Ren Rc (PT) và NPT: Cách đọc ký hiệu ren ống R, Rp, G

Một đồng hồ áp suất từ nhà cung cấp Nhật đến xưởng, trên datasheet ghi "R1/4". Bản vẽ skid của phía Nhật lại ghi "Rc 1/2 (PT)" ở các cổng gắn thiết bị đo. Đường ống của nhà máy bạn dùng NPT, kho phụ tùng có đầu nối BSPT và BSPP, và câu hỏi rất đơn giản: những thứ này có vặn vào nhau được không?

Câu trả lời ngắn: ren R, Rc, Rp (JIS B 0203, dựa trên ISO 7-1) và ren NPT (ASME B1.20.1) không lắp lẫn được với nhau. R, Rc và NPT đều là ren ống côn (Rp là ren trong trụ đi cặp với R), nhưng góc ren (55° so với 60°), dạng ren và phần lớn bước ren đều khác nhau.

Ở cỡ 1/2 và 3/4, số ren trên mỗi inch (TPI) thậm chí trùng nhau, nên chỉ so TPI thì không kết luận được hai ren có lắp với nhau được hay không.

Bài này giải mã các ký hiệu bạn gặp trên bản vẽ và datasheet của Nhật: R, Rc, Rp, G và các ký hiệu cũ PT, PS, PF. Sau đó bài so sánh chúng với NPT, BSPT, BSPP, chỉ ra từng loại mối nối làm kín ở đâu, và kết thúc bằng danh sách kiểm tra, câu hỏi gửi phía Nhật và mẫu câu để ghi vào yêu cầu báo giá.

Mục lục

1. Bảng giải mã nhanh: mỗi ký hiệu nghĩa là gì
2. R, Rc và Rp: ren ống côn của Nhật
3. NPT: ren ống côn kiểu Mỹ
4. Rc (PT) và NPT: so sánh trực tiếp
5. BSPT, BSPP và vị trí của ren G
6. Ghi quy cách đầu nối chuyển đổi và phụ tùng thay thế
7. Danh sách kiểm tra: xác nhận trước khi nối
8. Câu hỏi gửi nhà cung cấp Nhật
9. Cách ghi ren ống trong yêu cầu báo giá (RFQ)
10. Giới hạn của bài viết này
11. Câu hỏi thường gặp

Bảng giải mã nhanh: mỗi ký hiệu nghĩa là gì

Ba câu hỏi giúp phân loại mọi ký hiệu ren ống: ren ngoài hay ren trong, côn hay trụ, và mối nối làm kín ở đâu. Bảng dưới trả lời cả ba câu cho những ký hiệu bạn dễ gặp nhất.

Ký hiệu	Ren ngoài / ren trong	Côn / trụ	Tiêu chuẩn	Làm kín ở đâu	Tên gọi thường gặp
R	Ren ngoài	Côn	JIS B 0203 / ISO 7-1	Ngay trên ren (có chất làm kín)	BSPT ren ngoài
Rc	Ren trong	Côn	JIS B 0203 / ISO 7-1	Ngay trên ren (có chất làm kín)	BSPT ren trong
Rp	Ren trong	Trụ (đi cặp với R)	JIS B 0203 / ISO 7-1	Ngay trên ren (có chất làm kín)	Ren trong trụ đi với R (cũng có trong EN 10226-1); không phải ren G
G	Ren ngoài hoặc ren trong	Trụ	JIS B 0202 / ISO 228-1	Gioăng, O-ring hoặc mặt tỳ, không phải ren	BSPP
PT	Ren ngoài hoặc ren trong	Côn	Ký hiệu JIS cũ (phụ lục của JIS B 0203)	Ngay trên ren	Ngày nay ghi là R (ren ngoài) hoặc Rc (ren trong)
PS	Ren trong	Trụ (đi cặp với PT)	Ký hiệu JIS cũ (phụ lục của JIS B 0203)	Ngay trên ren	Ký hiệu hiện hành gần nhất là Rp (cần xác nhận)
PF	Ren ngoài hoặc ren trong	Trụ	Ký hiệu JIS cũ (phụ lục của JIS B 0202)	Gioăng hoặc mặt tỳ	Ngày nay ghi là G
NPT	Ren ngoài hoặc ren trong	Côn	ASME B1.20.1	Ngay trên ren (có chất làm kín)	Ren ống côn kiểu Mỹ

Phần còn lại của bài giải thích từng dòng trong bảng, bắt đầu từ phía Nhật.

R, Rc và Rp: ren ống côn của Nhật

Rc là ký hiệu ren trong côn theo JIS B 0203, tiêu chuẩn của Nhật cho ren ống côn (kanyo teepa neji). Ren ngoài đi cặp là R, hai loại vặn vào nhau để tạo mối nối chịu áp. Bạn sẽ gặp các ký hiệu này trên đầu nối, van và cổng thiết bị đo của hàng làm cho thị trường Nhật.

Từ lần sửa đổi năm 1982, phần chính của JIS B 0203 bám theo ISO 7-1, tiêu chuẩn quốc tế cho loại ren này. Ren ISO 7-1 cũng nằm trong EN 10226 (thay thế BS 21), và ngoài Nhật chúng thường được bán dưới tên BSPT. Tài liệu nhận dạng của Swagelok xếp JIS R và Rc cùng nhóm với BSPT như một kiểu đầu nối ren côn.

"Côn" nghĩa là đường kính nhỏ dần về phía đầu ren, nên độ ăn khớp phụ thuộc vào việc vặn vào sâu đến đâu. Với ren trụ, đường kính cơ bản không đổi dọc trục. Với ren côn, đường kính đo được thay đổi theo vị trí đo.

R, Rc và Rp khác nhau thế nào

R là ren ngoài côn, Rc là ren trong côn, còn Rp là ren trong trụ được thiết kế để đi cặp với ren ngoài R. Rp là ren trụ nhưng vẫn thuộc hệ ren ống côn. Chỉ vì là ren trụ không có nghĩa nó là ren G.

Nếu datasheet đồng hồ ghi "R1/4", cổng đối ứng phải là Rc 1/4 hoặc một ren trong khác được thiết kế cho R. Danh mục phụ tùng chỉ ghi "1/4" là thiếu cả tiêu chuẩn lẫn loại ren ngoài/ren trong. Chỉ riêng cỡ ren thì chưa đủ để đặt hàng.

Hình 1 so sánh ba dạng ren trên mặt cắt đơn giản hóa.

Hình 1: Ren ngoài R so với ren trong Rc và Rp

Đường xanh là đường bao của ren. Rc thu nhỏ dần vào trong, Rp giữ nguyên đường kính, và cả hai đều được thiết kế để nhận ren ngoài R.

Mặt cắt đơn giản hóa, chỉ để so đường bao côn và trụ. Biên dạng ren thực tế và chi tiết gia công đã được lược bỏ.

Cả ba loại đều dùng cho mối nối làm kín ngay trên ren. Trên thực tế, ren được làm kín bằng băng tan (keo non) hoặc chất làm kín dạng lỏng theo chỉ định, chọn phù hợp với vật liệu và lưu chất.

Ren ống cũng là một hệ riêng, tách biệt với ren bu lông. Đừng nhầm cỡ R hay G với cỡ ren hệ mét như M8; kích thước và quy tắc đọc của chúng hoàn toàn khác.

PT, PS và PF: ký hiệu JIS cũ vẫn còn trên bản vẽ

PT là ký hiệu JIS cũ cho ren ống côn và vẫn được quy định trong một phụ lục của JIS B 0203. Khác với Rc, PT dùng cho cả ren ngoài lẫn ren trong. Nếu chỉ nhớ "PT = Rc", bạn sẽ bỏ sót ren ngoài, thứ ngày nay được ghi là R.

Các catalog ghi "R (PT)" hay "Rc (PT)" là đang ghép ký hiệu hiện hành theo hình dạng với ký hiệu cũ. Hệ cũ còn có PS, ren trong trụ đi cặp với ren ngoài PT, và PF, ren ống trụ nay thuộc G trong JIS B 0202. Hãy coi PT, PS và PF là ba thứ khác nhau.

Với bản vẽ cũ, trước khi chọn dưỡng kiểm hãy xem phiên bản tiêu chuẩn và loại ren (ngoài hay trong). Theo hãng dụng cụ OSG của Nhật, dưỡng PT và dưỡng R đánh dấu phạm vi chấp nhận của đầu ống theo cách khác nhau (một rãnh so với hai rãnh). Các phụ lục cũng không bao phủ mọi cỡ, nên một ký hiệu PT ở cỡ ít gặp cần được xác nhận lại.

Khi thay thiết bị, hãy đối chiếu dấu đóng trên chi tiết, đơn đặt hàng gốc và bản vẽ đấu nối. Nếu bản vẽ và hàng thật không khớp, đừng đoán chọn một bên. Hãy hỏi nhà cung cấp tài liệu nào phản ánh đúng hiện trạng đã chế tạo.

Ren ống cỡ 1 inch không phải là 25,4 mm

Cỡ ren ống không phải là đường kính ngoài của ren quy đổi sang inch. Đường kính ngoài của ren R1 tại mặt phẳng đo vào khoảng 33,249 mm (1,309 in), chứ không phải 25,4 mm.

Vì R là ren côn, đường kính đo được cũng thay đổi giữa đầu ren và chân ren. Thay vì học thuộc "R1 là 33 mm", hãy ghi rõ bạn đang so với đường kính nào và vị trí nào trong bảng của tiêu chuẩn. Thói quen này hữu ích hơn khi kiểm tra chi tiết ngay tại bàn.

Cỡ danh nghĩa của ống cũng không phải là đường kính trong. Đường kính trong thực tế phụ thuộc độ dày thành ống, nên khi tính lưu lượng và vận tốc hãy dùng đường kính trong thật, không dùng cỡ ren.

NPT: ren ống côn kiểu Mỹ

NPT là ren ống côn của Mỹ, quy định trong ASME B1.20.1. Giống ren R, nó dùng cho đường ống và đầu nối thiết bị đo, nhưng góc ren là 60°, không phải 55° như hệ R. Đỉnh và đáy ren NPT phẳng, trong khi đỉnh và đáy ren ISO 7-1 (R/Rc) bo tròn.

Cỡ NPT tính bằng inch, ví dụ 1/4 NPT, và bạn sẽ gặp chúng trên thiết bị đo và van từ nhiều nước. Nước sản xuất không cho biết tiêu chuẩn ren. Ngay cả sản phẩm làm tại Nhật cũng có thể có cổng NPT nếu được đặt như vậy, nên hãy kiểm tra mã model và ký hiệu đấu nối.

Góc ren và độ côn là hai kích thước khác nhau

Các con số 55° và 60° là góc giữa hai sườn của một đỉnh ren, nhìn trên mặt cắt qua trục. Độ côn mô tả đường kính toàn bộ ren thay đổi thế nào dọc trục. Đừng coi hai thứ này là cùng một loại góc.

R, Rc và NPT đều dùng cùng một độ côn: 1:16 theo đường kính. Góc ren, TPI, đường kính, hình dạng đỉnh và đáy ren do từng tiêu chuẩn quy định riêng, nên độ côn giống nhau không làm các ren lắp lẫn được.

Hình 2 phóng to một đỉnh ren để thấy khác biệt về góc.

Hình 2: 55° và 60° là góc biên dạng ren

Một đỉnh ren được phóng to để thấy góc. Bán kính đỉnh và đáy, phần cắt bớt và dung sai được đơn giản hóa.

Độ côn 1:16 nghĩa là đường kính thay đổi 1 đơn vị trên 16 đơn vị chiều dài. Đó là đại lượng khác với độ nghiêng của một sườn ren hay góc ren, nên khi ghi lên bản vẽ hãy nêu rõ bạn đang nói đến kích thước nào.

NPS và NPTF không phải là tên gọi khác của NPT

Ren ống trụ kiểu Mỹ có nhiều loại, như NPSM và NPSC, mỗi loại có mục đích và quy tắc lắp ghép riêng. Đừng rút gọn thành "NPS" rồi cho rằng tất cả giống nhau. Hãy kiểm tra ký hiệu đầy đủ và kiểu đấu nối được chỉ định cho sản phẩm.

NPTF là ren Dryseal quy định trong ASME B1.20.3. Nó được thiết kế để làm kín nhờ tiếp xúc giữa đỉnh và đáy ren, điều mà NPT không dựa vào. Vì kích thước đỉnh và đáy ren khác nhau, đừng coi NPTF và NPT là một quy cách chỉ vì cỡ và TPI trùng nhau.

Rc (PT) và NPT: so sánh trực tiếp

Khác biệt cốt lõi là góc ren (55° so với 60°), TPI ở từng cỡ và các kích thước chi tiết. Cùng cỡ không bao giờ tạo thành một cặp đúng chuẩn, nên nếu buộc phải nối hai hệ này, hãy dùng đầu nối chuyển đổi được làm cho đúng mục đích đó.

Hạng mục	R / Rc / Rp	NPT
Tiêu chuẩn	JIS B 0203 (dựa trên ISO 7-1)	ASME B1.20.1
Góc ren	55°	60°
Đỉnh và đáy ren	Bo tròn	Phẳng
Độ côn	R và Rc: 1:16. Rp: trụ	1:16
Ren ngoài/ren trong trong ký hiệu	R = ren ngoài; Rc và Rp = ren trong	Không nằm trong ký hiệu; phải ghi riêng ren ngoài hay ren trong
Ký hiệu cũ hoặc liên quan	PT và PS vẫn còn xuất hiện	Tách riêng với NPTF, NPSM và các loại khác
Lắp lẫn được không?	Không. Không trộn ren hệ R với NPT, kể cả khi cỡ hoặc TPI trùng nhau.

Cùng 14 TPI ở cỡ 1/2 và 3/4 vẫn không tương thích

TPI không khác nhau ở mọi cỡ. Ở cỡ 1/2 và 3/4, cả hai hệ đều có 14 ren trên mỗi inch. Góc ren và đường kính vẫn khác, nên TPI trùng nhau không phải là bằng chứng hai ren lắp được.

Ở cỡ 1/4 và 3/8, hệ R có 19 TPI còn NPT có 18. Vì bước ren khác nhau, càng vặn sâu các ren càng lệch nhau, và cảm giác vặn vài vòng bằng tay không xác nhận được tiêu chuẩn.

Hình 3 liệt kê TPI của các cỡ thông dụng và đổi cỡ 1/4 sang bước ren tính bằng milimét.

Hình 3: Số ren trên mỗi inch, hệ R so với NPT

Giá trị là số ren trên mỗi inch (TPI). Dùng bảng này để phân biệt tiêu chuẩn, không dùng để chấp nhận hay loại bỏ chi tiết.

Cỡ	Hệ R (ISO 7-1)	NPT	Điều bảng cho biết
1/8	28	27	TPI khác nhau
1/4 và 3/8	19	18	TPI khác nhau
1/2 và 3/4	14	14	TPI giống nhau, nhưng dạng ren và đường kính khác nhau
1	11	11,5	TPI khác nhau

Bước ren tính từ số ren trên mỗi inch

p = 25,4n

So sánh cỡ 1/4

p_R = 25,419 ≈ 1,3368 mm

p_NPT = 25,418 ≈ 1,4111 mm

p: khoảng cách dọc trục giữa hai đỉnh ren liền kề (mm). n: số ren trên mỗi inch. Chỉ số dưới R và NPT là loại ren. 1 in = 25,4 mm. Giá trị làm tròn đến bốn chữ số thập phân.

Dưỡng đo bước ren cho phép so khoảng cách giữa các ren, nhưng dưỡng cũng phải khớp với dạng ren. Cỡ 1/2 và 3/4 của hai hệ trông rất giống nhau. Swagelok lưu ý rằng muốn nhận dạng chắc chắn có thể cần máy chiếu biên dạng (optical comparator), nên hãy đối chiếu bản vẽ, dấu đóng và quy cách của nhà sản xuất thay vì chỉ dựa vào số đo.

Đo đường kính ngoài bằng thước cặp cũng giúp thu hẹp khả năng, nhưng kết quả phụ thuộc vị trí đo trên ren côn và độ mòn. Đừng dùng bảng nhận dạng làm tiêu chuẩn nghiệm thu. Khi kiểm tra, hãy dùng dưỡng và phương pháp mà tiêu chuẩn quy định.

BSPT, BSPP và vị trí của ren G

BSPT (British Standard Pipe Taper) là tên thường gọi của ren côn thuộc họ ISO 7-1, và bạn sẽ gặp nó khi đối chiếu ren R, Rc của Nhật với đầu nối ngoài Nhật. Quy cách chỉ ghi "BSP" thì chưa cho biết ren côn hay trụ, cũng như đầu nối làm kín bằng cách nào.

BSPP (British Standard Pipe Parallel) là tên thường gọi của ren ống trụ gắn với ISO 228-1, tức ren G. Trên giấy, BSPT và BSPP trông gần giống nhau, nhưng cách làm kín có thể khác. Hãy kiểm tra bản vẽ đấu nối của sản phẩm và tiêu chuẩn được viện dẫn trước khi chọn chi tiết đối ứng.

Điều này cũng đúng khi thiết bị đo ngoài Nhật được gắn vào đường ống theo quy cách Nhật. Hãy đọc bản vẽ đấu nối để phân biệt R, Rc, Rp hay G. Nếu chỉ ghi "BSP", hãy hỏi nhà sản xuất tiêu chuẩn áp dụng và phương pháp làm kín.

Về tiêu chuẩn Việt Nam: chúng tôi chưa xác nhận được số hiệu TCVN tương ứng cho từng hệ ren trong bài này. Nếu hồ sơ dự án yêu cầu tiêu chuẩn TCVN, hãy hỏi nhà cung cấp hoặc đơn vị thiết kế ISO/JIS hay TCVN nào được áp dụng, và đừng suy ra là "giống hệt" chỉ từ cỡ ren.

Ren G làm kín bằng gioăng, O-ring hoặc mặt tỳ

G là ren ống trụ, và khác với hệ R, nó không dùng để làm kín trên ren. Nó hoạt động cùng một cơ cấu làm kín được thiết kế ngay trong đầu nối, như gioăng, O-ring hoặc mặt tỳ. Với các đầu nối ren trụ kiểu này, Swagelok lưu ý không cần và không khuyến nghị dùng chất làm kín ren.

Đừng lắp ren ngoài G vào ren trong Rc, hay ren ngoài R vào ren trong G, chỉ vì cùng cỡ. Trừ khi nhà chế tạo thiết bị đã thiết kế và chỉ định rõ một mối nối hỗn hợp, hãy xác nhận tiêu chuẩn ren và cơ cấu làm kín thuộc cùng một bộ.

Hình 4 cho thấy mỗi loại mối nối làm kín ở đâu.

Hình 4: Làm kín ở ren so với làm kín ở mặt đầu

Trái: R vào Rc. Phải: ví dụ mối nối G có gioăng mặt đầu. Màu xanh đánh dấu vị trí làm kín. Ở hình phải, gioăng được kẹp giữa vai của chi tiết ren ngoài và mặt đầu của chi tiết ren trong.

Mặt cắt đơn giản hóa, lược bỏ ren và kích thước. Hình phải chỉ là một ví dụ của mối nối G.

Ren vặn chặt tay không có nghĩa là hết rò rỉ nếu các bề mặt làm kín theo thiết kế không tiếp xúc nhau. Hãy coi "lắp được về cơ khí" và "làm kín được" là hai bước kiểm tra riêng, giống như khi chọn mặt bích và gioăng.

Với mối nối dùng O-ring hoặc gioăng, bạn cũng cần vật liệu làm kín phù hợp với lưu chất, nhiệt độ và áp suất, cùng một bề mặt làm kín đúng chuẩn ở chi tiết đối ứng. Hãy ghi các điều kiện này lên bản vẽ, không chỉ ghi ký hiệu ren.

Những cặp nào là cặp tiêu chuẩn?

Hãy dùng bảng này làm bước sàng lọc đầu tiên khi một nhóm chi tiết lẫn lộn nằm trên bàn. "Không phải cặp tiêu chuẩn" nghĩa là tổ hợp đó không được quy định trong một tiêu chuẩn chung; chỉ thiết kế và phê duyệt riêng của nhà chế tạo mới biện minh được cho nó.

Ren ngoài	Ren trong	Tình trạng	Làm kín
R	Rc	Cặp tiêu chuẩn (côn/côn)	Trên ren, có chất làm kín
R	Rp	Cặp tiêu chuẩn (côn/trụ)	Trên ren, có chất làm kín
G	G	Cặp tiêu chuẩn (trụ/trụ)	Gioăng, O-ring hoặc mặt tỳ
G	Rc hoặc Rp	Không phải cặp tiêu chuẩn	Xác nhận với nhà chế tạo
R	G	Không phải cặp tiêu chuẩn	Xác nhận với nhà chế tạo
NPT	NPT	Cặp tiêu chuẩn	Trên ren, có chất làm kín
NPT	Rc, Rp hoặc G (hoặc ngược lại)	Không tương thích	Dùng đầu nối chuyển đổi

Ghi quy cách đầu nối chuyển đổi và phụ tùng thay thế

Khi dùng đầu nối chuyển đổi, hãy ghi rõ từng đầu, ví dụ "R 1/4 ren ngoài ở một đầu, 1/4 NPT ren trong ở đầu kia". Chỉ ghi "đầu chuyển 1/4" thì không cho biết hướng hay loại ren. Ghi mơ hồ như vậy là cách một nhà máy nhận về đầu chuyển có hai đầu đều là ren ngoài.

Ren khớp nhau không bảo đảm thân đầu nối phù hợp với hệ thống. Hãy kiểm tra áp suất chịu được, vật liệu và dải nhiệt độ. Một đầu nối nhỏ vẫn là một phần của biên chịu áp, nên hãy đánh giá nó theo cùng điều kiện làm việc như thiết bị đo hoặc van mà nó nối vào.

Các mối nối giữa vật liệu khác nhau hoặc dùng inox cũng cần chú ý đến ăn mòn và kẹt ren (galling). Hãy chọn cách lắp không làm quá tải ren. Nếu phụ tùng thay thế đổi vật liệu, hãy kiểm tra cả khả năng tương thích với hóa chất và môi trường, không chỉ độ bền.

Số vòng vặn và mô-men siết phụ thuộc cỡ ren, vật liệu, chất làm kín và chi tiết được nối. Không bao giờ dùng cờ lê ép một ren không khớp, và đừng siết thêm chỉ để chặn rò rỉ. Hãy quay lại hướng dẫn lắp ráp của nhà sản xuất.

Ren trong bằng nhựa cần đặc biệt cẩn thận. Vặn ren ngoài côn vào đó có thể làm chi tiết ren trong nở ra và nứt. Các nhà sản xuất ống nhựa của Nhật như Kubota ChemiX có nêu lưu ý khi siết mối nối ren của đầu nối nhựa, nên hãy làm theo điều kiện mà nhà sản xuất chỉ định.

Băng tan và chất làm kín dạng lỏng không bù được cho việc sai tiêu chuẩn. Hãy tránh để chất làm kín bị ép tràn qua đầu ren vào đường lưu chất, nơi nó có thể trôi vào thiết bị đo như cặn bẩn.

Trước khi nới bất kỳ mối nối nào, hãy xác nhận riêng hai việc: lưu chất đã được cách ly và áp suất dư đã hết. Hãy làm theo quy trình cách ly và khóa – treo thẻ (LOTO) của nhà máy; đây cũng là nội dung phù hợp với yêu cầu về an toàn trong Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 của Việt Nam. Sau khi lắp, hãy kiểm tra rò rỉ và chức năng theo phương pháp chỉ định, rồi ghi lại quy cách của cổng và đầu nối chuyển đổi.

Một bức ảnh chụp rõ dấu đóng cùng bản vẽ được cập nhật sẽ giúp người sau không phải nhận dạng lại ren từ đầu.

Danh sách kiểm tra: xác nhận trước khi nối

Hình 5 đưa quyết định từ "trông có vẻ lắp được" trở về tiêu chuẩn và cách làm kín. Nếu bất kỳ dòng nào chưa rõ, hãy giải quyết trước khi siết bất cứ thứ gì.

Hình 5: Kiểm tra dấu đóng, bản vẽ và quy cách đặt hàng cùng nhau

Ghi lại từng mục cho mỗi mối nối, kể cả cả hai đầu của đầu nối chuyển đổi.

Hạng mục	Cần ghi (ví dụ)	Hậu quả nếu bỏ qua
Tiêu chuẩn và loại ren	R 1/4 ren ngoài; 1/4 NPT ren trong	Đặt nhầm tiêu chuẩn hoặc nhầm ren ngoài/ren trong ở cùng một cỡ
Côn hay trụ	Rc, Rp hay G	Hiểu sai chỗ mối nối làm kín
Cách làm kín	Băng hoặc chất làm kín chỉ định; mặt tỳ hoặc O-ring	Mối nối đã siết chặt mà vẫn rò
Điều kiện làm việc	Vật liệu, lưu chất, áp suất, nhiệt độ	Các bộ phận khác ngoài ren không phù hợp
Căn cứ và phiên bản	Dấu đóng, bản vẽ đấu nối, mã model, sổ tay	Việc đoán một ký hiệu cũ bị truyền sang lần thay thế sau

Câu hỏi gửi nhà cung cấp Nhật

Hãy gửi các câu hỏi này trước khi thiết bị xuất xưởng, lý tưởng là khi bản vẽ kích thước ngoài vẫn đang được xem xét. Yêu cầu trả lời bằng văn bản ngay trên bản vẽ để tránh nhầm lẫn về sau.

• Mỗi mối nối được chế tạo theo tiêu chuẩn nào: JIS B 0203 (R, Rc, Rp), JIS B 0202 (G) hay ASME B1.20.1 (NPT)?
• Mỗi mối nối là ren ngoài hay ren trong, ren côn hay ren trụ?
• Mỗi mối nối làm kín ở đâu: trên ren có chất làm kín, hay ở gioăng, O-ring, mặt tỳ? Phần làm kín có được cấp kèm thiết bị không?
• Bản vẽ ghi PT, PS hoặc PF. Ký hiệu hiện hành của từng cổng là gì (R, Rc, Rp hay G)?
• Thiết bị có thể cấp với đầu nối NPT thay thế không? Nếu không, bên bạn có cấp đầu nối chuyển đổi không, vật liệu và áp suất chịu được là bao nhiêu?
• Dấu đóng trên chi tiết có khớp với phiên bản bản vẽ chúng tôi đang có không?
• Với từng mối nối, bên bạn khuyến nghị chất làm kín, cách siết, mô-men hoặc số vòng vặn nào?

Cách ghi ren ống trong yêu cầu báo giá (RFQ)

Mỗi lần hãy ghi ký hiệu, cỡ, loại ren ngoài/ren trong và số hiệu tiêu chuẩn. Vì RFQ gửi cho nhà cung cấp nước ngoài thường viết bằng tiếng Anh, các mẫu câu dưới đây giữ nguyên tiếng Anh để bạn sao chép; giá trị trong dấu ngoặc vuông là giá trị giả định, hãy thay bằng điều kiện làm việc thực tế của bạn.

• Đầu nối thiết bị đo: "Process connection: R 1/4 male taper pipe thread per JIS B 0203 (ISO 7-1)."
• Cổng trên thiết bị: "Instrument ports: Rc 1/2 female taper pipe thread per JIS B 0203 (ISO 7-1). NPT not acceptable unless approved in writing."
• Cổng ren trụ: "Port: G 1/4 female parallel pipe thread per ISO 228-1 (JIS B 0202). State the sealing method (gasket, O-ring, or seating face) and supply the seal."
• Đầu nối chuyển đổi: "Adapter, 1/4 NPT male (ASME B1.20.1) x Rc 1/4 female (JIS B 0203 / ISO 7-1), [316 stainless steel], rated for [X MPa] at [Y °C]."
• Yêu cầu về bản vẽ: "Show the thread standard, size, and gender for every connection on the outline drawing. Do not use PT, PS, or PF without the current designation."

Nếu cần hỏi về một đơn hàng đã có, bạn có thể chỉnh lại thư mẫu dưới đây. Mỗi câu hỏi một dòng sẽ giúp nhà cung cấp trả lời từng mục dễ dàng.

Subject: Thread standard of instrument connections, [Model / PO number] Hello [Name], Please confirm the following for the connections shown on drawing [number], revision [X]: 1. Thread standard of each port (JIS B 0203 R/Rc/Rp, JIS B 0202 G, or ASME B1.20.1 NPT) 2. Male or female 3. Sealing method (thread sealant, gasket, or O-ring) 4. Current designation for any port marked PT, PS, or PF Our site piping uses NPT. If adapters are needed, please quote them with material and pressure rating. Thank you, [Your name] [Company]

Giới hạn của bài viết này

Bài viết dùng để nhận dạng ren và đặt đúng câu hỏi. Các giá trị trong bài chỉ để phân biệt tiêu chuẩn, không để chấp nhận hay loại bỏ chi tiết. Khi kiểm tra, hãy dùng dưỡng và phương pháp trong tiêu chuẩn áp dụng.

Với thiết bị chịu áp, khí nhiên liệu, thủy lực áp suất cao và các hệ thống chịu quản lý khác, người thiết kế hệ thống và quy định áp dụng quyết định mối nối nào được chấp nhận. Mối nối hỗn hợp ở đó cần được họ phê duyệt, không phải quyết định tại bàn làm việc. Với thiết bị thuộc diện có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động theo Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, hãy làm việc với bộ phận an toàn và đơn vị thiết kế về các quy chuẩn kỹ thuật liên quan.

Một số mối nối dùng ren G là cả hệ đầu nối hoàn chỉnh với hình học làm kín riêng, như đầu nối loe 30° của JIS (JIS B 8363). Các cổng O-ring ren trụ như SAE J1926 cũng là những hệ riêng. Hãy nhận dạng cả đầu nối, không chỉ riêng ren, và xác nhận chi tiết với nhà sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

Ren NPT tương đương với PT hoặc R 1/4 là gì?

Không có ren NPT nào đi cặp được với PT hay R 1/4. PT là tên cũ của ren R (ngoài) hoặc Rc (trong); hệ R có góc 55° và 19 TPI ở cỡ 1/4, trong khi 1/4 NPT có 60° và 18 TPI. Để nối chúng, hãy dùng đầu nối chuyển đổi được chỉ định cả hai đầu, chẳng hạn 1/4 NPT ren ngoài x Rc 1/4 ren trong.

1/2 NPT có lắp được vào Rc 1/2 không, vì cả hai đều 14 TPI?

Không. Cả hai có 14 TPI, nhưng góc ren và đường kính khác nhau, nên chúng không tạo thành mối nối đúng chuẩn, dù vài vòng đầu có vặn vào bằng tay được. Hãy dùng đầu nối chuyển đổi được chỉ định cả hai đầu.

Rp và G có giống nhau không, vì cả hai đều là ren trụ?

Không. Rp là ren trong trụ được thiết kế để đi cặp với ren ngoài R và làm kín trên ren, còn G thuộc một hệ ren ống trụ riêng, làm kín ở gioăng, O-ring hoặc mặt tỳ. Hãy kiểm tra mối nối được thiết kế làm kín ở đâu trước khi thay cái này bằng cái kia.

Chỉ dùng thước cặp và dưỡng đo bước ren có xác định được ren ống không?

Chúng giúp thu hẹp khả năng nhưng không phải lúc nào cũng kết luận được, nhất là với các tiêu chuẩn giống nhau như R và NPT ở cỡ 1/2 và 3/4, hoặc với chi tiết đã mòn. Hãy đối chiếu dấu đóng, mã model và bản vẽ đấu nối, rồi dùng dưỡng chỉ định hoặc xác nhận của nhà sản xuất khi cần.

Bôi thêm chất làm kín ren thì ren không khớp có dùng được không?

Không. Thêm chất làm kín không sửa được khác biệt về dạng ren hay đường kính. Hãy làm cho tiêu chuẩn ren khớp trước, rồi lắp với đúng chất làm kín, lượng dùng và điều kiện siết đã chỉ định.

Nguồn tham khảo

• Swagelok, Thread and End Connection Identification Guide: góc ren, bảng TPI, hình dạng đỉnh và đáy ren, vị trí làm kín, ren ống trụ BSPP/JIS, lưu ý về BSPT và NPT ở cỡ 1/2 và 3/4 (tr. 13, 22–28, 37)
• Kuroda Precision, Types of Parallel and Taper Pipe Threads: R, Rc, Rp, G và cách phụ lục JIS xử lý PT, PS, PF
• OSG, Taper Pipe Thread Gauges (tiếng Nhật): dưỡng PT và R và cách đánh giá vị trí đầu ống
• Engineering ToolBox, ISO 7 Pipe Threads: ren côn ISO 7 và các tiêu chuẩn tương ứng JIS B 0203, BS 21 (BS EN 10226-1), DIN 2999
• British Standard Pipe (Wikipedia): ký hiệu R, Rc, Rp, G, góc 55°, độ côn 1:16, đường kính ngoài R1 33,249 mm
• ASME B1.20.1, Pipe Threads, General Purpose, Inch: phạm vi gồm NPT, NPSC, NPSM và các loại khác
• ASME B1.20.3, Dryseal Pipe Threads, Inch: cách NPTF làm kín và khác biệt so với ren ống thông dụng
• ISO 228-1, Pipe threads where pressure-tight joints are not made on the threads: nguyên tắc làm kín của ren G
• Webtec, Port and Pipe Connections Used in Hydraulic Circuits: độ côn 1:16 của NPT và cách làm kín
• PRESTO, Counsellor: độ côn 1:16 của Rc/BSPT và NPT, biên dạng 55° và 60° (tr. 38–39)
• Asada, Reference Data: Taper Pipe Threads (tiếng Nhật): đường kính ngoài R1 tại mặt phẳng đo, TPI của hệ R (tr. 218)
• Kubota ChemiX, Building Services Products Catalog (tiếng Nhật): lưu ý với mối nối ren của đầu nối nhựa (tr. 29)
• Izutsu Seisakusho, Pipe Thread Combination Table (tiếng Nhật): tổ hợp PT, PS, PF với các ren họ NPT
• Watanabe Electric Industry, Thread Standards and Dimensions (tiếng Nhật): ví dụ ký hiệu đầu nối thiết bị đo
• Swagelok, Tube Fitter's Manual: kẹt ren, siết ren, tránh để băng tan lọt vào đường lưu chất (tr. 111, 116, 120, 196)