Karşı Flanş (Mating/Companion Flange): Kim Tedarik Eder?
Kurgusal ama tipik bir örnek düşünün. Japonya'dan gelen bir pompa paketi sahaya ulaşıyor. Satın alma siparişinde "karşı flanş dahil" yazıyor ve kasada gerçekten iki flanş var, ancak ne cıvata ne de conta çıkıyor. Üstelik flanşlar dişli, oysa boru şartnamenizde kaynaklı bağlantı isteniyor. Kimse yanlış parça sipariş etmedi; alıcı ile tedarikçi aynı sözcükten farklı şeyler anladı.
Kısa cevap: Japon şartnamelerinde ai-furanji (karşı flanş), pompa, emniyet valfi ve fan gibi ekipmanlardaki üreticiye özgü (özel) nozula boru hattını bağlayabilmek için ekipman tedarikçisinin sağladığı karşı flanştır. İngilizce belgelerde buna genellikle companion flange ya da mating flange denir.
Karşı flanşı kimin vereceği bir sorumluluk kapsamı kararıdır. Yaygın standart flanşlarda karşı flanşı genellikle boru tarafı sağlar, özel flanşlarda ise genellikle ekipman tedarikçisi gönderir. Japonca belgelerde bir de kumi-furanji geçebilir; bu, flanşın cıvata, somun ve conta ile birlikte set olarak verilmesi anlamına gelir.
Bu rehber terimleri açıklıyor, sorumluluk kapsamının iki yaygın bölünme biçimini gösteriyor ve doğru parçaların aynı kasada gelmesi için bir kontrol listesi, bir soru listesi ve örnek sipariş cümleleri veriyor.
İçindekiler
- Şartnamede Karşınıza Çıkacak Japonca Terimler
- Karşı Flanşı Kim Sağlar? İki Yaygın Kapsam Bölünmesi
- Japon Katalogları Gerçekte Neleri Kapsıyor?
- Ai-Furanji ile Kumi-Furanji Arasındaki Fark
- İngilizce Terim Tuzağı: Companion, Mating ve Counter Flange
- Sipariş Vermeden Önce Karara Bağlanacaklar
- Türkiye'deki Boru Hattıyla Uyum: Standartlar
- Kontrol Listesi ve Örnek Cümleler
- Bu Rehberin Geçerli Olmadığı Durumlar
- SSS
- Kaynaklar
Şartnamede Karşınıza Çıkacak Japonca Terimler
Bu sözcükler genellikle ekipmanın boru hattıyla buluştuğu yerde geçer. Japon şartnameleri bu sınıra toriai-ten (取合点, arayüz veya bağlantı noktası) der; kimin neyi sağlayacağının paylaşımına ise shosho (所掌, sorumluluk kapsamı) denir.
Satın alma şartnamesinde, teklifte veya aksesuar listesinde karşılaşabileceğiniz terimler.
| Yazılışı | Okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|
| 相 furanji / 合 furanji / awase furanji | ai-furanji (awase-furanji) | Ekipmanın nozuluna cıvatalanan karşı flanş (mating / companion flange); genellikle özel flanşlı ekipmanla birlikte tedarik edilir. Üç yazılış da kullanılır. |
| 組 furanji (kumi-furanji) | kumi-furanji | Cıvata, somun ve conta ile set olarak verilen karşı flanş. Herkesin kullandığı bir terim değildir. |
| 所掌 | shosho | Sorumluluk kapsamı (teslimat veya iş kapsamı): hangi parçayı kimin sağlayacağı |
| 取合点 | toriai-ten | Ekipman ile boru hattı arasındaki arayüz (bağlantı noktası) |
| pakkin | pakkin | Conta (sözlük anlamı "packing") |
| BNP | — | Atölyede cıvata, somun ve conta (packing) için kullanılan kısaltma |
| 外形図 | gaikei-zu | Dış ölçü çizimi (üreticinin genel yerleşim çizimi) |
| 標準付属品 | hyojun fuzokuhin | Standart aksesuarlar (cihazla birlikte neyin geldiğini gösteren katalog satırı) |
Okunuşun katakana ile ya da romaji ile "ai flange" veya "i flange" biçiminde yazıldığını da görebilirsiniz. Bunlar büyük olasılıkla ai-furanji'nin başka yazılışlarıdır; I-profil (I-kiriş) flanşlarıyla ilgisi yoktur.
Flanşlı bir bağlantıda üç grup parça vardır: iki flanş, aralarındaki conta ve onları sıkıştıran cıvata ile somunlar. Aşağıdaki şekil hangi flanşın hangisi olduğunu gösteriyor.
Nozul flanşı ekipmana aittir. Karşı flanş ise boru üzerindeki flanştır.
Yalnızca şematiktir. Karşı flanş boruya kaynaklı ya da dişli olabilir.
Flanşlı bağlantı dişli bağlantıdan pahalıdır, ama sızdırmazlığı iyidir, uzun ömürlüdür ve bakım için sökülebilir. Tesis boru hatlarında en yaygın bağlantı yönteminin flanşlı bağlantı olmasının nedeni budur.
Karşı Flanşı Kim Sağlar? İki Yaygın Kapsam Bölünmesi
Japon projelerinde sorumluluk kapsamı, ekipmanın flanşının türüne göre çoğunlukla iki biçimden biriyle bölünür.
Standart Flanşlar: Boru Tarafı Sağlar
Nozul JIS 10K FF ya da JPI Class 150 RF gibi yaygın bir standart flanşsa, ekipman tedarikçisi boru tarafına flanş standardını, basınç sınıfını, nominal çapı ve yüzey tipini bildirir. Boru tesisatı yüklenicisi karşı flanşı, cıvata, somun ve contayı diğer boru malzemeleriyle birlikte temin eder.
Nozul standardı sahadaki boru hattınızdan farklıysa JIS, ASME (ANSI) ve JPI flanşlarının karşılaştırmasına, yüzey tipi ve conta seçimi için de düz yüzey (FF) ile çıkıntılı yüzey (RF) karşılaştırmasına bakın.
Özel Flanşlar: Ekipman Tedarikçisi Gönderir
Bazı ekipmanların flanşı genel bir boru standardına göre değil, üreticinin belirlediği şekle göre yapılır. Pompalar, emniyet valfleri ve fanlar bunun yaygın örnekleridir. Bu tür flanşları boru tarafının yapması zor ve pahalıdır; bu yüzden ekipman tedarikçisi genellikle karşı flanşı, çoğunlukla cıvata, somun ve conta ile birlikte gönderir.
Boru yüklenicisinin işi, gelen flanşı boruya kaynaklamak (küçük çaplarda dişli bağlamak) ve sıkmaktır. Bu kaynak işi normalde boru işlerinin bir parçasıdır.
Mavi alan ekipman firmasının (tedarikçinin) sağladıklarını, turuncu alan boru yüklenicisinin sağladıklarını gösterir.
Yalnızca şematiktir. B'deki kesikli çizgi, boru yüklenicisinin gelen karşı flanş ile boru arasında yaptığı bağlantıyı gösterir.
Aşağıdaki tabloda iki bölünme yan yana ve hangi bilgilerin el değiştirmesi gerektiğiyle birlikte veriliyor.
Nozul üreticiye özgüyse karşı flanş genellikle ekipmanla birlikte gelir.
Kapsamı yalnızca flanş standardı belirlemez. Satın alma şartnamesinde, üreticinin aksesuar listesinde ve dış ölçü çiziminde teyit edin. Uygulama tasarımcıya ve projeye göre de değişir.
Japon Katalogları Gerçekte Neleri Kapsıyor?
Birçok Japon ekipman kataloğu karşı flanşları standart aksesuar olarak listeler, ancak ayrıntılar model ve çapa göre değişir. Yayımlanmış birkaç örnek bu farkın ne kadar büyük olabileceğini gösteriyor.
Teknik föyde "flanşlı" yazması, karşı flanşın cihazla birlikte geldiğini göstermez. Aksesuar satırına bakın.
Her üreticinin yayımlanmış katalog veya SSS sayfasından örneklerdir. Kapsam model, çap ve şartnameye göre değişir; bu serilerdeki her ürün için geçerli değildir. Güncel katalog ve teklifi mutlaka kontrol edin. "A" Japon nominal çap gösterimidir (yaklaşık olarak DN, mm).
Emniyet valflerinde Japonya'daki ürün standardı JIS B 8210'dur (emniyet valfleri); standart Şubat 2025'te revize edilerek 2017 sürümünün yerini aldı. Giriş ve çıkış bağlantıları modele göre yine de değişir, bu yüzden her valf için üreticinin şartnamesine bakın.
Avrupa tarafında emniyet valfleri için EN ISO 4126-1 kullanılır; Türkiye'de bunun TS EN ISO 4126-1 olarak yayımlanmış olması beklenir. JIS B 8210 ile eşdeğer olduğunu varsaymayın; gerekli belgeleri ve eşdeğerliği tedarikçiye ve sorumlu mühendise sorun.
Ai-Furanji ile Kumi-Furanji Arasındaki Fark
Kumi-furanji (組 furanji; 組み biçiminde de yazılır), karşı flanşın cıvata, somun ve contasıyla birlikte verilmesi demektir. Akılda tutmanın kolay yolu: ai-furanji tek başına flanştır; kumi-furanji settir.
Fark, bağlantı elemanları ile contanın dahil olup olmamasıdır.
Hangi terim kullanılırsa kullanılsın, dahil olan parçalar firmaya ve üreticiye göre değişebilir.
Kumi-furanji her tedarikçinin kullandığı bir terim olmadığından ona güvenmeyin. Seti tam istiyorsanız parçaları adıyla yazın; örneğin "karşı flanş, cıvata, somun ve conta dahil". Ai-furanji sözcüğü bile üreticiye ve çapa göre farklı bir parça kümesi anlamına gelebilir; bu yüzden hem teklifte hem satın alma şartnamesinde parça adlarını ve adetlerini yazın.
İngilizce Terim Tuzağı: Companion, Mating ve Counter Flange
Ai-furanji'yi "companion flange" diye çevirmek yaygındır, ancak İngilizce sözcüğün kendine ait bir anlamı vardır. ABD'li flanş distribütörü Texas Flange, tedarik kataloglarında "companion flange" teriminin hemen her zaman dişli boruya vidalanan dişli flanşı ifade ettiğini belirtiyor. ABD'li bir stokçudan "companion flange" sipariş ederseniz, kaynak boyunlu flanş isterken dişli flanş alabilirsiniz.
Avrupalı pompa üreticileri çoğunlukla "counter flange" der. Örneğin Wilo pompa aksesuarı olarak counter flange setleri satıyor ve set içerikleri değişiyor: bazılarında cıvata, somun ve düz conta var, bazılarında contaların ayrıca sipariş edilmesi isteniyor. "Mating flange" üç terim içinde en nötr olanıdır.
Türkçede "karşı flanş" de tek başına flanşın tipini söylemez. Belgenizde hangi sözcük geçerse geçsin, flanş tipini ve boru tarafı ucunu (kaynak boyunlu, geçmeli, soketli kaynaklı veya dişli) yazın ki kimse tahmin yürütmek zorunda kalmasın.
Sipariş Vermeden Önce Karara Bağlanacaklar
Uyuşmazlıklar genellikle "beklediğimiz cıvatalar kutuda yoktu" ya da "flanş dişli, ama hattımız kaynaklı" biçiminde ortaya çıkar. Aşağıdaki adımları sırayla izlemek bunların çoğunu yakalar.
Ekipman nozulundan başlayın; parçaları ve adetleri siparişe yazarak bitirin.
Bir "takım"ın içeriği ekipmana göre değişir. Adedi nozul bazında yazmak ("emme ve basma, her biri 1 takım") uyuşmazlıkları azaltır.
2. ve 4. adımlar flanş standartlarının ve contaların devreye girdiği yerlerdir. JIS, ASME ve JPI flanş ölçülerini ve FF/RF yüzey tiplerini karşılaştıran yazılar bu kontrolleri ayrıntılı ele alır. Her nozulu P&ID (boru ve enstrümantasyon diyagramı) üzerinde izlemek de yardımcı olur; ekipman ile boru hattı arasındaki sınır orada kolay görülür.
Türkiye'deki Boru Hattıyla Uyum: Standartlar
Türkiye'deki tesislerde boru hattı flanşları genellikle EN 1092-1 (PN serisi) ya da ASME B16.5 (Class serisi) esasına göre seçilir; EN standartları Türkiye'de TS EN numarasıyla (ör. TS EN 1092-1) yayımlanır. Japon ekipmanın nozulu ise JIS (10K, 20K vb.) ya da üreticiye özgü olabilir. JIS flanşları ile EN veya ASME flanşları genellikle birbirinin yerine geçmez; delik dairesi, delik sayısı ve cıvata boyutu uyuşmayabilir, bu yüzden "yakın" saymayın ve ölçü tablolarıyla tek tek karşılaştırın.
Uyuşmuyorsa iki yol vardır: ekipman tedarikçisinden karşı flanşı sizin hat standardınıza göre (örneğin EN 1092-1 PN16) istemek ya da ekipman nozuluna uygun flanşı alıp aradaki geçişi boru tarafında yapmak. Hangisinin seçileceği, bu kararın kimin sorumluluğunda olduğu ve fiyatı sipariş aşamasında yazılı olarak netleşmelidir. Standardın TSE karşılığını ve geçerli sürümünü tedarikçi veya TSE üzerinden doğrulayın.
Kontrol Listesi ve Örnek Cümleler
Her Nozul İçin Kapsam Kontrol Listesi
Her nozul için bir satır doldurun ve sipariş verilmeden önce tedarikçiyle mutabık kalın.
| Madde | Teyit edilecek | Nerede bulunur |
|---|---|---|
| Nozul flanşı | Standart mı üreticiye özgü mü; standart, sınıf, çap, yüzey tipi | Dış ölçü çizimi, nozul listesi |
| Karşı flanşı sağlayan | Ekipman tedarikçisi mi boru yüklenicisi mi | Satın alma şartnamesi, teklif |
| Boru tarafı ucu | Kaynak boyunlu, geçmeli, soketli kaynaklı veya dişli; boru çapı ve et kalınlığı | Tedarikçi veri föyü, boru sınıfınız |
| Malzeme | Flanş, cıvata ve somun, conta | Tedarikçi veri föyü, boru sınıfınız |
| Cıvata, somun, conta | Dahil mi değil mi; büyük çaplarda değişiyor mu | Katalog aksesuar listesi, teklif kalemleri |
| Adet | Kapsanan nozul sayısı (ör. emme ve basma, her biri 1 takım) | Teklif, satın alma siparişi |
| Ambalaj ve işaretleme | Cihazla birlikte mi sevk ediliyor; nozula göre etiketli mi | Çeki listesi (packing list) |
Japon Tedarikçiye Sorulacak Sorular
- Bu cihazdaki nozullardan herhangi biri JIS, JPI veya ASME standardı yerine üreticiye özgü flanş mı?
- Karşı flanşı (ai-furanji) standart olarak veriyor musunuz? Hangi nozullar ve hangi çaplar için?
- Cıvata, somun ve conta dahil mi? Büyük çaplarda bu değişiyor mu?
- Her karşı flanşın boru tarafı ucu nedir: kaynak boyunlu, geçmeli, soketli kaynaklı ya da dişli? Hangi boru çapı ve et kalınlığı için?
- Karşı flanşların, cıvataların, somunların ve contaların malzemeleri nedir?
- Karşı flanşlar cihazla birlikte mi sevk edilecek ve nozula göre etiketlenecek mi?
Satın Alma Şartnamesi İçin Örnek Cümle
Emme ve basma nozulları için cıvata, somun ve conta dahil karşı flanş (ai-furanji): her biri 1 takım (toplam 2 takım). Boru tarafı ucu: [kaynak boyunlu / geçmeli / dişli], [boru çapı ve et kalınlığı] için. Malzemeler: flanş [ ], cıvata ve somun [ ], conta [ ]. Pompa ile birlikte sevk edilecek ve nozula göre etiketlenecektir.
Örnek Soru E-postası
Japon tedarikçiyle yazışma genellikle İngilizce yürür. Aşağıdaki iki metinden ilki dahili kullanım için Türkçe taslak, ikincisi gönderilecek İngilizce metindir.
Konu: [ekipman etiket no] için karşı flanş kapsamı
Teklifinizde bu pompa için aksesuar olarak "companion flanges" yazıyor. Lütfen şunları teyit edin: (1) hangi nozulları kapsıyor, (2) cıvata, somun ve conta dahil mi, (3) her flanşın boru tarafı ucu (kaynak boyunlu, geçmeli veya dişli) ve uyduğu boru çapı, (4) flanşların, cıvataların ve contaların malzemesi. Lütfen bunları revize teklifinizde adetleriyle birlikte ayrı kalemler olarak gösterin.
Subject: Mating flange scope for [equipment tag]
Your quotation lists "companion flanges" as an accessory for this pump. Please confirm (1) which nozzles they cover, (2) whether bolts, nuts, and gaskets are included, (3) the pipe-side end of each flange (weld neck, slip-on, or threaded) and the pipe size it fits, and (4) the materials of the flanges, bolts, and gaskets. Please show these as separate line items with quantities in your revised quotation.
Bu Rehberin Geçerli Olmadığı Durumlar
- Proje şartnameleri alışkanlığın önüne geçer. Projenizin boru şartnamesi ya da sözleşmesi kapsamı burada gösterilen kalıplardan farklı bölebilir. Sözleşme belgelerine uyun.
- Uygulama firmaya ve tasarımcıya göre değişir. Burada gösterilen iki bölünme Japonya'da yaygındır, ancak kural değildir. Bazı tasarımcılar sınırı farklı çizer.
- Katalog örnekleri değişir. Yukarıda anılan aksesuar listeleri belirli model ve sürümlerden örneklerdir. Cihazınız için güncel kataloğu ve teklifi kontrol edin.
- Emniyet valfi ve basınçlı ekipman bağlantıları sahanızdaki mevzuat ve muayene kurallarına tabi olabilir. Bu bağlantıları boru tasarımcısı ile sorumlu mühendis belirler; ayrıca iş sağlığı ve güvenliği açısından 6331 sayılı Kanun çerçevesindeki risk değerlendirmesi de bu kararları etkileyebilir. Bu rehber yalnızca hangi parçayı kimin sağlayacağını ele alır.
SSS
Mating Flange ile Companion Flange Aynı mı?
Birçok şartnamede evet: ikisi de ekipmanın flanşına cıvatalanan flanşı ifade eder. Ancak ABD tedarik kataloglarında "companion flange" genellikle dişli flanş demektir; bu yüzden sipariş ederken flanş tipini belirtin.
Japon Pompalarla Karşı Flanş Gelir mi?
Her zaman değil. Bazı üreticiler standart aksesuar olarak verir, bazıları ayrı satar; aynı üreticide bile büyük çaplarda cıvata ve conta çıkarılabilir. Katalogdaki standart aksesuar satırına ve tekliftaki kalemlere bakın.
Ai-Furanji (相 furanji) ile 合 furanji Arasındaki Fark Nedir?
Pratikte yoktur. İkisi de ai-furanji diye okunur ve ekipman flanşına karşılık gelen flanşı ifade eder; üçüncü bir yazılış olan awase-furanji da aynı anlamdadır. Saginomiya'nın emniyet valfi kataloğu örneğin 合 furanji yazılışını kullanıyor. Yazılış üzerinde değil, parçalar ve adetler üzerinde mutabık kalın.
Counter Flange Nedir?
Karşı flanşın başka bir adıdır; Avrupalı pompa üreticilerinde yaygındır. Setler cıvata, somun ve conta içerebilir ya da içermeyebilir; bu yüzden set içeriğini okuyun.
Karşı Flanşı Boruya Kim Kaynaklar?
Flanşı ekipman tedarikçisi sağlasa bile genellikle boru yüklenicisi, boru işlerinin bir parçası olarak kaynaklar. Bunu projenizin kapsam bölünmesinde teyit edin.
Kaynaklar
- Dalgıç pompanın özel flanşı ve standart aksesuarı (conta ve cıvatalı bir takım karşı flanş): Kawamoto Pump, genel amaçlı pompa el kitabı, WUO(4) serisi (Japonca)
- Dişli karşı flanşlı ve karşı flanşsız ayaklı klapeler; 125A ve üzerinde conta ve cıvatasız emme ünitesi: Kawamoto Pump, genel amaçlı pompa el kitabı, aksesuarlar (Japonca)
- Fan standart aksesuarları (cıvatalı karşı flanş) ve kanal bağlantısı: Ebara, susturucu kutulu LFU4 hat tipi fan (Japonca)
- Emniyet valfi karşı flanş opsiyonu ve JIS B 8602 flanşlar: Saginomiya, soğutma sistemi emniyet valfi RSV tipi (Japonca)
- Flanşların ve contaların ayrı sipariş edilmesi: Grundfos SSS, sirkülasyon pompalarında flanşlar ve teslimat kapsamı
- JIS B 8210:2025 (emniyet valfleri), 2017 sürümünün yerini aldı: Japon Standartlar Birliği (JSA), JIS B 8210:2025 önizleme (Japonca)
- ABD tedarik kataloglarında "companion flange" anlamı: Texas Flange, "Companion Flanges"
- Counter flange setleri ve içerikleri: Wilo, çelik counter flange seti; Wilo, paslanmaz çelik counter flange
Japonca orijinal makaleBu rehber, Japonya’daki okurlar için yazılmış bir MONOSCOPE makalesinden uyarlanmıştır: 相フランジとは？組フランジとの違いと所掌・発注の注意点
Editör hakkında
MONOSCOPE editörüFOUNDER & EDITORBir tesis ekipmanı üreticisinde ve bir tesis mühendisliği firmasında yaklaşık on yıl boyunca ekipman teklifi, tasarımı ve devreye alma işlerinde çalıştıktan sonra dijital pazarlamaya geçti. Bugün B2B üreticilerine web danışmanlığı yapıyor ve ürünlerini ve teknolojilerini anlaşılır biçimde anlatmalarına yardımcı oluyor. Japonya’nın Enerji Yöneticisi (Energy Manager) ve Üçüncü Sınıf Baş Elektrik Mühendisi ulusal lisanslarına sahip.
2017’den beri bir mühendislik blogu (500’den fazla yazı) ve yaklaşık 20.000 abonesi olan Japonca bir YouTube kanalı yürütüyor. Her rehber Japon atölyesinin bakış açısıyla yazılır ve atıf yapılan standartlarla karşılaştırılır.
