Basınç Birimi Çevirme Tablosu: kgf/cm², MPa, bar, psi

Japonya'dan gelen bir kompresörü düşünün: isim plakasında 0,69 MPa yazıyor, kılavuzdaki eski çizimde 7 kgf/cm² var ve tedarikçinin teknisyeni telefonda "nana kiro" (yedi kiro) diyor. Sizin tesisinizdeki manometreler ise psi veya bar gösteriyor. Üçü de aynı basıncı anlatıyor olabilir (7 kgf/cm² = 0,686 MPa, yuvarlayınca 0,69). Ancak bunun için her birimi ve değerin manometrik mi mutlak mı olduğunu bilmeniz gerekir.

Kısa cevap: 1 kgf/cm² = 98,0665 kPa = 0,0980665 MPa ≈ 14,22 psi ≈ 0,981 bar. Ters yönde 1 MPa = 1.000 kPa = 10 bar ≈ 10,2 kgf/cm² ≈ 145,0 psi eder. Japonya'da biri basınç için "kiro" (キロ) diyorsa çoğu zaman kPa değil kgf/cm² kastediyordur; birimi yazılı olarak teyit edin.

Bu rehberde SI ve ABD birimlerini içeren bir çevirme tablosu, "kiro" alışkanlığının açıklaması, MPaG/MPaA değerlerinin psig/psia ile karşılaştırılması ve Japon belgelerinde hâlâ görülen su ve cıva sütunu birimleri (mmSS, mmHg) yer alıyor. Sonunda bir kontrol listesi, Japon tedarikçiye soracağınız sorular ve bir e-posta şablonu var.

İçindekiler

1. Basınç Birimi Çevirme Tablosu
2. Japon Sahasında "Kiro" Ne Demek?
3. Pa, kPa ve MPa: SI'ın Temelleri
4. bar, atm ve psi: Yakın Ama Aynı Değil
5. Manometrik ve Mutlak Basınç: MPaG, MPaA, psig ve psia
6. Su ve Cıva Sütunları: mmSS, mmAq, mmHg ve Torr
7. Eski Japon Çizimleri ve Japonya Ölçü Kanunu
8. Basıncı Kaydetmek: Değer, Birim, Referans ve Konum
9. Japon Basınç Değerleri İçin Kontrol Listesi
10. Japon Tedarikçinize Sorulacak Sorular
11. Bu Rehberin Kapsamadığı Durumlar
12. Özet
13. SSS
14. Kaynaklar

Basınç Birimi Çevirme Tablosu

Aşağıdaki tablo, Japon ve ABD belgelerinde sık görülen her birimin 1'inin kPa, MPa, psi ve bar cinsinden karşılığını gösterir. Katsayıların hepsi yalnızca birim büyüklüklerini karşılaştırır. Hiçbiri atmosfer basıncını eklemez veya çıkarmaz; yani manometrik değer çevirmeden sonra da manometrik kalır.

1 birim	kPa	MPa	psi	bar	Tanım / notlar
1 Pa	0,001	0,000001	0,000145	0,00001	SI birimi (1 N/m²)
1 hPa	0,1	0,0001	0,0145	0,001	100 Pa
1 kPa	1	0,001	0,145038	0,01	1.000 Pa
1 MPa	1.000	1	145,038	10	1.000.000 Pa
1 kgf/cm²	98,0665	0,0980665	14,2233	0,980665	Kesin değer, standart yerçekimine dayanır
1 bar	100	0,1	14,5038	1	100.000 Pa, kesin
1 atm	101,325	0,101325	14,6959	1,01325	Standart atmosfer, 101.325 Pa, kesin
1 psi	6,894757	0,006894757	1	0,0689476	Inç kare başına pound-kuvvet
1 Torr	0,133322	0,000133322	0,0193368	0,00133322	1 atm'nin 1/760'ı
1 mmHg	0,133322	0,000133322	0,0193368	0,00133322	Konvansiyonel; Japonya'nın yasal tanımında Torr ile aynı
1 inHg	3,386389	0,003386389	0,491154	0,0338639	Konvansiyonel
1 mH₂O	9,80665	0,00980665	1,42233	0,0980665	Konvansiyonel su sütunu (1.000 kg/m³, standart yerçekimi)
1 mmH₂O (mmSS, Japonca belgelerde mmAq)	0,00980665	0,00000980665	0,00142233	0,0000980665	Konvansiyonel; mmSS, mmH₂O ve mmAq aynı birimdir
1 inH₂O	0,2490889	0,0002490889	0,0361273	0,00249089	Konvansiyonel (başka sıcaklık esasları da var)

Katsayılar NIST Special Publication 811, Ek B.9'a dayanır. Ondalık basamak sayısı katsayıyı gösterir; herhangi bir ölçümün doğruluğunu göstermez.

Japon bir belgede değer kgf/cm² olarak verilmişse, aşağıdaki tablo yuvarlak değerleri hızlıca kontrol etmenizi sağlar.

kgf/cm²	MPa	kPa	bar	psi
1	0,0981	98,1	0,981	14,2
3	0,294	294	2,94	42,7
5	0,490	490	4,90	71,1
7	0,686	686	6,86	99,6
10	0,981	981	9,81	142,2

Değerler üç anlamlı basamağa yuvarlanmıştır (psi bir ondalık basamağa). Deney basınçlarında ve ayar değerlerinde kesin katsayıyı, yani 98,0665'i kullanın.

Tablo Nasıl Kullanılır

Değeri, başladığınız birimin satırındaki katsayıyla çarpın. Örneğin 2,5 bar × 100 = 250 kPa, 250 kPa ÷ 1.000 = 0,25 MPa eder. Basınç referansı (manometrik veya mutlak) bu işlem boyunca değişmez.

Ters yönde bölersiniz. 350 kPa'yı kgf/cm²'ye çevirmek için 98,0665'e bölün:

Birim çiftiniz tabloda yoksa önce kPa'ya, sonra hedef birime çevirin. kgf/cm²'den psi'ye geçmek için 98,0665 ile çarpıp kPa'yı bulun, sonra 6,894757'ye bölün.

Zihinden çevirmek yerine orijinal değeri, birimini ve her ara sonucu yazın. Böylece bir meslektaşınız hesabı kontrol edebilir.

Tabloyu bir elektronik tabloya aktarıyorsanız sayıyı ve birimi ayrı hücrelerde tutun, orijinal girişi de saklayın. Sonra her formülü kolay bir değerle deneyin: 1 MPa için 1.000 kPa, 1 bar için 100 kPa çıkmalıdır. Bu, ters kullanılmış bir katsayıyı veya iki kez uygulanmış ×1.000 işlemini hemen ortaya çıkarır.

Hesap boyunca katsayının tam hâlini kullanın ve yalnızca sonda, cihazın çözünürlüğüne ve amaca göre yuvarlayın. Buradaki örneklerde geçen 350 veya 0,7 gibi giriş değerleri yalnızca örnektir; gerçek bir ölçümün anlamlı basamak sayısını veya belirsizliğini göstermez.

Japon Sahasında "Kiro" Ne Demek?

Japon fabrikalarında basınç için hâlâ "nan-kiro?" (kaç kiro?) sorusunu duyabilirsiniz. Bu ifadede "kiro" çoğu zaman kgf/cm²'nin kısaltmasıdır. Sorun şu ki kPa da "kiro-pasukaru" diye okunur; birimi söylenmeden verilen bir sayı, yaklaşık 98 kat farklı iki anlam taşıyabilir.

kgf'deki "f" kuvvet (force) demektir. Bir kilogram-kuvvet, 1 kg'lık kütlenin standart yerçekimindeki ağırlığıdır: 1 kgf = 9,80665 N. kgf/cm²'yi "kg" veya "kg/cm²" diye kısaltmak kütle, kuvvet ve basınç arasındaki farkı bulanıklaştırır. Bu yüzden böyle bir kısaltmayı ancak teyit ettikten sonra kgf/cm² olarak okuyun.

Eski Türkçe belgelerde karşılaşabileceğiniz "atü" (atmosfer üstü) ve "ata" (atmosfer altı değil, mutlak) gösterimleri de aynı türden bir alışkanlıktır. Genellikle kgf/cm² cinsinden manometrik ve mutlak basıncı belirtirler. Yine de belgede açıkça yazmıyorsa tedarikçiyle doğrulayın.

Şekil 1, 98,0665 katsayısının nereden geldiğini gösterir. Kuvveti newton'a, alanı metrekareye çevirirseniz gerisi kendiliğinden gelir.

Şekil 1: 1 kgf/cm² Neden 98,0665 kPa Eder?

Üstteki kuvveti newton'a, alttaki alanı metrekareye çevirin.

Kuvvet1 kgf = 9,80665 NStandart yerçekimi gₙ = 9,80665 m/s²

Alan1 cm² = 0,0001 m²Uzunluk oranının karesi (100 × 100)

9,80665 N0,0001 m² = 98.066,5 Pa

1 kgf/cm² = 98,0665 kPa

Hatalar en çok alan adımında yapılır. 1 m = 100 cm'dir, ama 1 m² = 100 cm × 100 cm = 10.000 cm²'dir; yani 1 cm² = 0,0001 m² eder. Bu çevirme tanımlı standart yerçekimini kullanır; sahanızdaki yerel yerçekimini yerine koymazsınız.

"1 Kiro Yaklaşık 0,1 MPa": Yalnızca Tahmin İçin

1 kgf/cm²'yi 0,1 MPa saymak, bir basınç aralığı hakkında fikir edinmek için kullanışlıdır. Ancak 0,1 MPa, 1 kgf/cm²'den yaklaşık %1,97 büyüktür. Bu yüzden deney basınçlarında ve resmî ayar değerlerinde 98,0665 kullanın.

"7 kiro" örneğini ele alalım. Tam olarak çevrildiğinde 7 kgf/cm² = 0,6864655 MPa, yani yaklaşık 0,69 MPa'dır.

Bunu 0,7 MPa diye okumak 0,0135345 MPa fark ekler. Eski bir ayar formundaki değerleri aktarırken yuvarlama şeklinizi de kaydedin.

Aynı durum cihaz değişiminde de geçerlidir. Skala sonu 10 kgf/cm² olan eski bir manometre 0–0,980665 MPa aralığını kapsar; bu, 0–1 MPa'lık bir manometre ile tam olarak aynı değildir. Kadranda yazan sayıyı değil, fiziksel aralığı eşleştirin.

Emniyet valfi ayar basınçları ve ekipman basınç dereceleri, normal çalışma değerlerinden ayrı olarak belirtilir. Bunları geçerli şartnamede yazılı birim ve referansla okuyun; herhangi bir değişikliği ekipmandan sorumlu kişilere bırakın.

Bir tuzak daha var: Japon flanşındaki "10K", JIS nominal basınç sınıfıdır; 10 kgf/cm²'lik bir basınç değeri değildir. Aynı zamanda EN 1092-1'deki PN sınıflarıyla da birebir aynı kabul edilmemelidir. "K" sayısını çevirmeye çalışmak yerine flanşın basınç-sıcaklık değerini JIS B 2220'den kontrol edin.

Pa, kPa ve MPa: SI'ın Temelleri

Basınç, bir yüzeye dik etkiyen kuvvetin yüzey alanına bölünmesidir. Bir paskal (Pa), 1 m² üzerine düzgün ve dik olarak etkiyen 1 newton'luk kuvvetin basıncıdır. Newton (N) kuvvet birimi, kilogram (kg) kütle birimidir; ne tek başına kuvvet ne de yükün kütlesi basıncı belirler.

Aynı kuvvette alan küçüldükçe basınç artar. Alanı iki katına çıkarırsanız basınç yarıya iner; bunu Şekil 2 gösteriyor.

Şekil 2: Aynı Kuvvet, Farklı Alan, Farklı Basınç

0,01 m²'lik alana etkiyen 100 N'luk kuvvet 10 kPa verir.

Çizimin genişliği ölçekli değildir. Sonuç, plaka altındaki ortalama basınçtır.

Basıncı ve alanı biliyorsanız kuvveti geri hesaplayabilirsiniz. 10 cm²'ye düzgün etkiyen 0,5 MPa'lık bir basınç farkı 500 N üretir; yani "düşük" bir basınç, geniş bir yüzeyde yine de büyük kuvvet oluşturabilir.

Paskal, endüstriyel ekipman için küçük bir birimdir; bu yüzden şartnamelerde kPa ve MPa kullanılır. k (kilo, ×1.000) ve M (mega, ×1.000.000) birer SI önekidir: kPa ve MPa farklı türde basınçlar değil, yalnızca virgülün yeri farklı yazımlardır.

hPa'daki h (hekto, ×100) hava durumu raporlarında yaygındır: 1 kPa = 10 hPa.

Şekil 3, tek bir basıncı, 0,35 MPa'yı, dört biçimde yazar. Birim küçüldükçe sayı büyür.

Şekil 3: 0,35 MPa'nın Dört Yazımı

Her basamakta daha küçük bir birim kullanılır, bu yüzden sayı büyür.

MPa

0,35 MPa

kPa

350 kPa (× 1.000)

hPa

3.500 hPa (× 10)

Pa

350.000 Pa (× 100)

Birimi değiştirmek borudaki basıncı değiştirmez. Bu merdiven hem manometrik hem mutlak basınç için geçerlidir. Karşılaştırma için 0,35 MPa ≈ 50,8 psi.

Birim sembolleri büyük/küçük harfe duyarlıdır. kPa, MPa ve hPa yazın; KPa veya Mpa yazmayın. Çizimler ile elektronik tablolar arasında değer kopyalarken birim sembolünü de aynen kopyalayın; bu tek başına birçok ×1.000 hatasını önler.

bar, atm ve psi: Yakın Ama Aynı Değil

Bir bar 100 kPa, bir standart atmosfer (atm) ise 101,325 kPa'dır. "1 atmosfer"i "1 bar" saymak 1,325 kPa'lık bir fark bırakır; bu fark vakum çalışmalarında ve hassas hesaplarda önemlidir.

atm sabit, tanımlı bir değerdir. Hava durumuna ve rakıma göre değişen, bugün sahanızdaki atmosfer basıncı anlamına gelmez. Manometrikten mutlağa geçerken her zaman tam 1 atm eklemek gerekmez.

psi, bir inç karelik alana etkiyen bir pound-kuvvetin basıncıdır. ABD ve diğer Japon olmayan ekipmanlarda psig ve psia görürsünüz: g manometrik, a mutlak demektir. Bu harfi sayıyla birlikte okuyun.

Aynı şekilde 0,5 MPa'lık bir şartname, aynı referansta 5 bar veya yaklaşık 72,5 psi'dir. Çevirmeden önce 0,5 MPa'ya atmosfer basıncı eklerseniz başka bir büyüklüğü hesaplamış olursunuz.

İki belgeden yalnızca birinde değerler G veya abs ile işaretlenmişse, bir şey karşılaştırmadan önce referansları eşitleyin. Birimler aynı olsa da referanslar farklıysa karşılaştırma yanlış çıkar; bu yüzden katalogdaki dipnotları ve test koşullarını da okuyun.

Manometrik ve Mutlak Basınç: MPaG, MPaA, psig ve psia

Manometrik (etkin) basınç, çevre basıncını, normalde atmosferi, sıfır kabul eder. Mutlak basınç ise mükemmel vakumu sıfır alır. Aynı boruyu iki yöntemle ölçerseniz iki okuma arasındaki fark atmosfer basıncı kadardır.

Japon şartnameleri referansı bir sonekle belirtebilir. Aşağıdaki tablo yaygın gösterimleri ABD karşılıklarıyla eşler.

Referans	Japon belgeleri	ABD / diğer belgeler	Sıfır noktası
Manometrik	MPaG, kPaG	psig, barg	Çevre (atmosfer) basıncı
Mutlak	MPaA, MPa abs	psia, bara	Mükemmel vakum
Diferansiyel	kPa (diferansiyel), ΔP	psid, ΔP	Diğer ölçüm noktası

G ve A birer etikettir, SI öneki değildir. Resmî bir kayıtta basitçe "manometrik basınç 0,7 MPa" yazabilirsiniz. Japon bir belge MPa'yı soneksiz veriyorsa iki referanstan birini varsaymayın, sorun.

Şekil 4 iki sıfır noktasını gösterir. Atmosfer 101,325 kPa iken 700 kPa manometrik basınç, 801,325 kPa mutlak basınca eşittir.

Şekil 4: İki Basınç, İki Sıfır Noktası

Atmosfer 101,325 kPa iken 700 kPa manometrik, 801,325 kPa mutlak basınca eşittir.

Yalnızca şematiktir; aralıklar ölçekli değildir. Mavi ok mükemmel vakumdan, turuncu ok atmosfer basıncından ölçüm noktasına gider.

Birimi değiştirmek çarpma veya bölme demektir. Referansı değiştirmek ise atmosfer basıncını eklemek veya çıkarmak demektir. Önce iki değeri aynı birime getirin, sonra toplayın veya çıkarın; böylece kPa cinsinden bir değerle MPa cinsinden bir değeri asla toplamazsınız.

Örneğin 0,7 MPaG'deki kazan buharı kabaca 0,8 MPaA eder. Buhar tabloları genellikle mutlak basıncı listeler; bu yüzden tablonun basınç sütununun hangi referansı kullandığına bakın.

Manometrik bir değeri mutlak buhar tablosuna girerseniz farklı bir haldeki buhara bakmış olursunuz. Entalpi ve diğer özellikler bu hale bağlıdır; bu yüzden yalnızca birimin değil, referansın da uyması gerekir.

Vakum ve Diferansiyel Basınç

Basıncın çevrenin altında olduğu yerlerde manometrik okuma negatiftir. Çevre basıncı 101,325 kPa iken −80 kPa manometrik, 21,325 kPa mutlak eder. Mutlak basıncın kendisi hiçbir zaman sıfırın altına inmez.

Vakum ekipmanı ya düşük bir mutlak basıncı ya da negatif bir manometrik basıncı gösterebilir. Okumaya bakarak çalışma durumuna karar verdiğiniz buhar kondenserleri gibi ekipmanlarda abs veya G etiketi şarttır.

Diferansiyel basınç, yalnızca bir nokta ile atmosfer arasında değil, herhangi iki nokta arasındaki farktır. Yukarı akışta 0,60 MPaG, aşağı akışta 0,55 MPaG varsa fark 0,05 MPa (50 kPa) olur. İki değere de aynı atmosfer basıncını eklemek farkı değiştirmez.

İki nokta yükseklik veya akış hızı bakımından farklıysa ölçülen statik basınç farkının tamamı sürtünme kaybı değildir. Ayrıca farklı zamanlarda veya farklı referanslarda alınan değerleri birbirinden çıkarmayın. Filtreler ve borular için diferansiyel basıncı aynı çalışma koşulunda ve aynı nokta çiftinde kaydedin; böylece eğilimi karşılaştırabilirsiniz.

Su ve Cıva Sütunları: mmSS, mmAq, mmHg ve Torr

Eski Japon belgelerinde fan veya baca çekişi gibi küçük basınçların su sütunu olarak verildiğini görebilirsiniz: mmAq veya mmH₂O. Türkçe karşılığı mmSS'dir (milimetre su sütunu). "Aq" aqua'dan gelir ve bu etiketlerin hepsi aynı birimi ifade eder. Konvansiyonel değer 1 mmH₂O = 9,80665 Pa'dır; yani 1 kPa ≈ 102 mmSS.

ABD'deki karşılığı inç su sütunudur (inH₂O). Konvansiyonel inç su sütunu 249,0889 Pa, yani 25,4 mmH₂O'dur; dolayısıyla 1 kPa ≈ 4,01 inH₂O ve 100 mmSS ≈ 3,94 inH₂O eder.

Sıcaklığa dikkat edin. NIST, 39,2°F'deki (249,082 Pa) ve 60°F'deki (248,84 Pa) inç su sütunu için ayrı katsayılar verir; bunlar konvansiyonel değerden ayrıdır. 4°C'deki su sütunu da konvansiyonel olandan ayrı listelenir. Bir belge su sıcaklığını belirtiyorsa o koşulun katsayısını kullanın.

Gerçek Su Derinliği ile Birim Arasındaki Fark

Konvansiyonel birim, 1.000 kg/m³ yoğunluğu ve standart yerçekimini varsayar. Gerçek bir su derinliğini basınca çevirmek için gerçek yoğunluğu ve yerçekimini kullanın. Sıcak su veya diğer sıvılarda yoğunluk farklıdır; bu yüzden 1 m sıvı yüksekliği her zaman aynı basıncı vermez.

Şekil 5, 5 m su dolu, atmosfere açık bir tankı gösterir. Dipteki manometrik basınç yaklaşık 49,0 kPa'dır.

Şekil 5: Açık Tankta Basıncı Derinlik Belirler

1.000 kg/m³ yoğunluk ve 5 m su derinliğinde dipteki manometrik basınç yaklaşık 49,0 kPa'dır.

Yalnızca durgun sıvı. Pompa veya akıştan kaynaklanan basınç değişimleri dahil değildir.

Aynı koşullarda 10 m su yaklaşık 98,1 kPa verir. Sahadaki "10 m su yaklaşık 0,1 MPa" pratik kuralının dayanağı budur. Kapalı bir tankta sıvı yüzeyinin üzerindeki basıncı da derinlik terimine ekleyin.

Pompa basma yüksekliği (manometrik yükseklik), akışkana verilen enerjiyi sıvı yüksekliği olarak ifade eder. Yüksekliği ve basıncı birbirine karıştırmayın; pompa eğrisini okurken sıvı yoğunluğunu ve çalışma koşullarını eşleştirin.

U borulu bir manometrede bir koldaki derinliği değil, iki sıvı seviyesi arasındaki farkı okuyun.

mmHg, Torr ve inHg

Torr, standart atmosferin 1/760'ıdır: 1 Torr = 101.325/760 Pa. Japonya'nın Ölçü Birimleri Kararnamesi'nde (keiryo tan'i rei) vücut içi basınçlar ve kan basıncı için kullanılan mmHg da aynı değerdedir; yani Japon yasal terimleriyle 1 mmHg = 1 Torr'dur.

Japonya dışındaki birçok kaynakta kullanılan konvansiyonel mmHg, belirlenmiş bir cıva yoğunluğu ve standart yerçekiminden hesaplanır. Yaklaşık 133,322387 Pa eder; Torr ise yaklaşık 133,322368 Pa'dır. Gündelik endüstriyel çevirmede bu fark altı basamakta görünmez, dolayısıyla 1 mmHg ≈ 0,133322 kPa kullanılabilir. Hassas kalibrasyonda ise belgedeki tanıma uyun.

Tanımlı birimler ile gerçek cıva sütunları da ayrı şeylerdir. Gerçek bir cıva sütununda 760 mm okumak, cıva sıcaklığını ve yerel yerçekimini devreye sokar; yani sütunu ölçmek, birim çevirmekten ayrı bir iştir. İnç cıva cinsinden ABD vakum manometreleri için 1 inHg ≈ 3,386 kPa (konvansiyonel) kullanın.

Örneğin 20 Torr mutlak, yaklaşık 2,66645 kPa mutlaktır. Bunu manometrik basınca çevirmek için çevre basıncını çıkarırsınız; bu, birim değiştirmekten ayrı bir adımdır.

Eski Japon Çizimleri ve Japonya Ölçü Kanunu

Japonya'nın revize edilmiş Ölçü Kanunu (keiryo ho) 1 Kasım 1993'te yürürlüğe girdi ve ticarette ve belgelendirmede kullanılan birimleri SI'a taşıdı. SI dışı birimlere, birime göre 1995, 1997 veya 1999 yıllarının 30 Eylül'ünde biten geçiş süreleri tanındı. kgf/cm² ve diğer kgf tabanlı basınç birimleri ile metre cıva ve metre su için son tarih 30 Eylül 1999'dur.

Geçiş öncesinden kalma çizimlerin ve manometrelerin kgf/cm² göstermesinin nedeni budur. Japonya İtfaiye ve Afet Yönetimi Ajansı'nın 1997 tarihli bir yönlendirme bildirimi geçişi şöyle açıklıyor:

• Silinen SI dışı birimler artık ticarette veya belgelendirmede kullanılamaz.
• Son tarihten önce bu birimlerle işaretlenmiş ekipman ve cihazlar değiştirilmeden kullanılmaya devam edebilir; ancak ticarette veya belgelendirmede kullanılan değerler SI'a çevrilmelidir.
• SI dışı skalalı bir cihazın onarım sırasında değiştirilmesi gerekmez, fakat onarım belgesi SI değerlerini içermelidir.

Japonya'nın yasal birimleri SI birimleriyle aynı liste değildir. bar ve atmosfer Japonya'da hâlâ yasal birimlerdir; yani bar cinsinden bir değer tek başına bir yasal sorun değildir.

Torr, cıva sütunu ve su sütunu birimleri yalnızca vücut içi basıncın ölçümü için yasaldır; mmHg ise kan basıncı için ayrıca tanımlanmıştır. Bu izinlerin hiçbiri, genel endüstriyel ticarette veya belgelendirmede bu birimlerin serbestçe kullanılmasına izin vermez. Bu bölüm Japonya'daki durumu anlatır; Türkiye'deki düzenlemeler farklı olabilir, bu yüzden kendi belgelendirme gereksinimlerinizi ilgili mevzuattan ve TSE'den ayrıca doğrulayın.

Eski bir değeri güncel bir şartnameye aktarırken orijinali silmeyin; çevrilen değeri ve katsayıyı ekleyin. "Eski çizim: 7 kgf/cm²; çevrilen: 0,6864655 MPa" gibi bir not, değerin yuvarlanıp yuvarlanmadığını veya ayarın değişip değişmediğini sonradan herkesin kontrol etmesini sağlar.

Basıncı Kaydetmek: Değer, Birim, Referans ve Konum

"Basınç 7" ifadesi ne birimi ne de ölçüldüğü yeri söyler. Değeri, birimi, referansı ve ölçüm noktasını birlikte kaydedin; böylece aynı bilgi manometreden rapora kadar taşınır.

Şekil 6, sözlü bir "7 kiro"yu eksiksiz bir kayda dönüştürür. Önce orijinal birimi teyit edin, sonra bu biçimde yazın.

Şekil 6: "7 Kiro"yu Ölçüm Kaydına Çevirmek

Sözlü değerin ne anlama geldiğini teyit edin, sonra eksiksiz kaydedin.

Örnek: Çalışma Basıncı

Orijinal

7 kgf/cm²

Referans

Manometrik

Çevrilen

≈ 0,686 MPaG (≈ 99,6 psig)

Konum

Hava tankı çıkışındaki manometre

Koşul

Yük altında; saat kaydedildi

"7"nin kgf/cm² anlamına geldiği teyit edildikten sonraki örnek. Değeri çevirmek basınç ayarını değiştirmez.

Birimi manometrenin kadranından veya şartnameden alın, manometrik mi mutlak mı olduğunu teyit edin. Orijinal değeri koruyarak çevirin. Sonra aynı noktadaki ve aynı yükteki geçmiş kayıtlarla karşılaştırın; böylece birim değişikliğini gerçek bir çalışma değişikliğinden ayırabilirsiniz.

Transmiter Aralıkları ve 4–20 mA Sinyalleri

Bir basınç transmiteri ile kontrol panosu birbirini tutmuyorsa birimin yanı sıra giriş aralığına da bakın. 4–20 mA sinyali, alt ve üst aralık değerlerini akıma eşler; yeni bir aralık, aynı akımın ne anlama geldiğini değiştirir.

Referans aynıysa 0–1 MPa aralığı ile 0–1.000 kPa aralığı aynıdır. Ancak 0–10 bar'a ölçeklemek, manometrikten mutlağa geçmekten farklı bir işlemdir; çünkü sıfır noktası yalnızca ikincisinde kayar.

4–20 mA için 0–1 MPa'ya ayarlı bir transmiterde 12 mA, aralığın %50'sidir: 0,5 MPa veya 500 kPa. Gösterim birimini değiştirmek, 12 mA'nın temsil ettiği basıncı değiştirmez.

Yalnızca transmiteri 0–2 MPa'lık bir modelle değiştirirseniz 12 mA artık 1 MPa anlamına gelir. Alıcı hâlâ eski aralığa ayarlıysa 0,5 MPa gösterir ve hiçbir birim çevirmesi bunu düzeltmez.

Değişim öncesi ve sonrası formunda gösterim biriminin yanında aralık sınırlarını ve referansı da kaydedin. Hem saha cihazını hem panoyu kontrol etmek, bir uyumsuzluğun çevirme hatası mı, aralık hatası mı, yoksa gerçek bir çalışma değişikliği mi olduğunu gösterir.

Çözünürlük ve Doğruluk Çevirmeyle Birlikte Taşınır

Basamak sayısını ölçümün doğruluğuna ve amacına göre belirleyin. Katsayıda daha fazla ondalık kullanmak, kaba bölmeli bir manometreden yapılan okumayı daha doğru yapmaz.

En küçük bölme 0,01 MPa ise çevrilen bölme 10 kPa'dır. Sonucu 1 kPa'ya kadar yazmak, orijinal okumanın hiç sahip olmadığı bir çözünürlüğü iddia etmek demektir.

F.S. tam skala aralığı demekse ±%1 F.S., okunan değerin %1'i değildir. 0–1 MPa'lık bir manometrede bu ±0,01 MPa, yani ±10 kPa veya yaklaşık ±1,45 psi eder.

Bu değer belirtilen koşullar altında geçerlidir; sıcaklık etkileri ve gösterge basamakları ayrıca listelenebilir. Mutlak basıncı bulmak için ölçülmüş bir atmosfer basıncı ekliyorsanız o ölçümün belirsizliği de sonuca girer.

Son olarak, bir manometrenin azami skala değeri ile ekipmanın azami çalışma basıncı farklı bilgilerdir. 1,6 MPa'ya kadar okuyan bir manometre, ekipmanın 1,6 MPa'da çalışabileceği anlamına gelmez. Ayar değerlerinde veya çalışma basıncındaki her değişiklik tesisin kendi prosedürlerini izlemelidir.

Japon Basınç Değerleri İçin Kontrol Listesi

Bir basınç değeri Japon bir isim plakasından, çizimden, veri sayfasından veya telefon görüşmesinden geldiğinde bu maddelere göz atın.

• Birim: MPa, kPa, kgf/cm² (veya "kg/cm²"), bar, mmSS (mmAq), mmHg veya Torr. Sözlü bir "kiro"yu yazılı görene kadar teyitsiz sayın.
• Referans: G (manometrik), A veya abs (mutlak) ya da diferansiyel. Sonek yoksa yine sormanız gerekir.
• Değerin türü: çalışma, tasarım, azami çalışma, ayar veya deney basıncı. Bunlar farklı sayılardır.
• Çevirme: kullanılan kesin katsayı (kgf/cm² için 98,0665), saklanan orijinal değer, kaydedilen yuvarlama.
• Su veya cıva sütunları: konvansiyonel birim mi, belirtilmiş bir sıcaklık mı.
• Cihazlar: aralık, skala birimi, 4–20 mA ölçeklemesi ve doğruluk (% F.S. veya okunan değerin %'si).
• Flanşlar ve bağlantı parçaları: "K" sayısı bir JIS basınç sınıfıdır, basınç değeri değildir.
• Çizim revizyonu: yeni belgeler MPa kullanırken eski çizimler hâlâ kgf/cm² gösterebilir.

Japon Tedarikçinize Sorulacak Sorular

Kontrol listesindeki bir madde belirsizse yazılı olarak sorun. Aşağıdaki sorular çoğu durumu kapsar.

• Bu değer manometrik mi mutlak mı? Lütfen MPaG veya MPaA olarak işaretleyin.
• Çizimde "kg/cm²" veya kgf/cm² yazan yerleri kgf/cm² (1 kgf/cm² = 0,0980665 MPa) olarak okuyabilir miyiz?
• Bu değer çalışma, tasarım, azami çalışma, ayar veya deney basıncından hangisidir?
• mmSS veya mmH₂O değerleri için bu konvansiyonel su sütunu mu, belirli bir sıcaklıktaki su mu?
• Transmiter aralığı, 4–20 mA ölçeklemesi ve referans nedir?
• MPa değeri eski bir kgf/cm² değerinden mi çevrildi? Öyleyse nasıl yuvarlandı?
• İsim plakası, çizim ve veri sayfası birbirini tutmuyorsa hangi belge geçerlidir?

E-posta Şablonu

Aşağıdaki mesajı kopyalayıp uyarlayabilirsiniz. Numaralı sorular, tedarikçinin her maddeyi ayrı ayrı yanıtlamasını kolaylaştırır. Japon tarafla yazışma çoğunlukla İngilizcedir; bu yüzden şablon İngilizce bırakılmıştır.

Bu Rehberin Kapsamadığı Durumlar

Bu rehber birim çevirmeyi ve gösterimi ele alır. Aşağıdaki durumları kapsamaz:

• Basınçlı kapların, kazanların, boruların ve emniyet valflerinin dereceleri ilgili standartlardan ve ekipman tasarımcısından gelir. Değerleri kendiniz çevirip ayarlamak yerine tedarikçi ve sorumlu mühendisle teyit edin. Basınçlı ekipmanın kullanımı ve periyodik kontrolleri, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde yürütülür; bunun ayrıntıları bu yazının konusu değildir.
• Gösterim alışkanlıkları şirkete, sektöre ve belgenin yaşına göre değişir. Burada gösterilen sonekler yaygındır, evrensel değildir.
• Hassas kalibrasyon, su ve cıva sıcaklık esasları dahil olmak üzere kalibrasyon belgesinde kullanılan kesin tanımı gerektirir.
• Sertifikalarda hangi birimlerin kullanılabileceğine ilişkin kurallar ülkeden ülkeye farklıdır. Yukarıdaki Japon kuralları Japonya'daki ticaret ve belgelendirme için geçerlidir.

Özet

SSS

kgf/cm² MPa'ya nasıl çevrilir?

0,0980665 ile çarpın. Örneğin 7 kgf/cm² × 0,0980665 = 0,6864655 MPa, yaklaşık 0,69 MPa eder. MPa'dan kgf/cm²'ye geçmek için yaklaşık 10,197 ile çarpın.

kgf/cm² psi'ye nasıl çevrilir?

Yaklaşık 14,223 ile çarpın (98,0665 ÷ 6,894757). Örneğin 10 kgf/cm² ≈ 142,2 psi'dir. Referans korunur: manometrik kgf/cm², psig olur.

MPaG ile MPaA arasındaki fark nedir?

MPaG, psig gibi çevre atmosferinden ölçülen manometrik basınçtır. MPaA ise psia gibi mükemmel vakumdan ölçülen mutlak basınçtır. Çevre basıncı 101,325 kPa iken MPaA = MPaG + 0,101325'tir.

1 kgf/cm² ile 1 bar veya 0,1 MPa aynı mıdır?

Hayır. 1 kgf/cm², 0,980665 bar veya 0,0980665 MPa'dır; dolayısıyla 1 bar (0,1 MPa) yaklaşık %1,97 daha büyüktür. Kısayol tahmin için uygundur, ama ayar değerlerinde ve deney basınçlarında kesin katsayıyı kullanın.

0 MPaG vakum demek midir?

Hayır. Sıfır manometrik basınç, basıncın çevre basıncına eşit olduğu anlamına gelir. Mutlak skalada o andaki atmosfer basıncına eşittir; standart koşullarda yaklaşık 0,1 MPaA (14,7 psia).

Kaynaklar

• Çevirme katsayıları: NIST SP 811, Appendix B.9, Factors for units listed by kind of quantity
• Sıvı sütunu sıcaklığı, yoğunluk ve yerçekimi: NIST, Pressure and Vacuum Measurements
• Konvansiyonel mmHg: WMO Codes Registry, mmHg
• SI birimleri ve önekleri: NMIJ/AIST, The International System of Units, 9th edition (Japonca)
• Japonya'nın yasal birimleri: Ölçü Birimleri Kararnamesi (Japonca), Ölçü Kanunu (Japonca)
• SI'a geçiş ve geçiş süreleri: Japonya İtfaiye ve Afet Yönetimi Ajansı, yangın söndürme ekipmanında SI birimleri bildirimi, 1997 (Japonca)
• Manometrik ve mutlak basınç: Nagano Keiki, manometrik ve mutlak basınç (Japonca); psig ve psia: Fluke, PSI vs PSIG vs PSIA
• % F.S. cinsinden doğruluk: Nagano Keiki, % F.S. ve digit (Japonca)
• Basınç birimi çevirme: Panasonic, basınç birimi çevirme (Japonca)
• Buhar tabloları: TLV, buhar tabloları nasıl okunur (Japonca)