Kołnierz przeciwległy (ai-furanji): kto go dostarcza?
Oto fikcyjny, ale typowy przypadek. Na halę dociera pakiet pompowy z Japonii. Zamówienie mówiło „kołnierze przeciwległe w zakresie dostawy”, a w skrzyni rzeczywiście leżą dwa kołnierze, ale bez śrub i bez uszczelek. Kołnierze są przy tym gwintowane, a specyfikacja rurociągu wymaga połączeń spawanych. Nikt nie zamówił złej części. Kupujący i dostawca po prostu inaczej rozumieli te same słowa.
Krótka odpowiedź: w japońskich specyfikacjach ai-furanji to kołnierz przeciwległy, który dostarcza dostawca urządzenia, aby rurociąg można było przyłączyć do dedykowanego, charakterystycznego dla producenta króćca, jak w wielu pompach, zaworach bezpieczeństwa i wentylatorach. W dokumentach angielskich zwykle nazywa się go „companion flange” lub „mating flange”. To, kto dostarcza kołnierz przeciwległy, jest kwestią zakresu dostawy: przy popularnych kołnierzach znormalizowanych zwykle robi to strona rurociągu, a przy kołnierzach dedykowanych zwykle dostawca urządzenia. W dokumentach może się też pojawić kumi-furanji, czyli kołnierz razem ze śrubami, nakrętkami i uszczelką jako zestaw.
Ten poradnik wyjaśnia te pojęcia, pokazuje dwa typowe podziały zakresu oraz daje listę kontrolną, zestaw pytań i wzór zapisu w zamówieniu. Dzięki temu właściwe części trafią do tej samej skrzyni.
Spis treści
- Japońskie terminy, które zobaczysz w specyfikacji
- Kto dostarcza kołnierz przeciwległy? Dwa typowe podziały zakresu
- Co faktycznie zawierają japońskie katalogi
- Ai-furanji a kumi-furanji
- Pułapka terminologiczna: companion, mating i counter flange
- Co ustalić przed zamówieniem
- Lista kontrolna i wzory zapisów
- Gdzie ten poradnik nie obowiązuje
- FAQ
- Źródła
Japońskie terminy, które zobaczysz w specyfikacji
Te słowa pojawiają się zwykle tam, gdzie urządzenie styka się z rurociągiem. Japońskie specyfikacje nazywają tę granicę toriai-ten (取合点, punkt styku). Podział tego, kto co dostarcza, to shosho (所掌, zakres dostawy i wykonania).
Z tymi pojęciami możesz się spotkać w specyfikacji zakupowej, ofercie lub wykazie wyposażenia.
| Termin (romaji) | Zapis w dokumencie | Znaczenie |
|---|---|---|
| ai-furanji, awase-furanji | pierwszy znak: 相 lub 合, dalej „furanji” w katakanie | Kołnierz przeciwległy (companion / mating flange), który łączy się z króćcem urządzenia i zwykle jest dostarczany z urządzeniem o kołnierzu dedykowanym. Używane są wszystkie warianty zapisu. |
| kumi-furanji | pierwszy znak: 組 | Kołnierz przeciwległy dostarczany jako zestaw ze śrubami, nakrętkami i uszczelką. To nie jest termin powszechny. |
| shosho | 所掌 | Zakres dostawy i wykonania: która strona dostarcza którą pozycję |
| toriai-ten | 取合点 | Punkt styku urządzenia z rurociągiem (granica zakresów) |
| pakkin | katakana | Uszczelka (dosłownie „packing”) |
| BNP | — | Skrót warsztatowy: śruby (bolts), nakrętki (nuts), uszczelka (packing) |
| gaikei-zu | 外形図 | Rysunek gabarytowy (rysunek ogólny producenta) |
| hyojun fuzokuhin | 標準付属品 | Wyposażenie standardowe (pozycja w katalogu mówiąca, co jest w komplecie z urządzeniem) |
Możesz też trafić na zapis fonetyczny: „ai flange” lub „i flange”. Najprawdopodobniej to tylko inne zapisy ai-furanji. Nie mają one nic wspólnego z kołnierzem (półką) dwuteownika.
Połączenie kołnierzowe składa się z trzech grup części: dwóch kołnierzy, uszczelki między nimi oraz śrub i nakrętek, które je ściskają. Poniższy rysunek pokazuje, który kołnierz jest który.
Kołnierz króćca należy do urządzenia. Kołnierz przeciwległy to ten po stronie rury.
Tylko schemat. Kołnierz przeciwległy może być z rurą spawany lub gwintowany.
Połączenia kołnierzowe są droższe od gwintowanych, ale dobrze uszczelniają, są trwałe i można je rozebrać do obsługi. Dlatego jest to najczęstszy sposób łączenia w rurociągach instalacji przemysłowych.
Kto dostarcza kołnierz przeciwległy? Dwa typowe podziały zakresu
W japońskich projektach zakres dzieli się zwykle na jeden z dwóch sposobów, zależnie od tego, jaki kołnierz ma urządzenie.
Kołnierze znormalizowane: dostarcza strona rurociągu
Gdy króciec ma popularny kołnierz znormalizowany, na przykład JIS 10K FF lub JPI Class 150 RF, dostawca urządzenia podaje stronie rurociągu normę kołnierza, ciśnienie nominalne, średnicę nominalną i rodzaj powierzchni uszczelniającej. Wykonawca rurociągu dostarcza wtedy kołnierz przeciwległy, śruby, nakrętki i uszczelkę razem z pozostałym materiałem rurociągowym.
W Polsce rurociągi są zwykle wykonane z kołnierzy według PN-EN 1092-1 (oznaczenie PN) lub PN-EN 1759-1 (oznaczenie Class). Nie zakładaj, że kołnierz JIS 10K pasuje do kołnierza PN 10 tylko dlatego, że ciśnienia nominalne są podobne. Wymiary otworów i średnicy podziałowej porównaj z tablicą wymiarów albo uzgodnij z dostawcą.
Kołnierze dedykowane: dostarcza dostawca urządzenia
Niektóre urządzenia mają kołnierz o kształcie ustalonym przez producenta, a nie przez ogólną normę rurociągową. Typowe przykłady to pompy, zawory bezpieczeństwa i wentylatory. Strona rurociągu miałaby trudność z wykonaniem takiego kołnierza i poniosłaby wysokie koszty, więc kołnierz przeciwległy zwykle dostarcza dostawca urządzenia, często razem ze śrubami, nakrętkami i uszczelką. Wykonawca rurociągu musi wtedy tylko przyspawać dostarczony kołnierz do rury (przy małych średnicach także nagwintować). To spawanie zwykle należy do robót rurociągowych.
Kolor niebieski pokazuje zakres dostawcy urządzenia, pomarańczowy – zakres wykonawcy rurociągu.
Tylko schemat. Linia przerywana w części B oznacza połączenie, które wykonawca rurociągu wykonuje między dostarczonym kołnierzem przeciwległym a rurą. Przykłady urządzeń o kołnierzu dedykowanym: pompy, zawory bezpieczeństwa, wentylatory.
Tabela poniżej zestawia oba podziały obok siebie, razem z informacjami, które muszą przepłynąć między stronami.
Gdy króciec jest specyficzny dla producenta, kołnierz przeciwległy zwykle przychodzi razem z urządzeniem.
Sama norma kołnierza nie przesądza o zakresie. Potwierdź go w specyfikacji zakupowej, w wykazie wyposażenia producenta i na rysunku gabarytowym. Praktyka zależy też od projektanta i projektu.
Co faktycznie zawierają japońskie katalogi
W wielu japońskich katalogach urządzeń kołnierze przeciwległe figurują jako wyposażenie standardowe, ale szczegóły zmieniają się z modelem i wielkością. Kilka opublikowanych przykładów pokazuje, jak bardzo się różnią.
Zapis „kołnierzowy” w karcie danych nie mówi, czy kołnierz przeciwległy jest w komplecie z urządzeniem. Sprawdź pozycję z wyposażeniem.
Przykłady z opublikowanych katalogów lub FAQ poszczególnych producentów. Zakres zależy od modelu, wielkości i wykonania i nie dotyczy wszystkich wyrobów z tych serii. Zawsze sprawdź aktualny katalog i ofertę.
Dla zaworów bezpieczeństwa japońską normą wyrobu jest JIS B 8210 (zawory bezpieczeństwa), której nowelizacja z lutego 2025 zastąpiła wydanie z 2017 roku. Przyłącza wlotowe i wylotowe nadal różnią się zależnie od modelu, więc sprawdź specyfikację producenta dla każdego zaworu.
Ai-furanji a kumi-furanji
Kumi-furanji (pierwszy znak: 組) oznacza kołnierz przeciwległy razem z jego śrubami, nakrętkami i uszczelką. Łatwo to zapamiętać tak: ai-furanji to sam kołnierz, a kumi-furanji to zestaw.
Różnica polega na tym, czy w komplecie są śruby, nakrętki i uszczelka.
Przy obu terminach zakres części może różnić się zależnie od firmy i producenta.
Ponieważ kumi-furanji nie jest terminem używanym przez każdego dostawcę, nie opieraj się na nim. Jeśli chcesz mieć pełny zestaw, nazwij części, na przykład „kołnierze przeciwległe wraz ze śrubami, nakrętkami i uszczelkami”. Nawet słowo ai-furanji może oznaczać inny zestaw części zależnie od producenta i wielkości, więc w ofercie i w specyfikacji zakupowej wpisuj nazwy części i ilości.
Pułapka terminologiczna: companion, mating i counter flange
Tłumaczenie ai-furanji jako „companion flange” jest częste, ale to angielskie słowo ma własne znaczenie. Amerykański dystrybutor kołnierzy Texas Flange zauważa, że w katalogach sprzedażowych określenie „companion flange” niemal zawsze oznacza kołnierz gwintowany, nakręcany na rurę z gwintem. Jeśli zamówisz „companion flanges” u amerykańskiego dystrybutora, możesz dostać kołnierze gwintowane zamiast kołnierzy z szyjką do przyspawania. Polski zespół zakupowy zetknie się z tym przy dokumentach i katalogach w języku angielskim.
Europejscy producenci pomp często używają określenia „counter flange”. Wilo sprzedaje na przykład zestawy kołnierzy przeciwległych jako wyposażenie pomp, a zawartość różni się zależnie od zestawu: jedne obejmują śruby, nakrętki i płaskie uszczelki, a w innych napisano, że uszczelki trzeba zamówić osobno. „Mating flange” jest z tych trzech terminów najbardziej neutralny. Niezależnie od słowa w dokumentach podaj typ kołnierza i końcówkę od strony rury (z szyjką do przyspawania, płaski nasuwany, z gniazdem do spawania lub gwintowany), żeby nikt nie musiał zgadywać.
Co ustalić przed zamówieniem
Niezgodności wyglądają zwykle tak: „śrub, których oczekiwaliśmy, nie było w skrzyni” albo „kołnierz jest gwintowany, a nasza linia spawana”. Przejście przez poniższe kroki po kolei wyłapuje większość takich błędów.
Zacznij od króćca urządzenia, a skończ na wpisaniu części i ilości do zamówienia.
Zawartość jednego „kompletu” zależy od urządzenia. Liczenie na króciec („ssanie i tłoczenie, po jednym komplecie”) ogranicza niezgodności.
Kroki 2 i 4 to miejsca, w których wchodzą normy kołnierzy i uszczelki. Przy śrubach sprawdź klasę właściwości mechanicznych według PN-EN ISO 898-1 i upewnij się, że dostawca podaje ją w dokumentach. Warto też prześledzić każdy króciec na P&ID (schemat rurociągów i oprzyrządowania), gdzie granica między urządzeniem a rurociągiem jest dobrze widoczna.
Lista kontrolna i wzory zapisów
Lista kontrolna zakresu dla każdego króćca
Wypełnij jeden wiersz na króciec i uzgodnij go z dostawcą przed złożeniem zamówienia.
Jeden wiersz na króciec, uzgodniony z dostawcą przed zamówieniem.
| Pozycja | Co potwierdzić | Gdzie to znaleźć |
|---|---|---|
| Kołnierz króćca | Znormalizowany czy specyficzny dla producenta; norma, ciśnienie nominalne, średnica, powierzchnia uszczelniająca | Rysunek gabarytowy, wykaz króćców |
| Kołnierz przeciwległy dostarcza | Dostawca urządzenia czy wykonawca rurociągu | Specyfikacja zakupowa, oferta |
| Końcówka od strony rury | Z szyjką do przyspawania, nasuwany, z gniazdem do spawania lub gwintowany; średnica i grubość ścianki rury | Karta danych dostawcy, klasa rurociągu |
| Materiał | Kołnierz, śruby i nakrętki, uszczelka | Karta danych dostawcy, klasa rurociągu |
| Śruby, nakrętki, uszczelka | Wliczone czy nie oraz czy zmienia się to przy większych wielkościach | Wykaz wyposażenia w katalogu, pozycje oferty |
| Ilość | Liczba króćców objętych zakresem (np. ssanie i tłoczenie, po jednym komplecie) | Oferta, zamówienie |
| Pakowanie i oznaczenie | Wysyłane z urządzeniem i oznaczone numerem króćca | Lista pakunkowa |
Pytania do japońskiego dostawcy
- Czy któreś króćce tego urządzenia mają kołnierze specyficzne dla producenta, a nie znormalizowane JIS, JPI, ASME lub PN-EN?
- Czy dostarczacie kołnierze przeciwległe (ai-furanji) w standardzie? Dla których króćców i wielkości?
- Czy obejmują one śruby, nakrętki i uszczelki? Czy zmienia się to przy większych wielkościach?
- Jaka jest końcówka każdego kołnierza przeciwległego od strony rury: z szyjką do przyspawania, nasuwana, z gniazdem do spawania czy gwintowana? Dla jakiej średnicy i grubości ścianki rury?
- Czy kołnierze przeciwległe są wykonane według JIS, czy mogą być dostarczone w wykonaniu zgodnym z PN-EN 1092-1 (otwory, średnica podziałowa)?
- Z jakich materiałów są kołnierze przeciwległe, śruby, nakrętki i uszczelki?
- Czy kołnierze przeciwległe będą wysłane z urządzeniem i oznaczone numerem króćca?
Wzór zapisu w specyfikacji zakupowej
Kołnierze przeciwległe (ai-furanji) wraz ze śrubami, nakrętkami i uszczelkami, dla króćców ssawnego i tłocznego: po 1 komplecie (łącznie 2 komplety). Końcówka od strony rury: [z szyjką do przyspawania / nasuwana / gwintowana] dla [średnica rury i grubość ścianki]. Materiały: kołnierz [ ], śruby i nakrętki [ ], uszczelka [ ]. Do wysłania razem z pompą i oznaczone numerem króćca.
Wzór zapytania do dostawcy
Temat: Zakres kołnierzy przeciwległych dla [numer pozycji urządzenia]
W Państwa ofercie jako wyposażenie tej pompy wymieniono „companion flanges”. Prosimy o potwierdzenie: (1) których króćców dotyczą, (2) czy wliczono śruby, nakrętki i uszczelki, (3) jaka jest końcówka każdego kołnierza od strony rury (z szyjką do przyspawania, nasuwana lub gwintowana) i do jakiej średnicy rury pasuje oraz (4) z jakich materiałów wykonano kołnierze, śruby i uszczelki. Prosimy o pokazanie tych pozycji osobno, z ilościami, w poprawionej ofercie.
Gdzie ten poradnik nie obowiązuje
- Specyfikacja projektu ma pierwszeństwo przed przyzwyczajeniem. Specyfikacja rurociągowa lub umowa Twojego projektu może dzielić zakres inaczej niż pokazane tu wzorce. Trzymaj się dokumentów umownych.
- Praktyka zależy od firmy i projektanta. Dwa pokazane podziały są częste w Japonii, ale nie są regułą. Niektórzy projektanci wyznaczają granicę inaczej.
- Przykłady z katalogów się zmieniają. Przytoczone wykazy wyposażenia są przykładami z konkretnych modeli i wydań. Sprawdź aktualny katalog i ofertę dla swojego urządzenia.
- Przyłącza zaworów bezpieczeństwa i innych urządzeń ciśnieniowych mogą podlegać przepisom o urządzeniach ciśnieniowych (dyrektywa 2014/68/UE) i dozorowi technicznemu (w Polsce UDT) oraz wewnętrznym zasadom zakładu. Takie przyłącza określają projektant rurociągu i odpowiedzialny technik lub inżynier. Ten poradnik dotyczy tylko tego, kto dostarcza które części. Zasady bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP) przy montażu wynikają z przepisów zakładu i instrukcji montażu.
FAQ
Czy kołnierz przeciwległy (mating flange) to to samo co companion flange?
W wielu specyfikacjach tak: oba oznaczają kołnierz, który łączy się śrubami z kołnierzem urządzenia. W amerykańskich katalogach sprzedażowych „companion flange” oznacza jednak zwykle kołnierz gwintowany, więc przy zamawianiu podaj typ kołnierza.
Czy japońskie pompy mają w komplecie kołnierze przeciwległe?
Nie zawsze. Niektórzy producenci wliczają je do wyposażenia standardowego, inni sprzedają je osobno, a u jednego producenta śruby i uszczelki mogą nie być dołączane przy większych wielkościach. Sprawdź pozycję wyposażenia standardowego w katalogu i pozycje w ofercie.
Jaka jest różnica między ai-furanji pisanym znakiem 相 a znakiem 合?
W praktyce żadna. Oba zapisy czyta się ai-furanji i oznaczają kołnierz, który łączy się z kołnierzem urządzenia. Trzeci zapis, awase-furanji, znaczy to samo. Katalog zaworów bezpieczeństwa firmy Saginomiya używa na przykład znaku 合. Uzgadniaj części i ilości, a nie pisownię.
Co to jest counter flange?
To inna nazwa kołnierza przeciwległego, częsta u europejskich producentów pomp. Zestawy mogą zawierać lub nie zawierać śrub, nakrętek i uszczelek, więc przeczytaj zawartość zestawu.
Kto spawa kołnierz przeciwległy do rury?
Zwykle wykonawca rurociągu, w ramach robót rurociągowych, nawet jeśli kołnierz dostarcza dostawca urządzenia. Potwierdź to w podziale zakresu dla swojego projektu.
Źródła
- Dedykowany kołnierz pompy zatapialnej i wyposażenie standardowe (jeden komplet kołnierzy przeciwległych z uszczelką i śrubami): Kawamoto Pump, podręcznik pomp ogólnego przeznaczenia, seria WUO(4) (po japońsku)
- Zawory stopowe z gwintowanym kołnierzem przeciwległym i bez niego; zespół ssawny bez uszczelek i śrub od 125A: Kawamoto Pump, podręcznik pomp ogólnego przeznaczenia, wyposażenie (po japońsku)
- Wyposażenie standardowe wentylatora (kołnierze przeciwległe ze śrubami) i połączenie z kanałem: Ebara, wentylator kanałowy LFU4 ze skrzynką tłumiącą (po japońsku)
- Opcja kołnierza przeciwległego zaworu bezpieczeństwa i kołnierze JIS B 8602: Saginomiya, zawór bezpieczeństwa do urządzeń chłodniczych typu RSV (po japońsku)
- Kołnierze i uszczelnienia zamawiane osobno: Grundfos FAQ, kołnierze a zakres dostawy pomp obiegowych
- JIS B 8210:2025 (zawory bezpieczeństwa), zastępująca wydanie z 2017: Japońskie Stowarzyszenie Normalizacyjne, podgląd JIS B 8210:2025 (po japońsku)
- Znaczenie „companion flange” w amerykańskich katalogach: Texas Flange, „Companion Flanges”
- Zestawy counter flange i ich zawartość: Wilo, stalowy zestaw kołnierzy przeciwległych; Wilo, kołnierze przeciwległe ze stali nierdzewnej
Oryginalny artykuł po japońskuTen poradnik powstał na podstawie artykułu MONOSCOPE napisanego dla czytelników w Japonii: 相フランジとは？組フランジとの違いと所掌・発注の注意点
O redakcji
Redakcja MONOSCOPEFOUNDER & EDITOROkoło dziesięciu lat pracy u producenta urządzeń przemysłowych i w firmie inżynieryjnej realizującej instalacje: oferty, projektowanie i uruchamianie urządzeń, a następnie przejście do marketingu internetowego. Obecnie doradztwo internetowe dla producentów B2B i pomoc w przystępnym przedstawianiu ich produktów i technologii. Japońskie państwowe uprawnienia Energy Manager oraz głównego inżyniera elektryka trzeciej klasy.
Od 2017 roku prowadzenie bloga inżynierskiego (ponad 500 artykułów) i japońskojęzycznego kanału na YouTube z około 20 000 subskrybentów. Każdy poradnik powstaje z perspektywy japońskiej hali produkcyjnej i jest weryfikowany z przywołanymi normami.
