Rc (PT) a NPT: jak czytać oznaczenia gwintów R, Rp i G

Manometr od japońskiego dostawcy przychodzi z zapisem „R1/4” w karcie danych. Na rysunku japońskiej ramy przyłącza aparatury opisano jako „Rc 1/2 (PT)”. W magazynie masz złączki BSPT i G (BSPP), część armatury z importu ma NPT, a pytanie jest proste: czy cokolwiek z tego da się skręcić?

Krótka odpowiedź: gwinty R, Rc i Rp (JIS B 0203, oparte na ISO 7-1) oraz gwinty NPT (ASME B1.20.1) nie są zamienne. R, Rc i NPT to gwinty rurowe stożkowe (Rp jest gwintem wewnętrznym walcowym, współpracującym z R), ale różnią się kątem zarysu (55° wobec 60°), kształtem zarysu i w większości rozmiarów skokiem.

Przy rozmiarach 1/2 i 3/4 liczba zwojów na cal (TPI) jest nawet taka sama, więc sama zgodność TPI nie mówi, czy para do siebie pasuje.

Ten poradnik rozszyfrowuje oznaczenia z japońskich rysunków i kart danych: R, Rc, Rp, G oraz starsze PT, PS i PF (japońskie gwinty rurowe nazywa się kan'yō neji). Następnie porównuje je z NPT, BSPT i BSPP, pokazuje, gdzie uszczelnia każde połączenie, i kończy się listą kontrolną, pytaniami do strony japońskiej oraz gotowymi sformułowaniami do zapytania ofertowego.

Spis treści

1. Szybki klucz: co oznacza które oznaczenie
2. R, Rc i Rp: japońskie gwinty rurowe stożkowe
3. NPT: amerykański gwint rurowy stożkowy
4. Rc (PT) a NPT: zestawienie obok siebie
5. BSPT, BSPP i miejsce gwintu G
6. Jak określić złączki przejściowe i części zamienne
7. Lista kontrolna: sprawdź przed połączeniem
8. Pytania do japońskiego dostawcy
9. Jak zapisać gwinty rurowe w zapytaniu ofertowym
10. Granice tego poradnika
11. FAQ

Szybki klucz: co oznacza które oznaczenie

Każde oznaczenie gwintu rurowego da się uporządkować trzema pytaniami: czy gwint jest zewnętrzny, czy wewnętrzny, czy stożkowy, czy walcowy, i gdzie połączenie uszczelnia. Poniższa tabela odpowiada na wszystkie trzy dla oznaczeń, które spotkasz najczęściej.

Oznaczenie	Gwint zewnętrzny / wewnętrzny	Stożkowy / walcowy	Norma	Gdzie uszczelnia	Pod jaką nazwą możesz go znać
R	Zewnętrzny	Stożkowy	JIS B 0203 / ISO 7-1 (w Polsce: rodzina PN-EN 10226)	Na gwincie (z uszczelniaczem)	BSPT zewnętrzny
Rc	Wewnętrzny	Stożkowy	JIS B 0203 / ISO 7-1 (PN-EN 10226-2)	Na gwincie (z uszczelniaczem)	BSPT wewnętrzny
Rp	Wewnętrzny	Walcowy (współpracuje z R)	JIS B 0203 / ISO 7-1 (PN-EN 10226-1)	Na gwincie (z uszczelniaczem)	Walcowy gwint wewnętrzny do R; to nie jest gwint G
G	Zewnętrzny lub wewnętrzny	Walcowy	JIS B 0202 / ISO 228-1 (PN-EN ISO 228-1)	Uszczelka, O-ring lub powierzchnia przylgowa, a nie gwint	BSPP
PT	Zewnętrzny lub wewnętrzny	Stożkowy	Stare oznaczenie JIS (załącznik do JIS B 0203)	Na gwincie	Dziś zapisywany jako R (zewnętrzny) lub Rc (wewnętrzny)
PS	Wewnętrzny	Walcowy (współpracuje z PT)	Stare oznaczenie JIS (załącznik do JIS B 0203)	Na gwincie	Najbliższe obecne oznaczenie to Rp (do potwierdzenia)
PF	Zewnętrzny lub wewnętrzny	Walcowy	Stare oznaczenie JIS (załącznik do JIS B 0202)	Uszczelka lub powierzchnia przylgowa	Dziś zapisywany jako G
NPT	Zewnętrzny lub wewnętrzny	Stożkowy	ASME B1.20.1	Na gwincie (z uszczelniaczem)	Amerykański gwint rurowy stożkowy

Dalsza część artykułu omawia każdy wiersz po kolei, zaczynając od strony japońskiej.

R, Rc i Rp: japońskie gwinty rurowe stożkowe

Rc to w JIS B 0203, japońskiej normie gwintów rurowych stożkowych, symbol stożkowego gwintu wewnętrznego. Jego partnerem jest gwint zewnętrzny R i razem tworzą połączenie szczelne. Te symbole znajdziesz na złączkach, zaworach i przyłączach aparatury budowanych z myślą o rynku japońskim.

Od nowelizacji z 1982 r. część zasadnicza JIS B 0203 jest oparta na ISO 7-1, międzynarodowej normie tych gwintów. Gwinty ISO 7-1 obejmuje też rodzina EN 10226 (zastąpiła brytyjską BS 21), a poza Japonią sprzedaje się je zwykle jako BSPT. W Polsce odpowiadają im PN-EN 10226-1 (gwint zewnętrzny stożkowy R i wewnętrzny walcowy Rp) oraz PN-EN 10226-2 (gwint zewnętrzny stożkowy R i wewnętrzny stożkowy Rc). Przewodnik identyfikacyjny Swagelok zalicza japońskie R i Rc do tej samej grupy co BSPT. Traktuj to jako „tę samą rodzinę”, a nie „identyczne”: przy zastosowaniach ważnych dla bezpieczeństwa potwierdź zgodność z producentem.

„Stożkowy” oznacza, że średnica zmniejsza się ku końcowi gwintu, więc szczelność skojarzenia zależy od tego, jak głęboko elementy zostały wkręcone. W gwincie walcowym średnica podstawowa jest stała wzdłuż osi. W gwincie stożkowym zmierzona średnica zmienia się zależnie od miejsca pomiaru.

Czym różnią się R, Rc i Rp

R to stożkowy gwint zewnętrzny, Rc to stożkowy gwint wewnętrzny, a Rp to walcowy gwint wewnętrzny, zaprojektowany do współpracy z gwintem zewnętrznym R. Rp jest walcowy, ale należy do systemu gwintów rurowych stożkowych. To, że jest walcowy, nie robi z niego gwintu G.

Jeśli karta danych manometru podaje „R1/4”, przyłącze współpracujące musi być Rc 1/4 albo innym gwintem wewnętrznym przeznaczonym dla R. W zestawieniu materiałowym z samym zapisem „1/4” brakuje i normy, i informacji, czy gwint jest zewnętrzny, czy wewnętrzny. Sam rozmiar nie określa, co zamówić. To samo dotyczy określenia „gwint 1/2 cala”, które potocznie bywa używane zarówno dla G, jak i dla R lub NPT.

Rysunek 1 porównuje te trzy profile w uproszczonym przekroju.

Rysunek 1: gwint zewnętrzny R i gwinty wewnętrzne Rc oraz Rp

Niebieskie linie obrysowują zarys gwintu. Rc zwęża się ku głębi, Rp pozostaje walcowy, a oba są przeznaczone do współpracy z gwintem zewnętrznym R.

Uproszczone przekroje, które porównują wyłącznie obrysy stożka i walca. Rzeczywiste zarysy gwintów i szczegóły obróbki pominięto.

We wszystkich trzech przypadkach uszczelnienie następuje na gwincie. W praktyce gwint uszczelnia się wskazaną taśmą PTFE lub pastą uszczelniającą, dobraną do materiałów i medium.

Gwinty rurowe to też system odrębny od gwintów śrub. Nie myl rozmiaru R lub G z gwintem metrycznym, takim jak M8: wymiary i zasady oznaczania są inne.

PT, PS i PF: stare oznaczenia JIS wciąż widoczne na rysunkach

PT to dawny symbol JIS dla gwintów rurowych stożkowych, nadal opisany w załączniku do JIS B 0203. W odróżnieniu od Rc, PT stosowano zarówno dla gwintów zewnętrznych, jak i wewnętrznych. Jeśli zapamiętasz tylko „PT = Rc”, przeoczysz gwinty zewnętrzne, które dziś zapisuje się jako R.

Katalogi z zapisem „R (PT)” lub „Rc (PT)” zestawiają obecny symbol, zależny od kształtu, ze starym. W dawnym systemie istniał też PS, walcowy gwint wewnętrzny współpracujący z zewnętrznym PT, oraz PF, walcowy gwint rurowy, który w JIS B 0202 zastąpiło G. Traktuj PT, PS i PF jako trzy różne rzeczy.

Na starszych rysunkach sprawdź wydanie normy i rodzaj każdego gwintu (zewnętrzny czy wewnętrzny), zanim wybierzesz sprawdziany. Według japońskiego producenta narzędzi OSG sprawdziany PT i sprawdziany R inaczej wyznaczają dopuszczalny zakres położenia końca rury (jedno wycięcie wobec dwóch). Załączniki nie obejmują też wszystkich rozmiarów, więc oznaczenie PT w nietypowym rozmiarze wymaga potwierdzenia.

Przy wymianie urządzenia porównaj punzę na części, pierwotną specyfikację zamówienia i schemat przyłączy. Jeśli rysunek i część się różnią, nie wybieraj jednego z nich na wyczucie. Zapytaj dostawcę, który dokument odzwierciedla stan wykonania (japońskie kansei-zu, rysunek powykonawczy).

Gwint „1 cal” to nie 25,4 mm

Rozmiary gwintów rurowych nie są średnicą zewnętrzną gwintu przeliczoną na cale. Średnica zewnętrzna gwintu R1 w płaszczyźnie pomiarowej wynosi około 33,249 mm (1,309 in), a nie 25,4 mm.

Ponieważ R jest stożkowy, zmierzona średnica zmienia się też między końcem a podstawą. Zamiast uczyć się na pamięć, że „R1 to 33 mm”, zanotuj, o którą średnicę i o które położenie w tabeli normy chodzi. Taki nawyk jest znacznie przydatniejszy przy sprawdzaniu części na stole.

Wielkość nominalna rury też nie jest średnicą wewnętrzną. Rzeczywista średnica wewnętrzna zależy od grubości ścianki, więc do obliczeń przepływu i prędkości używaj rzeczywistej średnicy wewnętrznej, a nie rozmiaru gwintu.

NPT: amerykański gwint rurowy stożkowy

NPT to amerykański gwint rurowy stożkowy opisany w ASME B1.20.1. Podobnie jak gwinty R, stosuje się go w przyłączach rurociągów i aparatury, ale kąt zarysu wynosi 60°, a nie 55° jak w rodzinie R. Wierzchołki i dna zarysu NPT są płaskie, a w ISO 7-1 (R/Rc) zaokrąglone.

Rozmiary NPT podaje się w calach, np. 1/4 NPT, i spotkasz je na aparaturze i zaworach z wielu krajów. Kraj produkcji nie przesądza o normie gwintu. Nawet wyrób z Japonii może mieć przyłącza NPT, jeśli tak go zamówiono, więc sprawdź kod modelu i opis przyłącza.

Kąt zarysu i zbieżność stożka to dwa różne wymiary

Wartości 55° i 60° to kąt między dwoma bokami jednego zwoju, widoczny w przekroju przez oś. Zbieżność stożka opisuje natomiast, jak zmienia się średnica całego gwintu wzdłuż osi. Nie traktuj tych dwóch wielkości jak kąta tego samego rodzaju.

R, Rc i NPT mają taką samą zbieżność: 1:16 na średnicy. Kąt zarysu, TPI, średnice oraz kształt wierzchołków i den wyznacza każda norma osobno, więc identyczny stożek nie czyni gwintów zamiennymi.

Rysunek 2 powiększa pojedynczy zwój, aby pokazać różnicę kątów.

Rysunek 2: 55° i 60° to kąt zarysu gwintu

Jeden zwój powiększono, aby pokazać kąt. Promienie wierzchołków i den, ścięcia oraz tolerancje uproszczono.

Zbieżność 1:16 oznacza, że na długości 16 jednostek średnica zmienia się o 1 jednostkę. To inna wielkość niż nachylenie jednego boku zwoju czy kąt zarysu, więc na rysunku zawsze dopisuj, który wymiar masz na myśli.

NPS i NPTF to nie inne nazwy NPT

Amerykańskie gwinty rurowe walcowe występują w kilku odmianach, takich jak NPSM i NPSC, a każda ma własne przeznaczenie i zasady współpracy. Nie skracaj ich do „NPS” z założeniem, że wszystkie są takie same. Sprawdź pełne oznaczenie i rodzaj przyłącza podany dla wyrobu.

NPTF to gwint typu Dryseal z ASME B1.20.3. Jest zaprojektowany tak, aby uszczelniać przez kontakt wierzchołków i den zarysu, na czym NPT się nie opiera. Ponieważ wymiary wierzchołków i den są inne, nie traktuj NPTF i NPT jak tej samej specyfikacji tylko dlatego, że rozmiar i TPI się zgadzają.

Rc (PT) a NPT: zestawienie obok siebie

Zasadnicze różnice to kąt zarysu (55° wobec 60°), TPI w danym rozmiarze i szczegółowe wymiary. Zgodny rozmiar nigdy nie tworzy prawidłowej pary, więc jeśli trzeba połączyć oba systemy, użyj złączki przejściowej wykonanej do tego celu.

Pozycja	R / Rc / Rp	NPT
Norma	JIS B 0203 (oparta na ISO 7-1; w Polsce rodzina PN-EN 10226)	ASME B1.20.1
Kąt zarysu	55°	60°
Wierzchołki i dna	Zaokrąglone	Płaskie
Zbieżność	R i Rc: 1:16. Rp: walcowy	1:16
Rodzaj gwintu w oznaczeniu	R = zewnętrzny; Rc i Rp = wewnętrzne	Nie ma go w symbolu; zewnętrzny lub wewnętrzny podaj osobno
Stare i pokrewne symbole	PT i PS nadal się pojawiają	Odróżniaj od NPTF, NPSM i innych
Zamienność	Nie. Nie mieszaj gwintów rodziny R z NPT, nawet gdy rozmiar lub TPI się zgadza.

Te same 14 TPI przy 1/2 i 3/4 i nadal brak zgodności

TPI nie różni się we wszystkich rozmiarach. Przy 1/2 i 3/4 oba systemy mają 14 zwojów na cal. Kąt zarysu i średnice nadal są różne, więc zgodne TPI nie dowodzi, że gwinty do siebie pasują.

Przy 1/4 i 3/8 rodzina R ma 19 TPI, a NPT 18. Ponieważ skoki są różne, im głębiej gwinty zazębiają się ze sobą, tym bardziej rozchodzą się w fazie. Wyczucie kilku obrotów ręką nie potwierdza więc normy.

Rysunek 3 zestawia TPI dla typowych rozmiarów i przelicza rozmiar 1/4 na skok w milimetrach.

Rysunek 3: zwoje na cal, rodzina R a NPT

Wartości to liczba zwojów na cal (TPI). Tabela służy do odróżniania norm, a nie do przyjmowania lub odrzucania części.

Rozmiar	Rodzina R (ISO 7-1)	NPT	Co z tego wynika
1/8	28	27	TPI się różni
1/4 i 3/8	19	18	TPI się różni
1/2 i 3/4	14	14	To samo TPI, ale zarys i średnice są inne
1	11	11,5	TPI się różni

Skok z liczby zwojów na cal

p = 25,4n

Porównanie rozmiaru 1/4

p_R = 25,419 ≈ 1,3368 mm

p_NPT = 25,418 ≈ 1,4111 mm

p: odległość osiowa między sąsiednimi zwojami (mm). n: liczba zwojów na cal. Indeksy R i NPT oznaczają rodzaj gwintu. 1 in = 25,4 mm. Wartości zaokrąglono do czterech miejsc po przecinku.

Grzebieniem do gwintów możesz porównać odstępy między zwojami, ale grzebień musi też pasować do zarysu. Rozmiary 1/2 i 3/4 w obu systemach wyglądają bardzo podobnie. Swagelok zaznacza, że do jednoznacznej identyfikacji może być potrzebny komparator optyczny, więc zestaw rysunek, punzę i specyfikację producenta, zamiast wymuszać decyzję samym pomiarem.

Pomiar średnicy zewnętrznej suwmiarką też pomaga zawęzić wybór, ale odczyt zależy od miejsca pomiaru na stożku i od zużycia. Nie używaj tabeli identyfikacyjnej jako kryterium odbioru. Do kontroli stosuj sprawdziany i metody wskazane w normie.

BSPT, BSPP i miejsce gwintu G

BSPT (British Standard Pipe Taper) to potoczna nazwa gwintu stożkowego z rodziny ISO 7-1. Zobaczysz ją przy zestawianiu japońskich gwintów R i Rc z armaturą spoza Japonii. W polskich katalogach pojawia się też określenie „gwint rurowy Whitwortha”. Zapis samego „BSP” nie rozstrzyga, czy gwint jest stożkowy, czy walcowy, ani jak uszczelnia się przyłącze.

BSPP (British Standard Pipe Parallel) to potoczna nazwa walcowego gwintu rurowego, związanego z ISO 228-1, czyli gwintu G (PN-EN ISO 228-1). BSPT i BSPP wyglądają na papierze podobnie, ale mogą uszczelniać w inny sposób. Przed doborem elementu współpracującego sprawdź rysunek przyłącza wyrobu i normę, na którą się powołuje.

To samo dotyczy aparatury spoza Japonii montowanej w japońskich rurociągach, a także japońskiej aparatury montowanej w instalacji zakładu. Odczytaj z rysunku przyłącza, czy chodzi o R, Rc, Rp, czy G. Jeśli jest tylko „BSP”, poproś producenta o obowiązującą normę i sposób uszczelnienia.

Gwint G uszczelnia na uszczelce, O-ringu lub powierzchni przylgowej

G to gwint rurowy walcowy i w odróżnieniu od rodziny R nie ma uszczelniać na gwincie. Współpracuje z elementem uszczelniającym wykonanym w przyłączu, takim jak uszczelka, O-ring lub powierzchnia przylgowa. Dla takich przyłączy z gwintem walcowym Swagelok zaznacza, że uszczelniacz do gwintów nie jest wymagany ani zalecany.

Nie wkręcaj gwintu zewnętrznego G w gwint wewnętrzny Rc ani gwintu zewnętrznego R w gwint wewnętrzny G tylko dlatego, że rozmiar się zgadza. Dopóki producent urządzenia nie zaprojektował i nie wskazał takiego połączenia mieszanego, potwierdź, że norma gwintu i element uszczelniający do siebie pasują.

Rysunek 4 pokazuje, gdzie uszczelnia każdy rodzaj połączenia.

Rysunek 4: uszczelnienie na gwincie i na powierzchni czołowej

Po lewej: R w Rc. Po prawej: przykład przyłącza G z uszczelką czołową. Kolorem niebieskim zaznaczono miejsce uszczelnienia. Po prawej uszczelka jest zaciśnięta między kołnierzykiem gwintu zewnętrznego a czołem gwintu wewnętrznego.

Uproszczone przekroje bez zarysów gwintu i wymiarów. Prawa strona pokazuje jeden z przykładów przyłącza G.

Gwint, który „się dokręca”, nie zatrzyma wycieku, jeśli przewidziane powierzchnie uszczelniające nigdy się nie zetkną. Traktuj „zamocowane mechanicznie” i „szczelne” jako dwie osobne kontrole, tak samo jak przy powierzchniach uszczelniających kołnierzy i uszczelkach.

Przy przyłączach z O-ringiem lub uszczelką potrzebujesz też materiału uszczelnienia odpowiedniego do medium, temperatury i ciśnienia oraz właściwej powierzchni uszczelniającej po stronie elementu współpracującego. Wpisz te warunki na rysunku, a nie tylko symbol gwintu.

Które połączenia są normowe?

Użyj tej tabeli jako pierwszego sita, gdy na stole wyląduje zestaw różnych części. „Nie jest parą normową” oznacza, że połączenie nie jest zdefiniowane przez powszechnie stosowaną normę. Uzasadnić je może tylko konkretny projekt i zatwierdzenie producenta.

Gwint zewnętrzny	Gwint wewnętrzny	Status	Uszczelnienie
R	Rc	Para normowa (stożek/stożek)	Na gwincie, z uszczelniaczem
R	Rp	Para normowa (stożek/walec)	Na gwincie, z uszczelniaczem
G	G	Para normowa (walec/walec)	Uszczelka, O-ring lub powierzchnia przylgowa
G	Rc lub Rp	Nie jest parą normową	Potwierdź z producentem
R	G	Nie jest parą normową	Potwierdź z producentem
NPT	NPT	Para normowa	Na gwincie, z uszczelniaczem
NPT	Rc, Rp lub G (albo odwrotnie)	Niezgodne	Użyj złączki przejściowej

Jak określić złączki przejściowe i części zamienne

Gdy używasz złączki przejściowej, opisz każdy koniec, na przykład „R 1/4 gwint zewnętrzny z jednej strony, 1/4 NPT gwint wewnętrzny z drugiej”. Zapis „złączka 1/4” nic nie mówi o kierunku ani o rodzaju gwintu. Taki niejasny zapis to prosta droga do dostawy złączki z dwoma gwintami zewnętrznymi.

Zgodne gwinty nie gwarantują, że korpus złączki nadaje się do instalacji. Sprawdź jej ciśnienie nominalne, materiał i zakres temperatur. Nawet mała złączka jest częścią granicy ciśnieniowej, więc oceniaj ją według tych samych warunków pracy, co aparat lub zawór, do którego jest podłączona.

Połączenia z różnych materiałów lub ze stali nierdzewnej wymagają też uwagi na korozję i zatarcie gwintu (galling). Wybierz sposób montażu, który nie przeciąża gwintów. Jeśli wymiana zmienia materiał, sprawdź zgodność chemiczną i środowiskową, a nie tylko wytrzymałość.

Liczba obrotów i moment dokręcania zależą od rozmiaru, materiałów, uszczelniacza i elementu, z którym łączysz. Nigdy nie wciskaj kluczem niedopasowanego gwintu i nie dokręcaj dalej tylko po to, by zatrzymać wyciek. Wróć do instrukcji montażu producenta.

Gwinty wewnętrzne w tworzywach wymagają szczególnej ostrożności. Wkręcenie w nie stożkowego gwintu zewnętrznego może rozepchnąć część wewnętrzną aż do pęknięcia. Japońscy producenci rur z tworzyw, tacy jak Kubota ChemiX, podają ostrzeżenia dotyczące dokręcania połączeń gwintowych złączek z tworzywa, więc stosuj warunki wskazane przez producenta.

Taśma PTFE i pasta uszczelniająca nie zastąpią zgodności norm. Pilnuj, aby uszczelniacz nie wypłynął poza koniec gwintu do przepływu, bo może trafić jako zanieczyszczenie do aparatury.

Zanim poluzujesz jakiekolwiek połączenie, potwierdź osobno, że przepływ jest odcięty i że nie ma ciśnienia resztkowego. Postępuj według instrukcji BHP zakładu oraz procedury blokady i oznakowania (LOTO). Po montażu sprawdź szczelność i działanie wskazanymi metodami oraz zapisz specyfikację przyłącza i złączki.

Zdjęcie pokazujące punzę i zaktualizowany rysunek oszczędzą następnej osobie rozpoznawania gwintu od zera.

Lista kontrolna: sprawdź przed połączeniem

Rysunek 5 przenosi decyzję z „wygląda, że pasuje” z powrotem na normę i uszczelnienie. Jeśli w którymś wierszu brakuje danych, wyjaśnij to, zanim cokolwiek dokręcisz.

Rysunek 5: sprawdź razem punzę, rysunek i specyfikację zamówienia

Zapisz każdą pozycję dla każdego przyłącza, także dla obu końców złączki przejściowej.

Pozycja	Co zapisać (przykład)	Co się stanie, jeśli to pominiesz
Norma i rodzaj gwintu	R 1/4 zewnętrzny; 1/4 NPT wewnętrzny	Zamówiona zła norma lub zły rodzaj gwintu w tym samym rozmiarze
Stożkowy czy walcowy	Rc, Rp lub G	Błędne założenie, gdzie uszczelnia połączenie
Sposób uszczelnienia	Wskazana taśma lub pasta; powierzchnia przylgowa lub O-ring	Połączenie się dokręca, ale nadal cieknie
Warunki pracy	Materiał, medium, ciśnienie, temperatura	Elementy inne niż gwint są nieodpowiednie
Dowód i wydanie	Punza, rysunek przyłącza, kod modelu, instrukcja	Domysł co do starego oznaczenia przechodzi na kolejną wymianę

Pytania do japońskiego dostawcy

Wyślij je przed wysyłką urządzenia, najlepiej gdy rysunek gabarytowy jest jeszcze w uzgodnieniu. Poproś o odpowiedzi na piśmie i na rysunku, co zapobiegnie nieporozumieniom później. Pytania możesz wkleić do wiadomości po angielsku, jak we wzorze poniżej.

• Według której normy wykonano każde przyłącze: JIS B 0203 (R, Rc, Rp), JIS B 0202 (G) czy ASME B1.20.1 (NPT)?
• Czy każde przyłącze jest gwintem zewnętrznym, czy wewnętrznym, oraz stożkowym, czy walcowym?
• Gdzie uszczelnia każde połączenie: na gwincie z uszczelniaczem czy na uszczelce, O-ringu lub powierzchni przylgowej? Czy uszczelnienie jest w dostawie?
• Na rysunku jest PT, PS lub PF. Jakie jest obecne oznaczenie każdego przyłącza (R, Rc, Rp lub G)?
• Czy urządzenie można dostarczyć z przyłączami NPT? Jeśli nie, czy dostarczycie złączki przejściowe i jaki mają materiał oraz ciśnienie nominalne?
• Czy punza na części odpowiada wydaniu rysunku, które mamy?
• Jaki uszczelniacz, sposób dokręcania oraz moment lub liczbę obrotów zalecacie dla każdego przyłącza?

Jak zapisać gwinty rurowe w zapytaniu ofertowym

Za każdym razem podawaj oznaczenie, rozmiar, rodzaj gwintu (zewnętrzny lub wewnętrzny) i numer normy. Zapytania do Japonii zwykle pisze się po angielsku, więc poniższe przykłady są po angielsku. Wartości w nawiasach kwadratowych są zastępcze, podstaw własne warunki pracy.

• Przyłącze aparatu: „Process connection: R 1/4 male taper pipe thread per JIS B 0203 (ISO 7-1).”
• Przyłącze urządzenia: „Instrument ports: Rc 1/2 female taper pipe thread per JIS B 0203 (ISO 7-1). NPT not acceptable unless approved in writing.”
• Przyłącze walcowe: „Port: G 1/4 female parallel pipe thread per ISO 228-1 (JIS B 0202). State the sealing method (gasket, O-ring, or seating face) and supply the seal.”
• Złączka przejściowa: „Adapter, 1/4 NPT male (ASME B1.20.1) x Rc 1/4 female (JIS B 0203 / ISO 7-1), [316 stainless steel], rated for [X MPa (X psi)] at [Y °C (Y °F)].”
• Wymaganie dotyczące rysunku: „Show the thread standard, size, and gender for every connection on the outline drawing. Do not use PT, PS, or PF without the current designation.”

Jeśli chcesz dopytać o istniejące zamówienie, możesz dostosować wiadomość poniżej. Jedno pytanie w wierszu ułatwia dostawcy odpowiedź punkt po punkcie.

Subject: Thread standard of instrument connections, [Model / PO number] Hello [Name], Please confirm the following for the connections shown on drawing [number], revision [X]: 1. Thread standard of each port (JIS B 0203 R/Rc/Rp, JIS B 0202 G, or ASME B1.20.1 NPT) 2. Male or female 3. Sealing method (thread sealant, gasket, or O-ring) 4. Current designation for any port marked PT, PS, or PF Our site piping uses [NPT / G / R]. If adapters are needed, please quote them with material and pressure rating. Thank you, [Your name] [Company]

Granice tego poradnika

Poradnik służy do rozpoznawania gwintów i zadawania właściwych pytań. Podane wartości pomagają odróżnić normy, a nie przyjmować lub odrzucać części. Do kontroli używaj sprawdzianów i metod z obowiązującej normy.

W urządzeniach ciśnieniowych, instalacjach gazu palnego, wysokociśnieniowej hydraulice i innych układach regulowanych przepisami o dopuszczalności przyłączy decyduje projektant układu oraz obowiązujące przepisy (w UE m.in. dyrektywa 2014/68/UE o urządzeniach ciśnieniowych, a w Polsce także wymagania dozoru technicznego, UDT). Połączenia mieszane wymagają tam ich zatwierdzenia, a nie decyzji podjętej przy stole warsztatowym.

Niektóre przyłącza z gwintem G to kompletne systemy złączy z własną geometrią uszczelnienia, takie jak japońska złączka z kielichem 30° (JIS B 8363). Odrębnymi systemami są też przyłącza z O-ringiem i gwintem walcowym, takie jak SAE J1926. Identyfikuj całe zakończenie przyłącza, a nie tylko gwint, i potwierdź szczegóły u producenta.

FAQ

Jaki jest odpowiednik PT lub R 1/4 w NPT?

Nie istnieje gwint NPT współpracujący z PT ani z R 1/4. PT to stara nazwa gwintu R (zewnętrznego) lub Rc (wewnętrznego), a rodzina R ma kąt 55° i 19 TPI przy rozmiarze 1/4, podczas gdy 1/4 NPT ma 60° i 18 TPI. Aby je połączyć, użyj złączki przejściowej z określonymi oboma końcami, np. 1/4 NPT zewnętrzny × Rc 1/4 wewnętrzny.

Czy 1/2 NPT pasuje do Rc 1/2, skoro oba mają 14 TPI?

Nie. Oba mają 14 TPI, ale kąt zarysu i średnice się różnią, więc nie tworzą prawidłowego połączenia, nawet jeśli pierwsze obroty wchodzą ręką. Użyj złączki przejściowej z określonymi oboma końcami.

Czy Rp i G to to samo, skoro oba są walcowe?

Nie. Rp to walcowy gwint wewnętrzny przeznaczony do współpracy z gwintem zewnętrznym R i uszczelniający na gwincie, a G należy do odrębnego systemu gwintów rurowych walcowych, które uszczelniają na uszczelce, O-ringu lub powierzchni przylgowej. Zanim zamienisz jeden na drugi, sprawdź, w którym miejscu połączenie zaprojektowano jako uszczelniające.

Czy samą suwmiarką i grzebieniem do gwintów da się rozpoznać gwint rurowy?

Pomagają zawęzić wybór, ale nie zawsze rozstrzygają, zwłaszcza przy podobnych normach, takich jak R i NPT w rozmiarach 1/2 i 3/4, albo przy zużytych częściach. Porównaj punzę, kod modelu i rysunek przyłącza, a tam, gdzie trzeba, użyj wskazanych sprawdzianów lub potwierdzenia producenta.

Czy więcej uszczelniacza sprawi, że niedopasowane gwinty będą działać?

Nie. Więcej uszczelniacza nie naprawi różnic w zarysie ani w średnicy. Najpierw dopasuj normy gwintów, a potem montuj ze wskazanym uszczelniaczem, jego ilością i warunkami dokręcania.

Źródła

• Swagelok, Thread and End Connection Identification Guide: kąty zarysu, tabela TPI, kształt wierzchołków i den, miejsca uszczelnienia, BSPP/JIS walcowy, uwaga o 1/2 i 3/4 BSPT a NPT (s. 13, 22–28, 37)
• Kuroda Precision, Types of Parallel and Taper Pipe Threads: R, Rc, Rp, G oraz ujęcie PT, PS i PF w załącznikach JIS
• OSG, Taper Pipe Thread Gauges (po japońsku): sprawdziany PT i R oraz ocena położenia końca rury
• Engineering ToolBox, ISO 7 Pipe Threads: gwinty stożkowe ISO 7 i ich odpowiedniki JIS B 0203, BS 21 (BS EN 10226-1) oraz DIN 2999
• British Standard Pipe (Wikipedia): oznaczenia R, Rc, Rp, G, kąt 55°, zbieżność 1:16, średnica zewnętrzna R1 33,249 mm
• PKN, PN-EN 10226-1:2006: gwinty stożkowe zewnętrzne (R) i walcowe wewnętrzne (Rp), połączenia ze szczelnością na gwincie
• PKN, PN-EN 10226-2:2007: gwinty stożkowe zewnętrzne i stożkowe wewnętrzne, połączenia ze szczelnością na gwincie
• PKN, PN-ISO 228-1:1995: gwinty rurowe ze szczelnością nieuzyskiwaną na gwincie (zastąpiona przez PN-EN ISO 228-1:2003)
• ASME B1.20.1, Pipe Threads, General Purpose, Inch: zakres obejmujący NPT, NPSC, NPSM i inne
• ASME B1.20.3, Dryseal Pipe Threads, Inch: uszczelnianie NPTF i różnica względem gwintów rurowych ogólnego przeznaczenia
• ISO 228-1, Pipe threads where pressure-tight joints are not made on the threads: zasada uszczelniania gwintów G
• Webtec, Port and Pipe Connections Used in Hydraulic Circuits: zbieżność 1:16 NPT i uszczelnianie
• PRESTO, Counsellor: zbieżność 1:16 Rc/BSPT i NPT, zarysy 55° i 60° (s. 38–39)
• Asada, Reference Data: Taper Pipe Threads (po japońsku): średnica zewnętrzna R1 w płaszczyźnie pomiarowej, TPI rodziny R (s. 218)
• Kubota ChemiX, Building Services Products Catalog (po japońsku): ostrzeżenia dotyczące połączeń gwintowych złączek z tworzywa (s. 29)
• Izutsu Seisakusho, Pipe Thread Combination Table (po japońsku): kombinacje PT, PS i PF z gwintami rodziny NPT
• Watanabe Electric Industry, Thread Standards and Dimensions (po japońsku): przykłady oznaczeń przyłączy aparatury
• Swagelok, Tube Fitter's Manual: zacieranie gwintów, dokręcanie, niedopuszczanie taśmy do przepływu (s. 111, 116, 120, 196)