Płyta gwintowana (tap plate) do montażu urządzeń na stali
Przeglądasz specyfikację zestawu pompowego, wentylatora lub szafy od japońskiego dostawcy i trafiasz na zapis: „tappu purēto, boruto, natto o fuzoku suru” (付属), czyli „w zestawie płyty gwintowane, śruby i nakrętki”. Dział konstrukcji stalowych pyta, czym jest „tap plate”, a nikt nie potrafi powiedzieć, kto ma ją przyspawać do konstrukcji.
Tap plate (tappu purēto) to płyta metalowa z otworami gwintowanymi. Gdy urządzenie stoi na konstrukcji stalowej, płytę przyspawa się do stali, a ona służy jako podstawa dla śrub mocujących. Na japońskich budowach używa się też nazw „tap base” (tappu bēsu) i „tapping plate” (tappingu purēto).
Poradnik wyjaśnia, do czego służy ta płyta, jak wypada na tle innych sposobów mocowania urządzeń do stali i czym montaż na stali różni się od montażu na fundamencie betonowym. Pokazuje też, co sprawdzić w specyfikacji i na miejscu montażu. Na końcu znajdziesz listę kontrolną, pytania do japońskiego dostawcy oraz FAQ o podobnych częściach i nazewnictwie.
Spis treści
- Czym jest tap plate (płyta gwintowana)?
- Po co płyta gwintowana? Trzy sposoby mocowania urządzenia do stali
- Kroki montażu: fundament betonowy a konstrukcja stalowa
- Co sprawdzić, gdy specyfikacja wymaga płyt gwintowanych
- Lista kontrolna i pytania do japońskiego dostawcy
- Zakres i ograniczenia poradnika
- FAQ: płyta gwintowana
- Źródła
Czym jest tap plate (płyta gwintowana)?
Ogólnie tap plate to każda płyta metalowa z otworami gwintowanymi. Na budowach i przy montażu urządzeń tym słowem określa się najczęściej płytę, na której mocuje się urządzenie do konstrukcji stalowej.
Tap to po japońsku narzędzie do nacinania gwintu wewnętrznego, czyli gwintownik. Śruba wkręca się wprost w gwintowany otwór, więc sama płyta pełni funkcję nakrętki.
Śruby wkręca się w gwintowane otwory płyt przyspawanych do stali. Stopa urządzenia opiera się na śrubach, a nakrętki dokręca się od góry.
To ten sam układ, który pokazują kroki montażu na stali poniżej. Sposób zamocowania śrub zależy od wielkości i konstrukcji urządzenia.
Płyty gwintowane stosuje się także jako części wewnątrz maszyn, ale ten poradnik dotyczy wyłącznie płyt używanych do ustawiania urządzeń.
Po co płyta gwintowana? Trzy sposoby mocowania urządzenia do stali
Zadaniem płyty jest połączenie urządzenia z konstrukcją stalową na śruby. Do stali mocuje się urządzenia zwykle na trzy sposoby, a powód wyboru płyty gwintowanej najłatwiej zobaczyć po ich zestawieniu.
Płyta gwintowana pozwala przykręcić urządzenie bez wiercenia w stali i nadal je później zdjąć.
Właściwy sposób zależy od masy urządzenia i warunków obliczeniowych konstrukcji stalowej. Tabela porównuje tylko ogólne różnice.
Głównym tematem jest montaż na stali. Dla porównania najpierw omówimy typowy fundament betonowy.
Kroki montażu: fundament betonowy a konstrukcja stalowa
Na fundamencie betonowym często stosuje się kotwy chemiczne, czyli kapsułki z żywicą, która osadza śrubę kotwiącą w wywierconym otworze. Na stali rolę kotwy przejmuje przyspawana płyta gwintowana. Rysunek 3 zestawia obie kolejności krok po kroku.
Ostatni krok jest ten sam: ustawić urządzenie i dokręcić nakrętki. Różni się sposób zamocowania śruby.
To tylko ogólny zarys. Rzeczywiste kroki zależą od wielkości urządzenia i projektu.
Gotowe zamocowania wyglądają następująco. Na betonie śruby kotwiące osadzone są w żywicy:
Na stali śruby trzyma przyspawana płyta gwintowana, więc nie trzeba wiercić samej konstrukcji:
Urządzenie można przyspawać do stali bezpośrednio, ale płyta gwintowana zostawia je odejmowalnym, co procentuje przy utrzymaniu ruchu. Żeby z tego skorzystać, monter musi mieć dostęp kluczem do nakrętek. Tam, gdzie wokół urządzenia tłoczą się rurociągi i ramy wsporcze, sprawdź odstępy już na etapie rozmieszczenia.
Co sprawdzić, gdy specyfikacja wymaga płyt gwintowanych
Płyta gwintowana to drobna część, ale jeśli nikt nie ustali szczegółów, prace na miejscu stają. Kontrole dzielą się na dwie grupy: co potwierdzić w specyfikacji i na rysunkach oraz co potwierdzić podczas montażu.
Dwa pierwsze sprawdzasz w specyfikacji i na rysunkach, dwa ostatnie na miejscu montażu.
Rzeczywista grubość płyty i rozmiar gwintu wynikają z projektu urządzenia i ramy wsporczej. Poradnik nie podaje typowych wartości.
W specyfikacji i na rysunkach
Zacznij od zakresu dostawy i wykonania, po japońsku shosho (所掌). Jeśli specyfikacja pisze, że płyty gwintowane, śruby i nakrętki są „w zestawie” (付属, fuzoku), to części dostarcza dostawca urządzenia. Samo to zdanie nie mówi jednak, kto przyspawa płyty do stali.
Podział prac bywa inny w każdej umowie. Zapisz, kto spawa i kto maluje, już na etapie specyfikacji ofertowej (mitsumori shiyōsho, 見積仕様書), żeby żadna czynność nie wypadła między dwiema stronami. Spawanie do konstrukcji nośnej podlega w Polsce wymaganiom wykonawstwa konstrukcji stalowych (PN-EN 1090-2) i kwalifikacjom spawaczy (PN-EN ISO 9606-1), więc zakres „kto spawa” warto uzgodnić z projektantem lub wykonawcą konstrukcji.
Następnie sprawdź grubość płyty i rozmiar gwintu. Ponieważ płyta zastępuje nakrętkę, zbyt cienka płyta daje za mało zwojów gwintu w zazębieniu ze śrubą. Producent elementów Elesa+Ganter podaje w katalogu, że w jego płytach z otworami gwintowanymi grubość płyty odpowiada minimalnej głębokości wkręcenia. Rozmiar śruby, klasę właściwości mechanicznych (np. wg PN-EN ISO 898-1) i moment dokręcania dobiera projektant.
Podczas montażu
Na miejscu sprawdź najpierw położenie otworów. Płytę układa się według otworów montażowych urządzenia i dopiero potem spawa, więc przed spawaniem porównaj ją z wymiarami urządzenia.
Potem sprawdź gwint. Odpryski spawalnicze (drobne krople metalu rozpryskiwane przy spawaniu) lub farba w gwincie utrudniają wkręcanie śrub. Dlatego przed spawaniem lub malowaniem zabezpiecza się otwory gwintowane (po japońsku yōjō, 養生), a po pracach sprawdza gwint.
Prace spawalnicze w zakładzie prowadzi się zgodnie z jego przepisami BHP i procedurami, np. z zezwoleniem na prace pożarowo niebezpieczne, jeśli zakład je wprowadził. Ten poradnik nie jest instrukcją wykonania prac.
Lista kontrolna i pytania do japońskiego dostawcy
Skorzystaj z poniższych list, gdy japońska specyfikacja lub rysunek wspomina o „tap plate” (płycie gwintowanej), „tap base” albo „tapping plate”.
Lista kontrolna
- Specyfikacja: czy zakres dostawy wymienia płyty gwintowane, śruby i nakrętki? Czy każdą z tych pozycji dostarcza dostawca urządzenia, czy Ty?
- Specyfikacja: czy zapisano, kto przyspawa płyty do stali oraz kto maluje lub poprawia powłokę po spawaniu?
- Rysunki: czy rysunki podają grubość płyty, rozmiar gwintu i położenie otworów w postaci wymiarów?
- Rysunki: czy osoba odpowiedzialna za projekt konstrukcji stalowej potwierdziła położenie płyt na belce?
- Rozmieszczenie: czy wokół nakrętek jest dość miejsca na klucz, z uwzględnieniem pobliskich rurociągów i ram?
- Przed spawaniem: czy położenie płyt sprawdzono względem rzeczywistych otworów montażowych urządzenia?
- Spawanie i malowanie: czy otwory gwintowane są zabezpieczone?
- Przed ustawieniem urządzenia: czy śruby wkręcają się swobodnie, bez odprysków i farby w gwincie?
Pytania do dostawcy
- Czy płyty gwintowane, śruby i nakrętki wchodzą w Państwa zakres dostawy?
- Kto odpowiada za przyspawanie płyt do konstrukcji stalowej i za malowanie po spawaniu?
- Prosimy o podanie na rysunku grubości płyty, materiału, rozmiaru gwintu i rozmieszczenia otworów.
- Prosimy o rysunek wymiarowy otworów montażowych urządzenia, abyśmy mogli ustawić płyty przed spawaniem.
Wzór zapytania (po angielsku, bo tak zwykle koresponduje się z Japonią)
Subject: Tap plates for [equipment name] – scope and drawing details
Hello [Name],
Your specification states that tap plates, bolts, and nuts will be supplied with [equipment name]. To prepare the steel work, could you confirm the following?
1. Who will weld the tap plates to our structural steel, and who will paint them afterward?
2. Plate thickness, material, thread size, and hole layout (please show these on the drawing).
3. A dimensioned drawing of the equipment mounting holes.
Thank you,
[Your name]
Zakres i ograniczenia poradnika
- Grubość płyty i rozmiar gwintu wynikają z projektu urządzenia i jego ramy wsporczej. Poradnik nie podaje typowych wartości; potwierdź je z projektantem i dostawcą.
- To, czy zastosować spawanie, śruby przelotowe czy płyty gwintowane, zależy od masy urządzenia i warunków obliczeniowych konstrukcji stalowej.
- Nazwy „tap plate”, „tap base” i „tapping plate” nie są zdefiniowane w żadnej normie, a ich użycie zależy od firmy i budowy. Część rozpoznawaj po kształcie i wymiarach, nie po nazwie.
- Wskazane wyżej normy PN-EN służą jako punkt odniesienia. Wymagania projektu i klasę wykonania konstrukcji stalowej potwierdź u jej projektanta lub wykonawcy.
- Kroki montażu to ogólny zarys, a nie instrukcja robót. Stosuj zatwierdzone procedury projektu i polecenia osób odpowiedzialnych za konstrukcję i urządzenie.
FAQ: płyta gwintowana
Wyglądają podobnie, ale różnią się miejscem montażu i tym, co mocują.
Czym różni się tap plate od tap base i tapping plate?
Wszystkie trzy to nazwy, którymi czasem określa się płyty z otworami gwintowanymi. Nie są to nazwy zdefiniowane w normie, a ich użycie zależy od firmy i budowy.
Japoński wykonawca instalacji rurowych wymienia wśród swoich realizacji „spawany tap base” (yōsetsu tappu bēsu), co pokazuje, że płytę przyspawaną jako podstawę nazywa się czasem „bazą”. Na rysunkach i w specyfikacjach ustal, czym jest dana część, po jej kształcie i wymiarach.
Czy płyta gwintowana ma coś wspólnego z wkrętem samogwintującym?
Nie. Nazwy są podobne, ale to różne części. Wkręt samogwintujący sam formuje gwint wewnętrzny podczas wkręcania, więc mocuje się go w zwykłym otworze wstępnym, bez gwintownika i nakrętki.
Wkręty samogwintujące stosuje się głównie w cienkiej blasze stalowej. Płyta gwintowana działa inaczej: jej gwint jest wcześniej nacięty gwintownikiem.
Jak to się nazywa po polsku i po angielsku?
W polskich katalogach i rysunkach nie spotkałem ustalonej nazwy, więc w praktyce opisuje się ją jako „płytę z otworami gwintowanymi” lub „płytę gwintowaną do przyspawania”. Po angielsku szuka się często „tap plate” i „tapping plate”, ale ugruntowana nazwa chyba nie istnieje, a katalogi producentów spoza Japonii używają określeń „plate with tapped holes” i „threaded plate”.
Przy wymianie rysunków i specyfikacji między krajami nie polegaj na samej nazwie. Podaj grubość płyty, średnicę nominalną gwintu i położenie otworów jako wymiary, aby uniknąć nieporozumień.
Czym różni się tap plate od płytki z gwintem (nut plate)?
Nut plate to mała płytka z gwintem wewnętrznym, przykładana od tyłu elementu zamiast nakrętki. Na przykład do zawiasów sprzedaje się jako akcesoria płytki z gotowym gwintem.
W obu częściach gwint jest w płycie. Różnica polega na tym, że nut plate dociska element od tyłu, a tap plate przyspawa się do konstrukcji stalowej jako podstawę dla urządzenia.
Czym różni się tap plate od nakrętki do przyspawania?
Inna metoda to przyspawanie nakrętki za otworem na śrubę w blasze lub ramie wsporczej, aby dokręcać śrubę bez przytrzymywania nakrętki. W Japonii takie nakrętki opisuje norma JIS B 1196, a katalogi producentów dzielą je na sześciokątne, czterokątne i typu T. W Europie spotyka się nakrętki do przyspawania według DIN 929 (sześciokątne), DIN 928 (czterokątne) i ISO 21670 (sześciokątne z kołnierzem). Zamienność wymiarów z wykonaniem JIS potwierdź z dostawcą.
W tap plate gwint jest nacięty w samej płycie, więc nie ma nakrętki do przyspawania.
Czym różni się tap plate od płyty montażowej w szafie sterowniczej?
Wewnątrz szafy sterowniczej aparaty mocuje się do stalowej płyty, którą japońscy producenci szaf nazywają kiban (基板), czyli płytą montażową. Na przykład stalowa płyta montażowa BP22 firmy Nitto Kogyo ma grubość 2,3 mm.
W płycie montażowej wierci się otwory pod aparaty, a do niej przykręca się wyłączniki, listwy zaciskowe i szyny montażowe 35 mm (w katalogu Nitto Kogyo „szyny IEC”, w Europie zwykle opisywane jako PN-EN 60715). To inna część niż płyta gwintowana do ustawiania urządzeń. Jeśli jednak samą szafę lub puszkę przyłączeniową (JB) mocujesz na stalowej ramie wsporczej, metoda z tego poradnika jest jedną z możliwości.
Źródła
- Gwintowniki (narzędzia do nacinania gwintu wewnętrznego): MonotaRO, „Rodzaje i zastosowania gwintowników” (po japońsku)
- Grubość płyty i zazębienie gwintu; „plate with tapped holes”: Elesa+Ganter, GN 7247.4 Plates, Stainless Steel, with Tapped Holes
- Działanie wkrętów samogwintujących: MISUMI, dane techniczne „Cechy, rodzaje i stosowanie wkrętów samogwintujących” (po japońsku)
- „Spawany tap base” jako nazwa: B.W.W., przykład wykonania „SUS304 HL spawany tap base” (po japońsku)
- Nut plate: Sugatsune, „Nut plate 218-09XX” (po japońsku)
- Nakrętki do przyspawania (JIS B 1196): Shinjo Manufacturing, „Nakrętki i nakrętki kołnierzowe do przyspawania” (po japońsku)
- Nakrętki do przyspawania DIN 929 / DIN 928 / ISO 21670: Würth Polska, katalog „Połączenia, część 1”
- Płyta montażowa szafy i szyna IEC: Nitto Kogyo, „[BP22] Stalowa płyta montażowa” (po japońsku); Nitto Kogyo, „[TB-DR] Szyna IEC (szerokość 35 mm)” (po japońsku)
Oryginalny artykuł po japońskuTen poradnik powstał na podstawie artykułu MONOSCOPE napisanego dla czytelników w Japonii: タッププレート（タップベース）とは？鉄骨への機器据付で使う目的と手順
O redakcji
Redakcja MONOSCOPEFOUNDER & EDITOROkoło dziesięciu lat pracy u producenta urządzeń przemysłowych i w firmie inżynieryjnej realizującej instalacje: oferty, projektowanie i uruchamianie urządzeń, a następnie przejście do marketingu internetowego. Obecnie doradztwo internetowe dla producentów B2B i pomoc w przystępnym przedstawianiu ich produktów i technologii. Japońskie państwowe uprawnienia Energy Manager oraz głównego inżyniera elektryka trzeciej klasy.
Od 2017 roku prowadzenie bloga inżynierskiego (ponad 500 artykułów) i japońskojęzycznego kanału na YouTube z około 20 000 subskrybentów. Każdy poradnik powstaje z perspektywy japońskiej hali produkcyjnej i jest weryfikowany z przywołanymi normami.
