TR
202626.10

Vakum Kabı Basınçlı Kap mıdır? Japonya’daki Yasal Sınıflar

Teknik resim ve şartnamelerGüncelleme: 26.10.202616 dk okuma

Japonya'daki tesisiniz için Japon bir tedarikçiden vakumlu kurutucu ya da ceketli karıştırma tankı teklifi aldınız. Teknik föyde "−0,1 MPaG" yazıyor, ek yazıda da "dai-isshu atsuryoku yoki higaito" ifadesi geçiyor; yani "birinci sınıf basınçlı kap kapsamında değil". İSG ekibiniz bunun doğru olup olmadığını ve tankın vakuma güvenle çekilip çekilemeyeceğini soruyor.

Kısa cevap şu: Bir kap, yalnızca vakumda çalıştığı için Japonya'daki İş Güvenliği ve Sağlığı Kanunu kapsamında basınçlı kap olmaz. Sınıf; kabın ne yaptığına (ısıtma, reaksiyon, ayırma veya sıcak sıvı tutma), karşılaştığı en yüksek pozitif efektif basınca ve boyutuna bağlıdır. Buhar ceketi, azotla basınçlı transfer ya da buharla sterilizasyon adımı varsa, ürün tarafı yalnızca vakum görse bile ekipmanın bir kısmı düzenlenmiş bir sınıfa girebilir.

Yasal soru ile dayanım sorusu ayrı sorulardır. Yönetmelik kapsamı dışındaki bir tank da dışarıdan içeri doğru iten atmosfere dayanmak zorundadır; bu yüzden atmosfer basıncı için yapılmış kapalı bir tank doğrudan vakuma çekilemez. Bu rehber önce Japon sınıflarını, sonra dış basınç tarafını anlatır; sonunda tedarikçiye ne göndereceğinizi, Türkiye'deki kullanımda nelerin değiştiğini ve örnek bir teklif talebi metnini verir.

İçindekiler
  1. Japon Çizimlerinde Efektif ve Mutlak Basınç
  2. Japonya Basınçlı Kapları Nasıl Sınıflandırıyor
  3. Ceketli Kaplar: Ceketi ve İç Kabı Ayrı Sınıflandırın
  4. "Vakum" Prosesindeki Gizli Pozitif Basınç Adımları
  5. Vakum Dayanımı, Basınç Sınıfıyla Aynı Şey Değildir
  6. Japon Tedarikçiye Ne Göndermeli
  7. Türkiye'de Kullanırken Neler Değişir
  8. Bu Rehberin Geçerli Olmadığı Durumlar
  9. SSS
  10. Kaynaklar

Japon Çizimlerinde Efektif ve Mutlak Basınç

Herhangi bir tanımı uygulamadan önce tüm basınçları aynı referansa getirin. Efektif (gösterge) basınçta sıfır çevredeki atmosferdir, mutlak basınçta sıfır tam vakumdur. Japon çizimlerinde efektif basınç "MPaG", mutlak basınç ise "kPa abs" veya "MPa abs" olarak yazılır; Türkiye'de alışık olduğunuz "barg" ve "bara" ile aynı mantıktır. Aynı vakum iki farklı sayıyla gösterilir ve aşağıdaki yasal eşiklerin hepsi pozitif efektif basınçtır; ikisini karıştırmak yanlış sınıfa götürür.

Şekil 1: Aynı Vakumun Mutlak ve Efektif Basınçla Okunması

Çevre 101,3 kPa iken iç basıncın 20,0 kPa abs olması, efektif basınçta −81,3 kPa demektir.

Küçük ekranlarda şekli yana kaydırın.

020,0101,3Pozitif−101,3−81,30+Atmosferin 81,3 kPa altındaTam vakumAtmosfer basıncıÜst: mutlak [kPa] Alt: efektif [kPa]

Skala açıklama amaçlıdır. Gerçek atmosfer basıncı rakıma ve hava durumuna göre değişir.

Çevre 101,3 kPa (1,013 bar), kap ise 20,0 kPa abs (0,2 bara) iken efektif basınç aşağıdaki gibi hesaplanır. Negatif efektif basınç yalnızca "atmosferin altında" demektir; mutlak basınç hiçbir zaman sıfırın altına inmez.

Mutlak basıncın efektif basınca çevrilmesi
Pg = Pabs − Patm
= 20,0 − 101,3 = −81,3 kPa
Pg: efektif basınç; Pabs: mutlak basınç; Patm: ortam atmosfer basıncı (hepsi kPa). Değerler açıklama amaçlıdır.

Bir belgede "−0,08 MPaG", başkasında "20 kPa abs" yazıyorsa, karşılaştırmadan önce ikisini aynı birime ve aynı referansa çevirin. Manometrenin ölçüm aralığını da teknik föyünden kontrol edin ve gösterge tipinin ölçüm yöntemine uygun olduğundan emin olun.

Japonya Basınçlı Kapları Nasıl Sınıflandırıyor

Japonya'da yasal anlamda "basınçlı kap", İş Güvenliği ve Sağlığı Kanunu Uygulama Kararnamesi'nin (madde 1, bent 5–7) tanımladığı sınıflardır. Kabın sınıfını bu tanımlar belirler; katalogdaki ürün adı belirlemez. Japon belgelerinde karşınıza çıkacak dört terim şunlardır:

  • Dai-isshu atsuryoku yoki: birinci sınıf basınçlı kap
  • Kogata atsuryoku yoki: küçük basınçlı kap; birinci sınıfın daha küçük bir alt kümesidir ve daha hafif gereklilikleri vardır
  • Dai-nishu atsuryoku yoki: ikinci sınıf basınçlı kap; basınç altındaki gaz içindir
  • Kan'i yoki: "basit kap"; birinci ve ikinci sınıfın dışında kalan ve Kararname madde 13, fıkra 3, bent 26 veya 27'deki özel koşulları karşılayan kaptır. Düzenlemeye tabi olmayan her kabın genel adı değildir.

Başka ekipmana buhar veya sıcak su sağlayan kazanlar ayrı sınıflandırılır ve bu yazının kapsamı dışındadır. Japonya Kazan Birliği (Japan Boiler Association), kazan ve basınçlı kapların sınıflandırmasına dair bir genel bakış yayımlıyor (Japonca).

Birinci Sınıf: İçeride Ne Olduğuna Göre Tanımlanır

Birinci sınıf, bir basınç değerinden değil, kabın işlevinden başlar. Kararname dört tür sayar (Japoncada i, ro, ha, ni; yani a, b, c, d) ve ardından küçük kapları listeden çıkarır.

Şekil 2: Birinci Sınıfın Dört Türü ve Basınç Koşulları

(a)–(c) türlerinde iç basıncın atmosferin üzerinde olması gerekir. (d) türü sıvının sıcaklığıyla tanımlanır.

TürKapta olan işlemTanımdaki koşul
(a) IsıtmaKatı veya sıvıyı ısıtmak için buhar ya da başka bir ısıtma ortamı alır (veya buhar üretir)İç basınç atmosferin üzerinde; (b) ve (c) hariç
(b) ReaksiyonKap içindeki reaksiyon buhar üretirİç basınç atmosferin üzerinde
(c) AyırmaSıvıyı ısıtıp buhar üreterek bileşenlerini ayırırİç basınç atmosferin üzerinde
(d) Sıcak sıvıBelirli bir sıcaklığın üzerinde sıvı tutar ((a)–(c) dışında)Sıvı sıcaklığı, atmosfer basıncındaki kaynama noktasının üzerinde

İş Güvenliği ve Sağlığı Kanunu Uygulama Kararnamesi madde 1, bent 5'in özetidir. Boyut ve basınç × hacim istisnaları bu kontrolden sonra ayrıca uygulanır.

(d) türünde sıvının sıcaklığı, atmosfer basıncındaki kaynama noktasıyla karşılaştırılır; çalışma basıncındaki kaynama noktasıyla değil. Karışımlarda bileşim de önemlidir. Hangi tür uygulanırsa uygulansın, son sınıfı aşağıdaki boyut istisnaları belirler.

Boyut İstisnaları ve Küçük Basınçlı Kaplar

Dört türden birine uyan kap, yeterince küçükse yine de birinci sınıfın dışında kalır. İstisnalar arasında şunlar var:

  • efektif basınç 0,1 MPa (1 bar) veya altında ve iç hacim 0,04 m³ (40 L) veya altında
  • efektif basınç 0,1 MPa veya altında ve gövde iç çapı 200 mm veya altında, boyu 1.000 mm veya altında
  • azami efektif basınç (MPa) × iç hacim (m³) çarpımı 0,004 veya altında

Bu yüzden yalnızca vakumda kullanılan bir (d) türü kap birinci sınıf olmaz. Kullanımdaki en yüksek efektif basınç 0 MPa ise basınç × hacim çarpımı da 0'dır ve 0,004 istisnasına girer. Vakumun büyüklüğünü (örneğin 0,08 MPa) pozitif basınç gibi formüle koymayın. Ayrı bir ceket ya da pozitif basınçlı bir adım varsa, o kendi koşullarıyla değerlendirilir.

Birinci sınıfın içinde küçük basınçlı kap (kogata atsuryoku yoki) şu koşullardan birini sağlayan kaptır:

  • efektif basınç 0,1 MPa veya altında ve ya iç hacim 0,2 m³ (200 L) veya altında ya da gövde iç çapı 500 mm veya altında, boyu 1.000 mm veya altında
  • azami efektif basınç (MPa) × iç hacim (m³) çarpımı 0,02 veya altında

İkinci koşul tek başına yeterlidir; kabın ayrıca 0,1 MPa veya altında olması gerekmez. Örneğin birinci sınıf türüne giren, azami efektif basıncı 0,20 MPa ve hacmi 0,080 m³ olan bir kapta çarpım 0,016 çıkar ve kap küçük aralığa girer.

Örnek: küçük basınçlı kap için basınç × hacim kontrolü
P × V = 0,20 × 0,080 = 0,016 ≤ 0,02
P: kullanımdaki azami efektif basınç, MPa; V: iç hacim, m³. Bunu yalnızca tür ve istisna kontrollerinden sonra kullanın. Kabın vakuma ne kadar dayandığı hakkında bir şey söylemez.

Küçük basınçlı kaplar ve basit kapların prosedürleri tam birinci sınıf kaplara göre daha hafiftir, ama kendi gereklilikleri vardır. Küçük basınçlı kaplar için tek tek muayene (kobetsu kentei) gerekir. Birinci sınıftan çıkan bazı ısıtma kapları, 26. bent kapsamında basit kap olarak "Kan'i Boiler-to Kozo Kikaku" (Basit Kazanlar ve İlgili Ekipman Yapı Standardı) ile ilişkilenebilir. 26. bendin kendi istisna sınırları, yukarıdaki birinci sınıf sınırlarından farklıdır; bu yüzden orada 0,04 m³ ve 0,004 değerlerini kullanmayın. "Daha hafif muayene", "tasarım kuralı yok" demek değildir.

İkinci Sınıf: 0,2 MPa ve Üzeri Efektif Basınçta Gaz

İkinci sınıf basınçlı kap, efektif basıncı 0,2 MPa (2 bar) veya üzerinde gaz tutan ve birinci sınıf olmayan kaptır. Ayrıca bir boyut koşulunu da sağlaması gerekir: iç hacim 0,04 m³ veya üzeri, ya da gövde iç çapı 200 mm veya üzeri ve boy 1.000 mm veya üzeri. İki boyut koşulundan biri yeterlidir.

Gazı yalnızca vakumda tutan oda sıcaklığındaki bir tank 0,2 MPa koşuluna hiçbir zaman ulaşmaz. Ancak birinci sınıf olmayan, 0,20 MPa efektif basınçta çalışan ve 0,050 m³ hacimli bir hava tankı iki koşulu da karşılar. Normalde vakumlanan bir tank ürünü dışarı itmek için basınçlandırılıyorsa o adım da hesaba girer.

İkinci sınıfın dışında kalan gaz kapları yine de 27. bent kapsamında basit kap olabilir; bu bent atmosferin üzerindeki gazı kapsar ve koşulları arasında 0,1 m³'ten büyük iç hacim de vardır. Yani "0,2 MPa'nın altında" ifadesi otomatik olarak "düzenlenmemiş" anlamına gelmez. Öte yandan oda sıcaklığındaki, yalnızca vakumlu bir hava tankı sırf hacmi büyük diye 27. bende girmez; önce pozitif basınç koşulu aranır. Kararname, Yüksek Basınçlı Gaz Güvenliği Kanunu veya Elektrik İşletmeciliği Kanunu gibi başka yasalara tabi bazı ekipmanları ve gemi ile araç yakıt donanımlarını da kapsam dışı bırakır. Bu gri bölgedeki her şey için tedarikçiye hangi kanunu ve hangi bendi uyguladığını sorun.

Ceketli Kaplar: Ceketi ve İç Kabı Ayrı Sınıflandırın

Ceket, kabın etrafında buhar ya da sıcak su taşıyan dış kılıftır. Ürün tarafı vakumda, buhar tarafı pozitif basınçta olabilir; bu yüzden tüm üniteye "vakum ekipmanı" demek sınıflandırmayı bitirmez.

Şekil 3: Vakumlu İç Kap ve Basınçlı Buhar Ceketi

Ortak duvar, buhar tarafı ile ürün tarafının mutlak basınçları arasındaki farkı taşır.

Ürün tarafı20,0 kPa absVakum pompasına (üst)Buhar girişi0,30 MPa(g)KondensatTuruncu: ceketOrtak duvar: 0,4013 − 0,0200 = 0,3813 MPa

Ortam basıncı 0,1013 MPa kabul edilerek hazırlanmış örnektir. Gerçek ekipmanda yasal sınıf, değerlendirilecek hacim ve tasarım sıcaklığı yapıya ve kullanıma bağlıdır.

Bu örnekte ceket 0,4013 MPa abs (0,30 MPa efektif, yaklaşık 3 bar efektif) ve ürün tarafı 0,0200 MPa abs değerindedir. Ortak duvarı içeri iten fark 0,3813 MPa'dır (yaklaşık 3,8 bar); bu, yalnızca atmosferin uygulayacağı yükten büyüktür.

Tedarikçiye iç kap ve ceket için basınç, sıcaklık ve hacmi ayrı ayrı verin; yalnızca bir tarafın basınçlandırıldığı durumu da dahil edin. Yasal sınıflandırma ile ortak duvarın dayanım kontrolünü ayrı kalemler olarak bildirmesini isteyin. Bu, teklifin kapsamını netleştirir.

"Vakum" Prosesindeki Gizli Pozitif Basınç Adımları

En sık gözden kaçan adımlar azotla vakum kırma, basınçlı transfer, temizlik ve sterilizasyondur. Azot veya buhar kaynağı yüksek basınçlıysa, teknik şartname kabın yalnızca atmosfer basıncına mı döndüğünü yoksa atmosferin üzerinde mi tutulduğunu ve basıncın nasıl düşürüldüğünü, kesildiğini ya da sınırlandığını belirtmelidir.

Emniyet ventili ayar değerini düşürmek tek başına kabın sınıfını değiştirmez. Japonya'daki Kazan ve Basınçlı Kap Güvenliği Yönetmeliği, azami çalışma basıncını (saiko shiyo atsuryoku) ventilin ayar değeri olarak değil, yapının kullanılabileceği en yüksek efektif basınç olarak tanımlar. Etiket ve veri föyündeki azami çalışma basıncını emniyet ventilinin ayar değeri ve kapasitesiyle eşleştirin; ventil boyutlandırmasını kabın dayanımıyla birlikte ayrı bir kontrol olarak ele alın.

Vakum Dayanımı, Basınç Sınıfıyla Aynı Şey Değildir

Paslanmaz çelik vakum tankının bombeli alt dibi ve destek ayakları
Bir vakum tankının alt dibi ve destekleri (görsel)

Vakumda atmosfer basıncı cidarları içeri doğru iter. Bu sıkıştırma altındaki ince bir silindirik gövde, belirli bir yükte ani biçimde çökebilir. Buna burkulma denir ve iç basınç altında patlamadan farklı bir hasar türüdür.

0,2 MPa iç basınç değeri, kabın vakuma dayanabileceğini kanıtlamaz. Dış basınca dayanım; gövde çapına, boyuna, et kalınlığına ve takviye halkalarının yerleşimine bağlıdır. Bu yüzden belirtilen vakum değerini tasarım hesaplarından veya teknik föyden kontrol edin.

Sorun yalnızca gövde değildir. Düz kapaklar sehim yapar, sızdırmazlık yüzeyleri deforme olur. Kap gövdesi dayansa bile deforme olmuş bir kapak ya da bağlantı ağzı sızdırabilir ve kap istediğiniz vakum seviyesine ulaşamaz.

Şekil 4: 600 mm'lik Bir Kapak, İçeri Doğru Yaklaşık 23 kN Taşır

81,3 kPa basınç farkının kapak alanıyla çarpımı. Bu bir kalınlık veya burkulma hesabı değildir.

Çap 600 mmAlan 0,2827 m²Atmosfer 101,3 kPa absİç20,0 kPa absVakum tarafı →Δp 81,3 kPa →

Solda: önden görünüş. Sağda: kapaktan geçen kesit. Ölçüler ve basınçlar açıklama amaçlıdır; ölçekli değildir.

Çapı 0,600 m olan yuvarlak bir kapağın alanı yaklaşık 0,283 m²'dir. Bunu dış ile iç arasındaki 81,3 kPa farkla çarptığınızda içeri doğru toplam kuvvet yaklaşık 23,0 kN'dur (kabaca 2,3 ton kuvvet). Alan büyüdükçe kuvvet de büyür.

Kapak alanı ve basınç farkından doğan kuvvet
A = πd24 = π × 0,60024 ≈ 0,2827 m2
F = (Patm − Pabs) × A
= (101,3 − 20,0) × 0,2827 ≈ 23,0 kN
A: kapağın izdüşüm alanı [m²]; d: çap [m]; F: içeri doğru toplam kuvvet [kN]. Basınç kPa ile girildiğinde kPa × m² = kN olur. Dayanım, kalınlık ve izin verilen yük ayrıca değerlendirilmelidir.

Tam vakuma yaklaşıldığında aynı kapaktaki kuvvet yaklaşık 28,6 kN'a (kabaca 2,9 ton kuvvet) yaklaşır. Dışarıda atmosfer varken basınç farkı yaklaşık bir atmosferi geçemez, ama bu fark tüm alana etki eder ve yapının bunu taşıması gerekir.

Vakum yalnızca pompayla oluşmaz. Kapalı bir kapta buhar soğuyup yoğuştuğunda iç basınç düşer; bir kondenserin düşük basıncı koruma biçimi de budur. Buharla temizlenip sonra kapatılan bir tank kendi kendine vakum oluşturabilir.

İstenmeyen vakumun önlenmesi gereken yerlerde ekipman, içeri hava alan bir vakum kırıcı (vakum emniyet vanası) kullanır. Vakum tutması gereken bir kapta koruma proses koşullarına uymalıdır; kabı sürekli atmosfere açık bırakan bir vana, prosesi bozar.

İçe patlama (implozyon) yine de tehlikelidir. Özellikle cam kaplarda ve gözetleme camlarında parçalar ve içerik etrafa saçılabilir. "İçeri doğru çöker, bir şey fırlamaz" düşüncesi, siperlemeyi veya hasar kontrollerini atlamak için gerekçe değildir.

Japon Tedarikçiye Ne Göndermeli

Çalışma koşullarını yalnızca normal vakum seviyesi olarak değil, adım adım yazın. Dolumdan temizliğe kadar tüm çevrimi tek sayfaya dizmek, kısa süreli basınçlandırma veya sıcaklık sıçramalarının gözden kaçmasını zorlaştırır ve tedarikçiye hangi basınç kombinasyonlarına göre tasarım yapacağını gösterir.

Şekil 5: Proses Adımlarından Teknik Şartname Kalemlerine

İç kabı ve ceketi ayrı kaydedin; koşulların aynı anda oluşup oluşmadığını not edin.

Adım veya durumKaydedilecek koşullarİstenecek belgeler
Gaz alma / kurutmaİç kabın en düşük mutlak basıncı, en yüksek sıcaklığı ve içeriğiDış basınç tasarım koşulları ve dayanım hesapları
Buharla ısıtmaCeketin azami basıncı ve sıcaklığı ile aynı anda iç kaptaki koşullarHer iki hacim için çizimler, hacimler ve yasal sınıf
Azotla vakum kırma / basınçlı transferBesleme basıncı, kaptaki üst sınır ve nasıl sınırlandığı ya da kesildiğiP&ID ve emniyet cihazı şartnameleri
Temizlik / soğutmaTemizlik sıcaklığı, buhar yoğuşması, boşaltma sırasında havalandırmaKullanım kılavuzu ve prosedürler
Bakım / yeniden montajBelirtilen kapaklar, contalar ve gözetleme camları ile bunların nasıl takıldığıParça listesi, muayene kayıtları, muayene belgeleri

Rakamları her ünitenin şartnamesinden doldurun. Hangi kanunun uygulanacağı belirsizse, koşulları üreticiye ve yetkili makama verin ve kararı onlara bırakın.

Çizimlerde vakum ve azot hatlarının bağlantıları, kesme vanaları, manometreler ve emniyet cihazları gösterilmelidir; ekipman numaraları adım listesiyle eşleşmelidir. Bu ayrıntı düzeyini proses akış şeması (PFD) değil, boru ve enstrümantasyon diyagramı (P&ID) gösterir. Yedek kapak ve contalar özgün vakum kombinasyonunu korumalıdır. Nominal çapın aynı olması birbirinin yerine geçtikleri anlamına gelmez; bağlantı tipini (dişli veya flanşlı) ve cıvata düzenini belirtilen parçalar ve çizimlerle karşılaştırın.

Teklif talebinde yasal sınıflandırmayı ve iç/dış tasarım koşullarını ayrı kalemler olarak isteyin. Satın alma şartnamesi sunulacak belgeleri ve muayene kapsamını da listeliyorsa, teslimattan sonra vakum değerinin kanıtını aramak zorunda kalmazsınız. Aynı kalemleri onay çizimleri (shonin-zu) geri geldiğinde de yeniden kontrol edin.

Tedarikçiye Sorulacak Sorular

Aşağıdaki liste teklif görüşmesinde ya da teknik toplantıda doğrudan kullanılabilir.

  • İç kap ve ceket için hangi sınıfı uyguladınız (birinci sınıf, küçük, ikinci sınıf, basit kap veya hiçbiri) ve Kararnamenin hangi bendi altında?
  • Bu karar için hangi azami efektif basıncı ve iç hacmi kullandınız?
  • Dış tasarım basıncı nedir: tam vakum (FV) mu, belirli bir sınır mı? Hangi tasarım sıcaklığında?
  • Dış basınç değeri yalnızca gövdeye mi dayanıyor, yoksa kapakları, bağlantı ağızlarını, gözetleme camlarını ve contaları da kapsıyor mu?
  • İç kap vakumdayken ceketin basınçlandığı durumu kontrol ettiniz mi?
  • Azotla vakum kırma, basınçlı transfer ve sterilizasyon sırasında basıncı ne sınırlıyor?
  • Etiketteki azami çalışma basıncı nedir; emniyet ventilinin ayar basıncı ve kapasitesi nedir?
  • Başka bir kanun (örneğin Yüksek Basınçlı Gaz Güvenliği Kanunu) uygulanıyor mu?
  • Hesaplarda hangi tasarım kodu kullanıldı (Japon standardı mı, EN 13445 gibi bir Avrupa standardı mı)?

Örnek Teklif Talebi Metni

Aşağıdaki metni kopyalayıp uyarlayabilirsiniz (tüm değerler kurgusaldır):

Ekli çalışma adımları listesine göre ceketli vakum tankı için teklif vermenizi rica ederiz. Teklifinizde lütfen şunları ayrı ayrı belirtin: (1) İç kap ve ceket için İş Güvenliği ve Sağlığı Kanunu'na göre yasal sınıflandırma; kullanılan azami efektif basınç ve iç hacimle birlikte; (2) her hacim için iç ve dış tasarım basınçları ile tasarım sıcaklıkları; ceketin 0,30 MPa(g) ve iç kabın tam vakumda olduğu durum dahil; (3) vakum değerini göstermek için sunacağınız belgeler (dayanım hesapları, çizimler ve muayene kayıtları); kapaklar, gözetleme camları ve bağlantı ağızları dahil.

Türkiye'de Kullanırken Neler Değişir

Yukarıdaki sınıflar Japon kanununa aittir. Ekipman Türkiye'de kurulacaksa Türkiye'deki kurallar geçerlidir; sınıfları birebir çevirmeyin. Aşağıdakiler yalnızca yön göstermek içindir ve kesin hukuki görüş değildir.

  • Piyasaya arz ve ithalat: Türkiye'de basınçlı ekipman, AB'nin 2014/68/AB (PED) direktifiyle uyumlu Basınçlı Ekipman Yönetmeliği kapsamında ele alınır. Bu çerçevede kapsam, genel olarak 0,5 bar'ı aşan azami izin verilen basınçla ilişkilendirilir; yalnızca vakumda çalışan kap bu eşiğin altında kalabilir. Ceket, azotla basınçlı transfer veya buharla sterilizasyon gibi pozitif basınçlı bir adım varsa durum değişir. İthal edilen ekipman için uygunluk belgelendirmesi gerekip gerekmediğini ithalatçı ve tedarikçiyle teyit edin.
  • Tasarım standardı: Ateşsiz basınçlı kaplar için Avrupa'da EN 13445 serisi kullanılır ve Türkiye'de TS EN 13445 olarak yayımlanmıştır; dış basınç (burkulma) tasarımı bu serinin ilgili bölümünde ele alınır. Japon tedarikçinin kullandığı kod ile bu standart birebir aynı olmayabilir; "yakın" demek yetmez, hesabın hangi koda göre yapıldığını yazılı isteyin.
  • İşletme ve İSG: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde işveren, ekipmanı risk değerlendirmesine dahil eder ve basınçlı ekipmanın periyodik kontrollerinin yetkin kişilerce yapılmasını sağlar. Ceketli bir kapta hem ürün tarafı hem ceket tarafı için kontrol kapsamını baştan belirleyin; ramak kala kayıtlarına da vakumdan atmosfere dönüş sırasındaki olayları ekleyin.

Bu Rehberin Geçerli Olmadığı Durumlar

  • Japonya dışında kurulan ekipman. Yukarıdaki sınıflar Japon kanunundan gelir. Japonya'da üretilmiş bir kap Türkiye'ye, ABD'ye ya da başka bir ülkeye gidiyorsa, kurulduğu yerin kurallarını karşılamalıdır. Örneğin ABD'de ASME Section VIII Division 1'in düşük basınçlı kaplara ilişkin kapsam paragrafı (U-1(c)(2)(h)) yalnızca vakumlu kaplar için sık anılır; bu paragrafın tam ifadesini kullandığınız baskıdan kontrol edin.
  • Karar kimin. Bu yazı sınıflandırmanın nasıl okunacağını anlatır, sınıfı sizin yerinize belirlemez. Gerçek ekipmanda hangi hükümlerin uygulanacağı belirsizse koşulları üreticiye ve yetkili makama (Japonya'da yerel İş Standartları Denetim Ofisi, "rodo kijun kantoku-sho") verin ve onlara teyit ettirin.
  • Kazanlar ve başka kanunlar. Kazanlar, yüksek basınçlı gaz ekipmanı ve Elektrik İşletmeciliği Kanunu kapsamındaki ekipman farklı kurallara tabidir.
  • Eşikler değişebilir. Herhangi bir sayıya güvenmeden önce Kararnamenin güncel metnini kontrol edin.

SSS

Vakum Tankı Japonya'da İkinci Sınıf Basınçlı Kap mıdır?

Gazı yalnızca vakumda, oda sıcaklığında tutuyorsa değildir; çünkü ikinci sınıf 0,2 MPa veya üzeri efektif basınçta gaz gerektirir. Azotla basınçlı transfer gibi bir adım 0,2 MPa efektif basınca ulaşıyorsa, önce kabın birinci sınıf türlerinden birine girip girmediğine bakın, sonra boyut koşullarını uygulayın.

Vakum Kabı İçin Basınçlı Kap Muayenesi Gerekir mi?

Bu, kabın adına değil işlevine ve sınıfına bağlıdır. Ürün tarafı vakumdayken ısıtma ceketi pozitif basınçta çalışıyorsa her hacim kendi koşullarıyla değerlendirilir ve gerekli belgeler üreticiyle birlikte kararlaştırılmalıdır.

Atmosfer Basıncı İçin Yapılmış Kapalı Bir Tankı Vakuma Çekebilir miyim?

Hayır, bu gerekçeyle olmaz. Bir tankın atmosfer basıncında kapatılabilmesi, vakuma dayanabildiğini göstermez. Üreticinin vakum için onayladığı ekipmanı kullanın; kapakların, gözetleme camlarının ve bağlantıların da aynı basınç ve sıcaklığa uygun olduğundan emin olun.

"Tam Vakum" Tasarımı Ne Demek?

Genellikle, iç tarafın tam vakuma yakın olduğu durumda oluşan dış basınç farkına göre tasarlanmış kap anlamına gelir. Değerin ortam basıncını ve tasarım sıcaklığını da içermesi gerekir. Ceketli kapta ise ceketin aynı anda oluşan koşulları da şartnamede yazılmalıdır.

Emniyet Ventili Kabın Vakumda Çökmesini Önler mi?

Hayır. Emniyet ventili fazla pozitif basıncı boşaltır; vakum kırıcı ise vakumda içeri gaz alır. İlk savunma hattı vakuma göre tasarlanmış yapıdır; buna prosese uygun basınç sınırları ve koruma cihazları eklenir.

Kaynaklar

Faydalı oldu mu? Paylaşın

PostLinkedInFacebookE-posta

Editör hakkında

MONOSCOPE editörüFOUNDER & EDITOR

Bir tesis ekipmanı üreticisinde ve bir tesis mühendisliği firmasında yaklaşık on yıl boyunca ekipman teklifi, tasarımı ve devreye alma işlerinde çalıştıktan sonra dijital pazarlamaya geçti. Bugün B2B üreticilerine web danışmanlığı yapıyor ve ürünlerini ve teknolojilerini anlaşılır biçimde anlatmalarına yardımcı oluyor. Japonya’nın Enerji Yöneticisi (Energy Manager) ve Üçüncü Sınıf Baş Elektrik Mühendisi ulusal lisanslarına sahip.

2017’den beri bir mühendislik blogu (500’den fazla yazı) ve yaklaşık 20.000 abonesi olan Japonca bir YouTube kanalı yürütüyor. Her rehber Japon atölyesinin bakış açısıyla yazılır ve atıf yapılan standartlarla karşılaştırılır.

PostLinkedInFacebookE-posta

MoreRelated

Diğer rehberler

Tüm rehberler