Zawór dławiąco-zwrotny: dławienie na wylocie czy wlocie

Uruchamiają Państwo lub utrzymują japońską instalację, a zawór sterowany powietrzem zamyka się z hukiem, otwiera się wyraźnie wolniej niż sąsiedni albo zgłasza alarm czasu przestawienia po tym, jak ktoś „tylko ruszył pokrętło”. Na liście części lub schemacie AKPiA mała armatura przy przyłączu siłownika nazywa się supikon (スピコン w oryginale). To japoński skrót od speed controller, czyli zaworu dławiąco-zwrotnego: dławi powietrze wpływające do siłownika lub z niego wypływające i w ten sposób wyznacza, jak szybko zawór się otwiera i zamyka.

Zakłady stosują go, aby złagodzić uderzenia w rurociągach i utrzymać właściwą kolejność pracy zaworów i maszyn. Spowolnienie zaworu nie zawsze jest jednak bezpieczne. Zawór awaryjnego odcięcia, który ma zamknąć się w określonym czasie, może przestać spełniać wymaganie, jeśli zostanie zdławiony zbyt mocno.

Dobór to nie tylko pytanie, ile sekund ma trwać ruch, lecz także w którym kierunku dławi się przepływ powietrza. W artykule omawiamy działanie zaworu dławiąco-zwrotnego, dławienie na wylocie i na wlocie, siłowniki jednostronnego i dwustronnego działania, to, co zapisać podczas regulacji, oraz o co zapytać japońskiego dostawcę.

Spis treści

1. Co robi zawór dławiąco-zwrotny przy zaworze pneumatycznym
2. Dławienie na wylocie a dławienie na wlocie
3. Siłownik ze sprężyną powrotną a siłownik dwustronnego działania
4. Po co regulować prędkość zaworu i kiedy wolniej znaczy gorzej
5. Dobór zaworu dławiąco-zwrotnego
6. Pomiar czasu przestawienia: otwarcie, zamknięcie i utrata powietrza
7. Po regulacji: zabezpieczyć nastawę i nie używać jako zaworu odcinającego
8. Lista kontrolna czasu przestawienia i pytania do japońskiego dostawcy
9. Ograniczenia tego poradnika
10. FAQ
11. Źródła

Co robi zawór dławiąco-zwrotny przy zaworze pneumatycznym

Zawór z napędem pneumatycznym wykorzystuje siłownik, który zamienia energię sprężonego powietrza na ruch obrotowy lub liniowy i w ten sposób otwiera oraz zamyka armaturę. W typowym układzie rozdzielacz elektromagnetyczny przełącza drogę powietrza, a w tej drodze pracuje zawór dławiąco-zwrotny, który dławi przepływ.

Rozdzielacz elektromagnetyczny tylko przełącza zasilanie i odpowietrzenie; nie służy do precyzyjnego nastawiania prędkości ruchu zaworu. Rzeczywista prędkość zależy od ciśnienia zasilania, oporów przewodów, przepustowości rozdzielacza oraz objętości siłownika i obciążenia.

Znaczenie mają też ciśnienie i jakość powietrza do automatyki (keisō-yō kūki, powietrze instrumentalne). Warto traktować jako jeden układ całą drogę od źródła powietrza do otworu wydechowego, a nie tylko nastawę samego zaworu dławiąco-zwrotnego.

Poniższa tabela zbiera terminy, które pojawiają się na japońskich rysunkach i w dokumentacji. Przy każdym podano zapis w alfabecie łacińskim oraz polski odpowiednik.

Termin japoński	Znaczenie
supikon, supīdo kontorōra	Zawór dławiąco-zwrotny (potocznie dławik zwrotny, „regulator prędkości”): zawór dławiący z zaworem zwrotnym
mēta auto	Dławienie na wylocie (meter-out): dławi powietrze wypływające z siłownika
mēta in	Dławienie na wlocie (meter-in): dławi powietrze wpływające do siłownika
tandō / supuringu ritān	Siłownik jednostronnego działania ze sprężyną powrotną
fukudō	Siłownik dwustronnego działania
denjiben	Zawór (rozdzielacz) elektromagnetyczny
keisō-yō kūki	Powietrze do automatyki (instrumentalne)
zan-atsu	Ciśnienie resztkowe w przewodach lub siłowniku

W środku: zawór iglicowy i zawór zwrotny

Typowy zawór dławiąco-zwrotny łączy zawór iglicowy, który zmienia szczelinę przepływu, z zaworem zwrotnym. W kierunku dławionym zawór zwrotny jest zamknięty i całe powietrze musi przejść obok iglicy. W kierunku przeciwnym zawór zwrotny otwiera obejście i powietrze przepływa znacznie swobodniej.

Rys. 1: Przepływ dławiony na iglicy i swobodny przez zawór zwrotny

Rysunek poglądowy z dwiema równoległymi drogami rozwiniętymi na płasko. To nie jest rzeczywisty przekrój ani symbol graficzny według ISO/JIS.

Droga swobodna też stawia pewien opór. To, który kierunek jest dławiony, zależy od wykonania (dławienie na wlocie lub na wylocie) i od sposobu zamontowania.

Obrót pokrętłem przesuwa iglicę i zmienia efektywny przekrój przepływu. W części zakresu niewielki obrót mocno zmienia przepływ, dlatego liczba obrotów i czas przestawienia nie są wprost proporcjonalne.

Dwa wykonania mogą wyglądać niemal identycznie, a mimo to dławić przeciwne kierunki. Przed montażem należy porównać oznaczenie na korpusie ze schematem i prześledzić drogę przepływu. Od tego zależy, czy wyregulujemy prędkość otwierania, czy zamykania, tak jak zamierzano.

Dławienie na wylocie a dławienie na wlocie

Dławienie na wylocie (meter-out) ogranicza powietrze wypływające z siłownika, a dławienie na wlocie (meter-in) powietrze wpływające do niego. Aby rozpoznać, która strona jest którą, trzeba też sprawdzić, gdzie zawór dławiąco-zwrotny jest zamontowany.

Gdy doprowadzamy powietrze do jednej komory siłownika dwustronnego działania, powietrze z drugiej komory jest wypychane. Dławienie na wylocie ogranicza ten wydech i buduje przeciwciśnienie, dlatego jest powszechnym sposobem stabilizowania prędkości siłownika.

Rys. 2: W siłowniku dwustronnego działania dławimy powietrze wypychane z komory

Przepływ w chwili, gdy tłok przesuwa się w prawo. Przy ruchu powrotnym strony zasilania i wydechu zamieniają się miejscami. „Swob.” oznacza kierunek swobodnego przepływu.

Rysunek objaśnia przepływ w układzie z dwoma zaworami dławiąco-zwrotnymi i rozdzielaczem, a nie jest instrukcją połączeń dla żadnego wyrobu. Przy małych prędkościach, ciśnieniu resztkowym lub określonym obciążeniu może być potrzebny inny układ.

Wykonania przelotowe (in-line) wpina się w przewód, a inne wkręca wprost w przyłącze siłownika; w każdym z nich kierunek przepływu odczytuje się inaczej. Jeśli zamienimy części, kierując się samym wyglądem, kierunek swobodny i dławiony mogą się odwrócić. Instrukcja SMC do zaworów przelotowych ostrzega, że montaż odwrotny jest niebezpieczny: iglica nie reguluje wtedy prędkości, a siłownik może poruszyć się gwałtownie.

W niektórych układach stosuje się wykonania dławiące zarówno zasilanie, jak i wydech. Ponieważ na rozruch przy małej prędkości i na ruch wpływa także obciążenie, warto wychodzić od przykładowych schematów producenta siłownika i dobierać elementy do wymaganego ruchu.

Zasady bezpieczeństwa dla układów pneumatycznych jako całości zbiera norma PN-EN ISO 4414, a symbole graficzne elementów (w tym zaworu dławiąco-zwrotnego) – seria PN-EN ISO 1219. Rysunki japońskie opierają się na JIS, więc symbole bywają zbliżone, ale warto je porównać z legendą na rysunku.

Siłownik ze sprężyną powrotną a siłownik dwustronnego działania

Siłownik jednostronnego działania ze sprężyną powrotną (tandō / supuringu ritān) porusza się w jednym kierunku pod ciśnieniem powietrza, a w drugą stronę wraca pod działaniem sprężyny. Może otwierać się powietrzem i zamykać sprężyną albo odwrotnie; wybór wynika z położenia zaworu, jakie proces wymaga po utracie powietrza.

Rys. 3: Przy powrocie sprężynowym łatwość wydechu wpływa na prędkość powrotu

Przekrój poglądowy siłownika jednostronnego działania. To, czy zawór się otwiera, czy zamyka, zależy od układu mechanizmu.

W siłowniku dwustronnego działania powietrze wykonuje zarówno ruch otwierania, jak i zamykania, a rozdzielacz elektromagnetyczny przełącza zasilanie i wydech. Nie każdy zawór automatyczny ma sprężynę, więc najpierw trzeba odczytać rodzaj napędu ze specyfikacji.

Pojedynczy zawór dławiący w jednym kierunku nie musi pozwalać na niezależną regulację prędkości otwierania i zamykania. Jeśli chcemy regulować każdy ruch siłownika jednostronnego działania osobno, potrzebny jest odpowiedni układ, na przykład taki, który obsługuje zarówno zasilanie, jak i wydech.

Po co regulować prędkość zaworu i kiedy wolniej znaczy gorzej

Głównym celem jest dać zaworowi dość czasu na otwarcie i zamknięcie, aby czynnik i urządzenia nie doznawały nagłych zmian. W normalnej pracy nastawa zmniejsza uderzenia w rurociągu, a w stanie awaryjnym nadal musi spełniać wymagany czas odcięcia.

Rurociągi cieczy: szybkie zamknięcie i uderzenie hydrauliczne

Gdy zawór zamyka się gwałtownie na linii z wodą, olejem lub inną cieczą, zmiana prędkości przepływu powoduje wahanie ciśnienia. W zależności od długości rurociągu, prędkości i sposobu zamykania może to przejść w uderzenie hydrauliczne, silny wstrząs obciążający urządzenia i podpory rur.

Zawór dławiąco-zwrotny spowalnia zawór, ale samo to nie rozwiązuje wszystkich przepięć ciśnienia. Wstrząs mogą też wywołać zatrzymanie pompy, przepływ wsteczny i różnice wysokości w układzie, więc przyczyny należy rozdzielić według sytuacji, w której wstrząs występuje.

Dotyczy to zwłaszcza zaworów obrotowych (kulowych i motylkowych): nawet gdy kula lub tarcza obraca się ze stałą prędkością, przepływ nie musi zmieniać się ze stałą szybkością. Czas przestawienia ocenia się więc z uwzględnieniem charakterystyki przepływu zaworu, także zmiany w pobliżu położenia zamkniętego.

Rurociągi pary: kondensat i gwałtowna kondensacja

Jeśli do zimnego rurociągu parowego wpuścimy od razu dużo pary, podczas nagrzewania powstaje dużo kondensatu. Para może porywać tę wodę z dużą prędkością albo może nagle się skroplić, a oba zjawiska mogą wywołać silne uderzenie.

Rys. 4: Uderzenie, które ogranicza prędkość zaworu, i takie, które ogranicza odwodnienie

Szybkie zamknięcie na linii cieczyPłynąca ciecz → szybkie zamknięcie zaworu → nagła zmiana prędkości i fala ciśnienia.

---

Ruch zamykania ocenia się razem z całym układem rurociągów.

Kondensat i gwałtowna kondensacja na linii paryZimny rurociąg → gromadzenie kondensatu → szybkie korki wody lub skraplanie pęcherzy pary.

---

Oprócz obsługi zaworu patrzy się na nagrzewanie, odwodnienie i stan rurociągu.

Nie należy traktować szybkiego zamknięcia na linii cieczy i gwałtownej kondensacji pary jako tego samego problemu bezwładności. Różne przyczyny wymagają różnych działań.

Powolne otwieranie zaworu, które ogranicza początkowy przepływ pary, jest jednym ze środków przy nagrzewaniu rurociągu. Równie ważne dla uniknięcia uderzeń parowych jest odprowadzanie kondensatu, tak aby woda nie zbierała się w przewodzie.

Przy uderzeniach wywołanych gwałtowną kondensacją problem może utrzymywać się nawet wtedy, gdy zawór otwiera się wolno. Zanim spowolnimy zawór, przy którym słychać stuki, trzeba ustalić miejsce źródła hałasu oraz sprawdzić zaleganie kondensatu, odwadniacze i stan rurociągu.

Sekwencje: prędkość to nie blokada

W instalacjach, w których kilka zaworów i maszyn pracuje po kolei, wyrównane prędkości pomagają zachować stałe warunki przejścia do następnego kroku. Gdy polecenie otwarcia i sygnał „zawór jest otwarty” traktujemy jako dwie osobne rzeczy, widać, ile czasu zawór naprawdę potrzebuje.

Nawet przy prostym sterowaniu dwustanowym (on-off) mechanizm potrzebuje czasu na przejście. Warto połączyć polecenie z wykrywaniem położenia wyłącznikami krańcowymi, aby odróżnić „wydano polecenie” od „wykonano”. Jeśli potwierdzenie nie nadejdzie w czasie, układ sterowania może zgłosić alarm przekroczenia czasu ruchu, który na wielu japońskich systemach nazywa się jutai.

Spowolnienie zaworu zaworem dławiąco-zwrotnym nie gwarantuje elektrycznej sekwencji. Warunki zezwalające na start kolejnej maszyny trzeba zaprojektować osobno, jako blokady (interlock) w układzie sterowania.

Dobór zaworu dławiąco-zwrotnego

Zanim zdecydujemy, czy w ogóle montować dławik, trzeba zestawić normalne czasy otwierania i zamykania oraz ruch wymagany w stanie awaryjnym. Jeśli ten sam zawór ma zamykać się łagodnie, by uniknąć uderzenia hydraulicznego, a jednocześnie szybko, by zatrzymać zagrożenie, oba wymagania trzeba pogodzić na poziomie całego układu.

W pierwszej kolejności sprawdzamy rozmiar przyłącza, zakres regulacji przepływu, ciśnienie i temperaturę pracy oraz kierunek dławionego przepływu. Dwa elementy z tym samym gwintem mogą mieć różne charakterystyki przepływu, dlatego przy wymianie należy porównać specyfikację aż do ostatnich znaków kodu typu.

Większa przepustowość nie ułatwia dokładnej regulacji prędkości. Jeśli element jest zbyt duży w stosunku do potrzebnego przepływu, cały użyteczny zakres regulacji skupia się w wąskim fragmencie. Warto więc porównać także wykonania przeznaczone do małych prędkości.

Przepływ powietrza w katalogu bywa podawany jako wartość przeliczona na warunki odniesienia (ciśnienie i temperatura). Zanim podzielimy objętość siłownika przez ten przepływ, trzeba upewnić się, że warunki odniesienia oraz ciśnienia zasilania i wydechu są zgodne.

Powietrze pozostałe w przewodach nadal znajduje się pod ciśnieniem. Odcięcie zasilania i spuszczenie ciśnienia resztkowego to dwie osobne czynności, a urządzenie musi zostać odizolowane według procedur zakładu (np. LOTO), zanim ktokolwiek wejdzie w strefę ruchu. Instrukcje SMC również ostrzegają, że siłowniki mogą nagle się poruszyć z powodu ciśnienia resztkowego. Ogólne wymagania dotyczące zapobiegania niespodziewanemu uruchomieniu opisuje PN-EN ISO 14118, a po stronie zakładu obowiązują przepisy BHP i instrukcje stanowiskowe.

W pobliżu zaworów parowych warunkiem doboru jest także temperatura otoczenia elementów pneumatycznych, a nie tylko czynnika procesowego. Trzeba uwzględnić ciepło przewodzone z zaworu i odległość od gorących rur oraz rozmieścić elementy i przewody tak, aby pozostawały w dopuszczalnym zakresie.

To nie reduktor ciśnienia i nie pozycjoner

Reduktor ciśnienia ustawia ciśnienie powietrza, a zawór dławiąco-zwrotny zmienia łatwość jego przepływu. Obniżenie ciśnienia zasilania w celu spowolnienia zaworu może jednocześnie odebrać siłownikowi potrzebną siłę, dlatego nie należy mieszać tych funkcji.

Pozycjoner porównuje wartość zadaną z rzeczywistym położeniem zaworu i doprowadza zawór do zadanego otwarcia. Regulacja położenia pozycjonerem i regulacja prędkości zaworem dławiąco-zwrotnym mogą działać w tym samym obwodzie pneumatycznym, ale pełnią różne zadania.

Na przykład gdy otwarcie zadaje sygnał 4–20 mA, zawór dławiąco-zwrotny nie odbiera tego prądu ani nie zatrzymuje zaworu w zadanym położeniu. Zbyt mocne dławienie powietrza zmienia także odpowiedź zaworu, więc w przypadku zaworu regulacyjnego należy ocenić je jako element pętli regulacji.

Współczynnik Cv, który opisuje przepuszczalność zaworu dla czynnika procesowego, to inna wielkość niż przepływ powietrza przez zawór dławiąco-zwrotny. Duży zawór nie wymaga automatycznie dużego dławika; układ powietrza dobiera się na podstawie objętości siłownika i wymaganego czasu przestawienia.

Pomiar czasu przestawienia: otwarcie, zamknięcie i utrata powietrza

Podczas uruchomienia należy zdecydować, które polecenie uruchamia pomiar czasu i co uznajemy za „wykonane”, zanim zaczniemy zapisywać czasy. Podział na opóźnienie przed ruszeniem zaworu, sam ruch i moment nadejścia sygnału położenia końcowego ułatwia szukanie przyczyn.

Rys. 5: Którą część czasu „od polecenia do wykonania” mierzymy?

Przykładowy przebieg czasowy. Otwieranie i zamykanie mierzy się osobno i zapisuje, jakiego sygnału i jakich warunków użyto.

Schemat bez skali czasu; linie nie są zmierzonymi przebiegami. W zależności od ustawienia wyłącznika sygnał położenia końcowego może nadejść, zanim ruch faktycznie się skończy. Sygnał „całkowicie zamknięty” i zdolność gniazda do odcięcia przepływu ocenia się osobno.

Ta sama nastawa może dawać inny czas przestawienia, gdy zmieni się ciśnienie zasilania lub różnica ciśnień procesu. Razem z czasami należy zapisać ciśnienia, stan instalacji i położenie pokrętła. Taki zapis pozwala porównać stan przed i po konserwacji.

Ciśnienie zasilania mierzymy w czasie ruchu zaworu, a nie tylko w spoczynku. Jeśli ciśnienie spada wyłącznie wtedy, gdy pracuje kilka urządzeń naraz, przed zmianą dławika trzeba sprawdzić wydajność zasilania powyżej.

Warto też porównać pierwszy ruch po spuszczeniu ciśnienia resztkowego z ruchami wykonywanymi jeden po drugim. Jeśli po stronie wydechu nie ma ciśnienia na początku pierwszego ruchu, przeciwciśnienie dławienia na wylocie jeszcze się nie zbudowało i siłownik może szarpnąć tylko w tym jednym ruchu.

Miejsce, w którym przełącza się sygnał położenia końcowego, zależy od ustawienia wyłącznika lub czujnika i nie musi dokładnie pokrywać się z mechanicznym końcem skoku. Potwierdzenie sygnału „zamknięty” i potwierdzenie, że gniazdo faktycznie zatrzymuje czynnik zgodnie z wymaganiem, to dwie różne kontrole, a każda wymaga własnej próby.

W zapisie nastaw warto uwzględnić kod typu elementu, miejsce montażu, średnicę przewodów, czasy otwierania i zamykania oraz sposób zabezpieczenia nastawy. Jeśli podczas konserwacji zmieni się długość przewodów lub elementy wydechu, nie należy po prostu wracać do dawnego położenia pokrętła, lecz zmierzyć czasy ponownie w tych samych warunkach.

W zaworach ze sprężyną powrotną normalną pracę z rozdzielacza i zachowanie przy utracie powietrza sprawdza się osobno. Nawet przy powrocie sprężynowym dławienie wydechu wydłuża ruch, a w układzie, w którym powietrze zostaje uwięzione, zawór może nie wrócić wcale. Trzeba zweryfikować, że po zaniku zasilania istnieje droga wydechu i że zawór porusza się w wymaganym czasie.

Po regulacji: zabezpieczyć nastawę i nie używać jako zaworu odcinającego

Regulację wykonuje się dopiero po opanowaniu zagrożeń od ruchomych części i ciśnienia resztkowego, zgodnie z instrukcją wyrobu. Po zmianie sprawdza się ruch otwierania i zamykania, a następnie blokuje nastawę nakrętką kontrującą lub inną przewidzianą metodą. SMC zaznacza, że luźna nakrętka kontrująca może zmienić prędkość siłownika.

Zawór dławiąco-zwrotny ogólnego przeznaczenia służy do regulacji przepływu, a nie do odcinania powietrza. Instrukcja SMC do zaworów przelotowych stwierdza, że nie można ich używać jako zaworów odcinających o zerowym wycieku, że specyfikacja dopuszcza pewien wyciek, a dokręcenie iglicy w celu całkowitego zatrzymania przepływu może uszkodzić wyrób.

Gdy zawór zrobił się wolny, zmieniona nastawa to tylko jedna z możliwości. Inne to niskie ciśnienie powietrza i zatkany otwór wydechowy. Sprawdzamy całą drogę, w tym złączki, przewody, tłumiki wydechu i rozdzielacz, aby znaleźć opory poza samym zaworem dławiąco-zwrotnym.

Jeśli zawór nie rusza, a potem nagle skacze, trzeba też zbadać tarcie w zaworze i zapas siły siłownika. Nie należy poprzestawać na dalszym otwieraniu dławika; sprawdzamy ciśnienie zasilania, dobór siłownika i stan mechaniczny zaworu.

Poniższa tabela zestawia typowe objawy z tym, co trzeba sprawdzić osobno. Przed kontrolą urządzenie należy odizolować i zabezpieczyć.

Obserwowany objaw	Co sprawdzić osobno
Zmieniła się tylko prędkość otwierania	Kierunek dławionego przepływu; drogi zasilania i wydechu
Wolno w obu kierunkach	Ciśnienie zasilania, opory przewodów, wspólne zasilanie powietrzem
Szarpie tylko przy pierwszym ruchu	Ciśnienie resztkowe, obciążenie, warunki w układzie przy rozruchu
Prędkość zmienia się jakiś czas po regulacji	Czy nastawa jest zabezpieczona, warunki powietrza, elementy wydechu

Lista kontrolna czasu przestawienia i pytania do japońskiego dostawcy

Karta zapisu dla każdego zaworu

• Numer pozycji (tag) zaworu, typ siłownika (ze sprężyną powrotną lub dwustronnego działania) i wymagane położenie po utracie powietrza
• Kod typu zaworu dławiąco-zwrotnego, miejsce montażu (przelotowy lub na przyłączu) i dławiony kierunek (na wlocie lub na wylocie)
• Średnica i długość przewodów, typ rozdzielacza elektromagnetycznego, tłumik lub inne elementy wydechu
• Ciśnienie zasilania w spoczynku i w czasie ruchu
• Warunki procesu w czasie próby (różnica ciśnień, temperatura, linia pełna lub pusta)
• Czasy otwierania i zamykania wraz z sygnałem startu i sygnałem końca użytymi w każdym pomiarze
• Pierwszy ruch po spuszczeniu ciśnienia a ruchy powtarzane
• Czas ruchu po utracie powietrza (zawory ze sprężyną powrotną) i wymagany czas maksymalny
• Położenie pokrętła i sposób zabezpieczenia nastawy; kto i kiedy regulował

Pytania do strony japońskiej

• Jakie czasy otwierania i zamykania są wymagane dla tego zaworu i na jakiej podstawie (uderzenie hydrauliczne, sekwencja, awaryjne odcięcie)?
• Czy istnieje maksymalny czas zamknięcia dla pracy awaryjnej lub po utracie powietrza i jak go zweryfikowano?
• Jaki zawór dławiąco-zwrotny jest zamontowany, z dławieniem na wlocie czy na wylocie? Gdzie dokładnie jest zamontowany?
• Czy mogą Państwo przesłać schemat pneumatyczny siłownika, z rozdzielaczem, zaworami dławiąco-zwrotnymi i elementami wydechu?
• Jakie czasy przestawienia i jakie ciśnienie zasilania zapisano podczas FAT lub uruchomienia?
• Jaki jest limit czasu alarmu ruchu (jutai) dla tego zaworu i czy trzeba go zmienić, jeśli zmieni się czas przestawienia?

Wzór zapytania e-mailowego

Temat: Zawór [numer pozycji] – nastawa zaworu dławiąco-zwrotnego (supikon) i wymagany czas przestawienia

Szanowni Państwo,
musimy wyregulować zawór dławiąco-zwrotny (supikon) przy zaworze [numer pozycji] w [instalacja]. Zawór obecnie [otwiera się/zamyka się] w czasie [czas] przy ciśnieniu zasilania [wartość]. Zanim cokolwiek zmienimy, prosimy o przesłanie:
1. Wymaganych czasów otwierania i zamykania wraz z uzasadnieniem
2. Ewentualnego maksymalnego czasu zamknięcia dla awaryjnego odcięcia lub utraty powietrza
3. Schematu pneumatycznego i typu zaworu dławiąco-zwrotnego (dławienie na wlocie lub na wylocie)
4. Czasów przestawienia zapisanych podczas FAT lub uruchomienia
5. Limitu czasu alarmu ruchu (jutai) dla tego zaworu
Z poważaniem,
[imię i nazwisko]

Ograniczenia tego poradnika

• Budowa zaworu dławiąco-zwrotnego, dławiony kierunek i dopuszczalne warunki pracy różnią się w zależności od producenta i typu. Pierwszeństwo mają katalog i instrukcja obsługi wyrobu.
• Rysunki są poglądowe, nie są schematami ani instrukcjami połączeń. Należy korzystać z przykładowych układów producenta siłownika i z rysunków dostawcy.
• Wymagane czasy przestawienia, zwłaszcza dla awaryjnego odcięcia, wynikają z założeń projektowych i bezpieczeństwa zakładu. Poradnik opisuje, co sprawdzić i kogo zapytać, a nie jak te czasy ustalać.
• Izolowanie, spuszczanie ciśnienia i prace w strefie ruchu odbywają się według procedur zakładu i obowiązujących przepisów (w tym BHP).
• Uderzenie hydrauliczne i uderzenie parowe mają kilka przyczyn. Prędkość zaworu to tylko jeden z czynników.

FAQ

Czy każdy zawór pneumatyczny wymaga zaworu dławiąco-zwrotnego?

Nie. Potrzeba zależy od wymaganych czasów przestawienia oraz warunków czynnika i urządzeń. Jest to przydatny sposób uniknięcia gwałtownego otwierania lub zamykania, ale układ i nastawa nie mogą pogarszać żadnej akcji awaryjnej, którą zawór musi wykonać.

Czy jeden zawór dławiąco-zwrotny reguluje zarówno otwieranie, jak i zamykanie?

Niekoniecznie. Typowe wykonanie jednokierunkowe dławi tylko jeden kierunek przepływu, więc może nie pozwalać na niezależne ustawienie otwierania i zamykania. Należy sprawdzić, czy siłownik jest jednostronnego, czy dwustronnego działania i gdzie element jest zamontowany; jeśli potrzebne są obie regulacje, wybiera się rozwiązanie obsługujące zarówno zasilanie, jak i wydech.

Czy dławienie na wylocie zawsze daje płynny ruch?

Nie. Dławienie na wylocie jest powszechne przy regulacji prędkości siłowników, ale małe prędkości, pierwszy ruch, ciśnienie resztkowe i obciążenie zmieniają zachowanie siłownika. Wymagany zakres prędkości i układ trzeba porównać z dokumentacją producenta, a w próbach uwzględnić pierwszy ruch.

Czy spowolnienie zaworu zlikwiduje uderzenia parowe?

Nie zawsze. Powolne otwieranie pomaga ograniczyć przepływ przy nagrzewaniu, ale samą regulacją prędkości można nie usunąć uderzeń wywołanych gwałtowną kondensacją. Trzeba sprawdzić, gdzie powstaje i gromadzi się kondensat, a także odwodnienie i rurociąg, i usunąć rzeczywistą przyczynę.

Czy całkowite zamknięcie zaworu dławiąco-zwrotnego odetnie powietrze?

Nie. Zawory dławiąco-zwrotne z założenia mogą przepuszczać wyciek, więc nie zastępują zaworów izolujących przy bezpiecznej pracy. Należy zastosować przewidziane odcięcie zasilania i spuszczenie ciśnienia resztkowego, a nie polegać na dokręconej iglicy.

Źródła

• Nie służy jako zawór odcinający, kierunek montażu, nakrętka kontrująca: SMC, instrukcja zaworu dławiąco-zwrotnego ze złączką wtykową (wykonanie przelotowe) (angielski)
• Ciśnienie resztkowe i nagły ruch siłownika: SMC, instrukcja zaworu dławiąco-zwrotnego serii ASP ze sterowanym zaworem zwrotnym (angielski)
• Zasady bezpieczeństwa dla zaworów dławiąco-zwrotnych: SMC, instrukcja stalowego zaworu dławiąco-zwrotnego ASG ze stali nierdzewnej (japoński)
• Budowa i typy wykonań: SMC, katalog zaworów dławiąco-zwrotnych AS-M (japoński)
• Dobór dławienia na wlocie lub na wylocie: Nitta, FAQ o dławieniu na wlocie i na wylocie (japoński)
• Układy i charakterystyki przepływu: CKD, katalog SCL2/SCD2 (japoński) oraz instrukcja SCL2/SCD2 (japoński)
• Budowa siłowników pneumatycznych: KITZ, katalog małych zaworów z napędem J-301=59 (japoński)
• Osprzęt i układy pneumatyczne zaworów z napędem: KITZ, katalog zaworów z napędem J-350=50 (japoński)
• Zasada działania pozycjonera i sprzężenie zwrotne położenia: SMC, katalog pozycjonera elektropneumatycznego (japoński)
• Uderzenia hydrauliczne w układach pary i kondensatu: TLV, uderzenia hydrauliczne w rurociągach kondensatu (angielski); mechanizm (japoński), przeciwdziałanie (japoński), rozpoczynanie i zatrzymywanie dostawy pary (japoński)