyon ve ek tahsisat yok varsayımıyla çalışır.

4. adımdaki bedelin adı mishokyaku soto futankin'dir (iptal edilmemiş tahsisata denk bedel) ve formülü açık × tavan fiyat × 1,1'dir. METI'nin sunumu ayrıca şunu söylüyor: yüksek fiyatlar uyumu zorlaştırırsa şirket tavan fiyatı ödeyerek açık için bulundurma yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılabilir. Koşullar ve usul için kılavuzlara bakın.

Ocak 2028'deki uzlaşmada hangi yılın tavan fiyatının geçerli olacağını da teyit edin. METI'nin duyurusu FY2026 değerlerini belirliyor; en az bir dış özet 4.300 JPY tavanı FY2027 altında gösteriyor. Bütçeye rakam yazmadan önce danışmanınıza veya GXA'ya sorun.

Krediler raporladığınız rakamı düşürebilir. J-Credit (Japonya'nın yurt içi kredi programı) ve Joint Crediting Mechanism (JCM) kredileri gerçek emisyonun %10'una kadarını karşılayabilir.

METI'nin sunumuna göre yalnızca raporlama yılının haziran sonuna kadar iptal edilen krediler dikkate alınıyor; bu da FY2026 için 30 Haziran 2027'ye işaret ediyor. Son tarihi kılavuzdan teyit edin.

Japonya ile Yazışırken Gözden Kaçanlar

Japonya dışından bakınca kolay gözden kaçan beş nokta var. Hiçbiri küresel bir emisyon panosunda görünmez; bu yüzden Japon tarafa doğrudan sorun.

Konsolidasyon Yok, Ortak Bildirim Sınırlı

Kapsamı grup toplamı belirlemez, yurt dışındaki tesisler de belirlemez. Şirketler, GX projelerine birlikte yatırım yapan "yakın ilişkili" tüzel kişilerle (ana şirket, iştirak, bağlı şirket veya kardeş şirket) ortak bildirim yapabilir. Ancak her ortağın kendisinin de kapsamda olması gerekir; kapsam dışı bir ana şirket veya kardeş şirket ortak bildirime alınamaz.

Ortak bildirim kimin kapsamda olduğunu da değiştirmez, çünkü her şirket yine tek başına test edilir. Grup bir kez kurulduktan sonra o yılın teslimi tamamlanana kadar değiştirilemez; bu yüzden başlamadan önce iyi düşünün. Ortaklar Japon şirket numarasıyla (japonca: hojin bango) kaydolur ve kendi sistem hesaplarına ihtiyaç duyar.

Japonca Sistemler: ERMS ve gBizID

Bildirimler, geçiş planları, emisyon raporları ve tahsisat varlıkları ERMS üzerinden yürür (japonca: haishutsu-ryo torihiki kanri shisutemu, emisyon ticareti yönetim sistemi). İncelediğimiz portal ve kılavuzlar Japoncaydı; İngilizce bir sürümüne rastlamadık.

Tahsisatlar ERMS'ye bağlı bir hesapta tutulur ve bir ERMS hesabında birden fazla kullanıcı olabilir. ERMS üzerinden bildirim yapılamadığında kâğıt başvurunun mümkün olup olmadığını teyit edemedik; GXA başvuru birimine sorun.

ERMS hesabı için Japon hükümetinin işletme kimliği olan gBizID'nin Prime veya Member girişi gerekir. Prime, şirketin temsilcisine bağlıdır ve başvuru için My Number kartı (Japonya'nın ikamet kimliği) veya mühür belgesi istenebilir. Temsilci müdürünüz yurt dışında yaşıyorsa bunun şirketiniz için nasıl işlediğini erkenden teyit edin.

Kayıt ayrıca ana faaliyet alanını, sektörü denetleyen bakanı, ana sözleşmeyi, tescil belgesini, birincil ve ikincil irtibat kişilerini ister. Japonya'da bir yedek irtibat kişisi belirleyin; aksi hâlde tek bir yabancı yöneticinin görev değişikliği, kimsenin erişimi kalmamasına yol açabilir.

Tescilli Doğrulama Kuruluşları

FY2027 bildirimlerinden itibaren hedef ve gerçek emisyonların tescilli bir doğrulama kuruluşu (japonca: toroku kakunin kikan) tarafından kontrol edilmesi gerekir. Portalda 13 Ekim 2026 itibarıyla 15 kuruluş listeleniyordu; bunlar arasında Japon kuruluşlar ve denetim şirketleri ile SGS, BSI, Intertek ve SOCOTEC'in Japon kuruluşları var. Grubunuz bunlardan birini zaten kullanıyorsa tescilli olanın Japonya birimi olup olmadığını sorun.

Her rakamı kaynak belgelere kadar izleyen bir kayıt zinciri bekleyin. METI kılavuzu, doğrulamada istenebilecek şu örnekleri veriyor; bunların çoğu Japonca olacaktır:

• Saha planları, proses akış şemaları ve ekipman listeleri
• Emisyon hesabı organizasyon şeması ve kaynakların nasıl belirlendiği
• Yakıt irsaliyeleri ve diğer satın alma kayıtları ile ölçüm verileri
• Emisyon faktörlerinin kaynakları

Türkiye'de bu işi yapan kuruluşların akreditasyonu farklı bir çerçevededir: 2014 tarihli Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmelik, doğrulama yapacak kuruluşların ISO 14065'e göre TÜRKAK tarafından akredite olmasını şart koşuyor. İki sistem arasında otomatik bir denklik olduğunu gösteren bir kaynak bulamadık; TÜRKAK akreditasyonunun Japonya'daki tescil yerine geçtiğini varsaymayın.

Diğer Raporlarınızı Aynen Kullanmayın

Japonya'daki SHK bildiriminizden (Küresel Isınma Önlemlerinin Teşviki Hakkında Kanun kapsamındaki zorunlu sera gazı raporlama programı) gelen rakamlar yalnızca başlangıç noktasıdır. Küresel bir sera gazı envanterindeki rakamlar daha da farklı olabilir. SHK ile karşılaştırıldığında GX-ETS yalnızca doğrudan CO2'yi sayar, ama başkalarına sağlanan elektrik ve ısıya bağlı emisyonları da içerir ve küçük kaynak alt sınırı yoktur.

GX-ETS ayrıca SHK'nın istemediği ayrıntıları da ister; satın alma irsaliyelerine dayanmadığınız sürece ölçü aleti doğruluğu gibi. Merkezde farklı bir yakıt rakamı veya sınır kullanıyorsanız, ikisinin nasıl bağlandığını yazılı tutun; biri sorduğunda farkı açıklayabilirsiniz.

Geçiş Planının Bir Kısmı Kamuya Açıklanır

Kapsamdaki şirketler her yıl bir geçiş planı (japonca: iko keikaku) verir; METI ve işi denetleyen bakanlık bunun bazı kısımlarını şirket bazında yayımlar. Şekil 7 ikisini ayırıyor. Plan, teslim yükümlülüğünün dışında kalan Kapsam 2 emisyonlarını da içerir.

ERMS, azaltım oranlarını bir şirketin ilk kez kapsama girdiği yıldan önceki yıla göre otomatik hesaplar; bu yüzden FY2026'dan itibaren kapsamda olan şirketlerde FY2025 temel yıl olarak kalır. Plan için üçüncü taraf doğrulaması ya da resmî bir iç karar gerekmez. Yalnızca bildirim ERMS'de "bildirildi" göründükten sonra verilebilir ve METI, eksik bir planın verilmiş sayılmayabileceği konusunda uyarıyor.

Yabancı bir ana şirketin ya da Türkiye gibi başka ülkelerdeki gruplarının ters köşe olabileceği yer burasıdır. Japon tüzel kişinin kendi planı yoksa ana şirketin grup geneli planına atıf yapar. Bu durumda küresel sürdürülebilirlik raporunuz, Japon tüzel kişinin yayımlanan FY2030 rakamının yanında Japon hükümetine verilen bir dosyada anılabilir.

Her başvurudan önce bu rakamı sürdürülebilirlik raporunuz ve yatırımcı materyalleriyle karşılaştırın. Yatırım planları, hedefe ulaşmak için öngörülen bir araç olduğu sürece henüz resmen onaylanmamış projeleri de içerebilir. METI'nin her yılın planlarını ne zaman yayımladığını teyit edemedik; sizinki yayımlanmış mı diye Japon ekibinizden kontrol etmesini isteyin.

Japon Müşteri Emisyon Verinizi İsterse

Eşiğin altındaki bir tedarikçinin GX-ETS kapsamında yükümlülüğü yoktur; Japonya'da kapsamda tüzel kişisi olmayan bir ihracatçının da yoktur. Müşterinizin teslim yükümlülüğü kendi doğrudan CO2'sini sayar, sizin emisyonunuzu değil.

O hâlde talep neden geliyor? Kapsamdaki şirketler artık her yıl hedef yayımlamak ve bir azaltım planı göstermek zorunda; büyük üreticiler de satın aldıkları ürünlerdeki emisyonları anlamaya çalışıyor. Otomotiv ve ana sanayi tarafında bu talep özellikle tanıdıktır.

Hukuk bürosu Anderson Mori & Tomotsune'ye göre METI, tedarik zinciri azaltımlarının GX-ETS ile değil GX Future League ile teşvik edileceğini söylüyor. Bu nedenle talep, GX-ETS'den doğan bir yükümlülükten çok müşterinizin kendi hedeflerini veya beklentilerini yansıtıyor olabilir.

Yanıt vermeden önce müşterinin gerçekte neye ihtiyacı olduğunu sorun. Şu sorular konuyu daraltmaya yardımcı olur:

• Şirket düzeyinde emisyon mu, yoksa belirli parça numaraları için ürün karbon ayak izi mi istiyorsunuz?
• Veriler hangi kapsamları, hangi gazları ve hangi 12 aylık dönemi içermeli?
• Zorunlu bir hesaplama yöntemi, şablon veya emisyon faktörü kaynağı var mı?
• Üçüncü taraf doğrulaması şart mı, yoksa beyan edilen bir değer kabul edilir mi?
• Veriyi nasıl kullanacaksınız ve şirket dışıyla paylaşılacak mı?

Şirket düzeyinde hesap için ISO 14064-1 yaygın bir temeldir; TSE karşılığı için TSE kataloğuna bakın. Ürün düzeyindeki talepler ise farklı bir yöntem gerektirir.

GX-ETS ve AB ETS: Temel Farklar

AB sistemini biliyorsanız aynı mantığın geçerli olduğunu varsaymayın. En büyük fark düzenleme noktasıdır: AB tesisleri düzenler, Japonya şirketleri. Tablo, işinizi en çok etkileyebilecek noktaları karşılaştırıyor.

ICAP ayrıca GX-ETS'nin diğer sistemlerle bağlanmayacağını bildiriyor. Bir sistemdeki tahsisat diğerinde doğrudan kullanılamaz ve Japonya'nın fiyatları AB'yi basitçe izlemez. Uyum takviminizde iki rejimi ayrı tutun; AB ETS ekibinin deneyimi Japonya için ancak kısmen geçerli olur.

Türkiye'nin Kendi Sistemi (TR ETS)

Türkiye'de de kendi emisyon ticaret sistemi kuruluyor, ve bu GX-ETS'den bağımsızdır. İklim Değişikliği Başkanlığı'nın duyurusuna göre Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği 27 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı; pilot uygulama dönemine ilişkin usul ve esaslar da 30 Eylül 2026 tarihli Olur ile yayımlandı.

Kapsam eşiği, tahsisat yöntemi ve pilot dönemin takvimi bu yazının konusu değildir ve biz bu ayrıntıları doğrulayamadık. Türkiye'deki tesisiniz için bu sistemin geçerli olup olmadığını duyurudan ve yönetmelik metninden kontrol edin. Japon merkezle yapacağınız yazışmada iki sistemi birbirine karıştırmamak işinizi kolaylaştırır.

Kontrol Listesi: Japonya'daki Tüzel Kişimiz Kapsamda mı, Hazır mıyız?

Bu listeyi Japon ekibiniz ve danışmanlarınızla birlikte kullanın. İş genellikle çevre ekibinin yanında tesis, finans, satın alma ve planlama personelini de ilgilendirir; liste eksikleri bulur ama hukuki bir tespitin yerini tutmaz.

• Tüzel kişi: Japonya'daki her tüzel kişiyi ve her sahayı, şubeler ve satış ofisleri dahil, ayrı ayrı listeleyin. Türkiye tesisini bu listeye karıştırmayın.
• Dönem: Emisyon verilerini FY2023, FY2024 ve FY2025 için (FY2026 kapandıktan sonra o da) Nisan–Mart dönemlerine göre yeniden toplayın.
• Kapsam: Yakıt, hammadde ve indirgeyici maddelerden doğrudan CO2'yi dahil edin. Kapsam 2'yi ve CO2 dışı gazları hariç tutun. Kredileri düşmeyin.
• Küçük kaynaklar: Acil durum jeneratörlerini, forkliftleri, sıcak su kazanlarını ve ulaştırma kategorilerini kontrol edin.
• Sonuç: Ortalamayı, kimin hesapladığını ve kimin gözden geçirdiğini kaydedin.
• 2026 durumu: Kapsamdaysanız bildirimin ve geçiş planının ERMS'de kabul edildiğini teyit edin. Bildirim yapılmadıysa hemen hukuk danışmanına iletin.
• Erişim: gBizID ve ERMS girişlerinin kimde olduğunu teyit edin ve bir yedek belirleyin.
• Doğrulama: Tescilli bir kuruluşla sözleşme yapıldığını veya görüşüldüğünü ve hangi dilde çalıştığını teyit edin.
• Veri izi: 1 Nisan 2026'dan bu yana FY2026 verilerinin irsaliye ve sayaçlardan hesaba kadar izlenebildiğini teyit edin.
• Tahsis: Her sahada hangi faaliyetlerin benchmark, hangilerinin grandfathering kullandığını belirleyin.
• Bütçe: Ocak 2028 için açığı tahmin edin ve tahsisat ile bedellerin nasıl muhasebeleştirileceğini muhasebecilerinize sorun.
• Tutarlılık: Yayımlanan FY2030 rakamını ana şirket hedefleri ve raporlarıyla karşılaştırın.

Japon Müşteriye veya Merkeze Örnek E-posta

Veri talebi aldığınızda yazıyı şu şekilde başlatabilirsiniz. Köşeli parantezli yerleri doldurun ve kendi tarihinizi ekleyin.

Bu Rehberin Sınırları

• Bu yazı genel bir özettir; hukuki, vergisel veya muhasebe tavsiyesi değildir. Kuralların tüzel kişinize nasıl uygulandığını Japon hukuk danışmanınız, doğrulama kuruluşunuz ve GXA başvuru biriminden teyit edin.
• Resmî kurallar Japoncadır ve kılavuzlar güncelleniyor. Japonca metin ile güncel METI ve GXA materyalleri bu özetin önündedir.
• "Referans tavan fiyat" ve "açık bedeli" gibi terimler bizim Türkçe karşılıklarımızdır; resmî Türkçe veya İngilizce terimler farklı olabilir.
• Benchmark ayrıntıları, tahsisat piyasası kuralları ve fiyat kontrolü usulleri hâlâ geliştiriliyor veya faaliyete göre değişiyor. METI, piyasa ve fiyat kontrolleri hakkında daha fazla ayrıntı geleceğini söyledi.
• Akaryakıt ek ücreti (FY2028'den planlanan GX-Surcharge), diğer karbon fiyatlandırması ile Tokyo ve Saitama'daki yerel sistemler burada ele alınmıyor.
• Türkiye'nin TR ETS'sinin kapsamı, eşiği ve takvimi için resmî kaynaklara bakın; burada yalnızca yayım tarihleri verilmiştir.

Sık Sorulan Sorular

Türkiye'deki Fabrikam GX-ETS Kapsamına Girer mi?

İncelediğimiz belgelere göre GX-ETS, tek bir tüzel kişinin Japonya'daki sahalarının doğrudan CO2'sini sayar; grup toplamı ve yurt dışı tesisler sayılmaz. Türkiye'de kurulu bir şirket bu nedenle kapsam dışı görünüyor. Yapıyı Japon ekibinizden ve danışmanınızdan teyit edin.

30 Eylül 2026 Süresi Kaçırılırsa Ne Olur?

İncelediğimiz belgelerde ek süre tanımlanmıyor. İkincil bir kaynak, bildirim yapmama veya yanlış bildirim için 500.000 JPY'ye kadar para cezası olduğunu aktarıyor; kanun metnini kontrol edemedik, nasıl uygulandığını hukuk danışmanına sorun. Bu durumdaki bir şirket GXA portalı üzerinden başvuru birimine ve hukuk danışmanına vakit kaybetmeden ulaşmalı, FY2026 emisyon verisini toplamaya devam etmelidir.

Şirketler Tahsisatı Ne Zaman Fiilen Bulundurmalı?

İlk tarih, FY2026 emisyonları için 31 Ocak 2028'dir. FY2026 ve FY2027 tahsisatları Kasım 2027 sonunda dağıtılır. Şirketlerin bu tahsisattan sonra, teslim tarihinden önce açığı kapatmak için yaklaşık iki ayı vardır.

Kapsam 2 GX-ETS'ye Dahil mi?

Kapsam 2 ne kapsam testine ne de teslim yükümlülüğüne dahildir. Geçiş planı ise doğrudan emisyonların yanında dolaylı emisyonları da ister; önceki yıl rakamı ve FY2030 hedefi yayımlanır.

Japonya'nın ETS'sinde Benchmark ile Grandfathering Arasındaki Fark Nedir?

Benchmark tahsisi, şirketin temel faaliyet miktarını hedef emisyon yoğunluğuyla çarpar ve 20 belirlenmiş faaliyeti kapsar. Grandfathering geçmiş emisyondan başlar ve enerji kaynaklı CO2'yi yılda %1,7, hammadde ve yan ürün yakıt kaynaklı CO2'yi yılda %0,3 düşürür.

Kaynaklar

• Sistemin genel yapısı, takvim, ilk yıl istisnası, geçiş planı kalemleri, SHK karşılaştırması, krediler, doğrulama noktaları, başvuru birimi: METI, GX Promotion Act emisyon ticaret sistemi FY2026 sunumu, Nisan 2026 (Japonca)
• Kapsam, ilk yıl eylemleri, ERMS, gBizID ve tescilli doğrulama kuruluşları: GX Acceleration Agency, Emisyon Ticaret Sistemi Portalı (Japonca)
• Sistemin genel yapısı ve kılavuzlar: METI, "Emisyon Ticaret Sistemi" (Japonca)
• İlk yıl eylemleri: METI, FY2026 broşürü (Japonca)
• Kapsam testi, ortak bildirim, takvim, bedel ve cezalar: METI, Kurulum Kılavuzu, 1 Haziran 2026 (Japonca)
• Geçiş planı kalemleri ve yayım: METI, Geçiş Planı Kılavuzu, 1 Haziran 2026 (Japonca)
• Benchmark, grandfathering ve azaltım oranları: METI, Bildirim ve Hedef Hesaplama Kılavuzu, 1 Haziran 2026 (Japonca)
• Referans tavan ve taban fiyatlar: METI, referans fiyatlara ilişkin hükümet duyurusu, FY2026 (Japonca)
• GX League arka planı: METI Journal Online, emisyon ticaret sistemi soru-cevap (Japonca)
• Yasal çerçeve, fiyat sınırları, bedel formülü ve düzeltmeler: Anderson Mori & Tomotsune, bülten, Ocak 2026; Kapsam 3 ve krediler: Anderson Mori & Tomotsune, Mayıs 2026
• Grandfathering oranları: Institute of Energy Economics, Japan, Başkanın Mesajı, Nisan 2026
• Benchmark sıkılaşması ve piyasa zamanlaması: RIETI, Toshihide Arimura; Renewable Energy Institute, Şubat 2026
• Tüzel kişi düzeyinde değerlendirme: EY Japan, GX-ETS Phase 2 (Japonca)
• Japonya bilgi formu, bağlantı ve USD çevirisi: ICAP, Japan GX-ETS
• AB ETS tasarımı: ICAP, EU ETS; ICAP, Compare ETS
• AB teslim süresi: Avrupa Komisyonu, 1 Ocak 2024'ten itibaren uygulanan ETS ve MRV değişiklikleri
• gBizID: Dijital Ajans, gBizID (Japonca)
• Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS) yönetmeliği ve pilot dönem usul ve esasları: İklim Değişikliği Başkanlığı, TR ETS pilot uygulama duyurusu
• Türkiye'de doğrulayıcı kuruluşların TÜRKAK akreditasyonu (ISO 14065): Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmelik (2014)