Emniyet Valfi Seçimi: JIS B 8210 ve API 520 Karşılaştırması

Japon bir tedarikçi, bir buhar skid'i için emniyet valfi verilerini gönderiyor. Listede lift tipi bir valf, 32A nominal boyut, ayar basıncının biraz üzerinde bir "tahliye kapasitesi belirleme basıncı" ve K_dr′ = 0,864 katsayısı yer alıyor. API orifis harfi yok, 0,975 yok; kapasite, Japonca bir katalogdaki tablodan alınmış. Projenizdeki kontroller API 520, ASME veya EN/PED esaslarına göre yapılıyorsa, tedarikçinin sayılarının sizinkilerle karşılaştırılıp karşılaştırılamayacağına karar vermeniz gerekir.

Kısa cevap: Japon üreticiler buhar emniyet valflerini, API 520'dekiyle aynı temel biçimde bir denklemle boyutlandırır; ancak katsayılar, alan tanımı ve gerekli debinin dayandığı Japon mevzuatı farklıdır. Fizik aynıdır. Farklı olan, denkleme hangi sayıların girdiği ve bu sayıları kimin onayladığıdır. API girdileriyle Japon girdilerini karıştırırsanız sonuç hiçbir anlam taşımaz.

Bu rehber, Japon uygulamasında seçimin hangi sırayla yapıldığını açıklar, JIS tabanlı kapasite denklemini API 520 buhar denklemiyle yan yana koyar ve kurgusal bir boyutlandırma föyünü adım adım okur. Sonunda bir kontrol listesi ve tedarikçiye soru örnekleri bulacaksınız. Amaç, tedarikçinin çalışmasını okuyup kontrol edebilmenizdir; bu bir boyutlandırma prosedürü değildir. Son kararı valf üreticisi, ekipman tasarımcısı ve sahanızda geçerli olan kod veya mevzuat verir.

İçindekiler

1. Japon Uygulamasında Emniyet Valfi Seçimi Hangi Sırayla Yapılır?
2. JIS Kapasite Denklemi ve API 520
3. Japon Boyutlandırma Föyünü Okumak: Kurgusal Bir Örnek
4. Türkiye'deki Tesisler İçin Not
5. Boyutlandırmayı ve Yerleşimi Etkileyen Japon Kuralları
6. Kontrol Listesi: Japon Emniyet Valfi Boyutlandırma Föyünü İncelemek
7. Bu Rehberin Sınırları
8. Sık Sorulan Sorular
9. Kaynaklar

Japon Uygulamasında Emniyet Valfi Seçimi Hangi Sırayla Yapılır?

Japon valf üreticileri ve tesis mühendisleri emniyet valfini (anzen-ben) genellikle üç adımda seçer: önce valf tipi, sonra ayar basıncı, en son nominal boyut. Her adım bir sonrakinin koşulunu belirler. Bu yüzden baştaki bir değişiklik, örneğin akışkanın değişmesi, sonraki adımların hepsini etkileyebilir.

Şekil 1: Japon Uygulamasında Emniyet Valfi Seçiminin Üç Adımı

Bir adımda sabitlediğiniz değer, sonraki adımın girdisi olur.

ADIM 01Valf tipini seçinÜreticinin kataloğundaki modelleri akışkana, sıcaklığa, malzemeye ve bağlantı standardına göre daraltın. Full bore tip veya lift tipi, kollu veya kolsuz, açık veya kapalı başlıkGirdi: akışkan, sıcaklık, bağlantılar

ADIM 02Ayar basıncını belirleyinÜst sınır: korunan ekipmanın azami çalışma basıncı (MAWP). Alt sınır: yeniden oturma basıncı işletme basıncının üstünde kalmalıdırGirdi: MAWP, işletme basıncı

ADIM 03Nominal boyutu seçinGerekli tahliye kapasitesini bulun, ardından katalogdaki anma kapasitesi bu değere eşit veya büyük olan boyutu seçinGirdi: gerekli tahliye kapasitesi

Valfin nereye takıldığı (kazan, basınçlı kap veya basınç düşürücünün çıkış tarafı) hangi Japon kurallarının geçerli olduğunu ve gerekli kapasitenin nasıl belirlendiğini değiştirir.

Adım 1: Valf Tipi

Üreticinin kataloğu her model için kapsadığı akışkanları, sıcaklıkları, ayar basıncı aralığını ve bağlantıları listeler. Standart modeller genellikle hava, buhar ve suyu karşılar. Özel akışkanlar veya ASME flanşı gibi Japon olmayan bir bağlantı standardı söz konusuysa, tedarikçinin üreticiye o valfin yapılıp yapılamayacağını sorması gerekir.

Japon dokümanlarında hizmete göre üç valf adı ayrılır. Emniyet valfi (anzen-ben) bir anda tam açar ve ağırlıklı olarak buhar ve gazda kullanılır. Tahliye valfi (nigashi-ben) basınç artışıyla orantılı olarak açar ve ağırlıklı olarak sıvılarda kullanılır. Emniyet tahliye valfi (anzen-nigashi-ben) ikisine de hizmet edebilir.

Şekil 2: Japon Kataloglarında Akışkana Göre Valf Tipi

Akışkan hem valf tipini hem de başlık (kapak) şeklini belirler: çevreye açık veya kapalı.

Tipik valf

Başlık ve yapı

Buhar

Ayar basıncında bir anda açan emniyet valfi. Büyük debilerde full bore tip tasarımlar yaygındır

Açık başlık (çevreye tahliye kabul edilebilir). Tahliye borusunu güvenli bir yere yönlendirin

Hava, yanıcı olmayan gaz

Emniyet valfi veya emniyet tahliye valfi

Çevreye tahliyenin kabul edilebildiği yerlerde açık başlık

Su, sıcak su, diğer sıvılar

Basınç yükseldikçe açan tahliye valfi

Akışkanın çevreye kaçmaması gereken yerlerde kapalı başlık

Yanıcı veya toksik buhar ya da gaz

Akışkana uygun malzeme ve yuvaya sahip emniyet valfi

Kapalı tip veya tahliyeyi güvenle işleyen bir yapı, örneğin yakma veya absorpsiyon (Japon yapım standartları)

Valf tipleri ve başlıklar: VENN teknik rehberi. Yanıcı ve toksik hizmet: Japonya Basınçlı Kap Yapım Standardı, Madde 64. Kazanlarda yanıcı buhar için Kazan Yapım Standardı Madde 62, kapalı tip veya kazan dairesi dışında güvenli bir yere tahliye ister. Gerçek model için sıcaklık ve basınç sınırlarını katalogdan doğrulayın.

Boyutlandırmayı en çok etkileyen seçim, full bore tip (zenryo-shiki) ile lift tipi (yotei-shiki) arasındaki seçimdir. İkisi akış alanını farklı hesaplar; bu yüzden kapasiteyi yalnızca nominal boyuta bakarak karşılaştıramazsınız.

	Full bore tip (zenryo-shiki)	Lift tipi (yotei-shiki)
Açılma	Basınç yükselince tek adımda tam açar	Kademeli açar
Aynı nominal boyutta kapasite	Daha yüksek	Full bore tipten düşük
Denklemde kullanılan akış alanı	Boğaz çapı: πd²/4	Yuva çapı ve strok (lift): πDL
Kdr′ (VENN değerleri)	0,777	0,864
Tipik kullanım	Büyük buhar debilerini tahliye etme	Daha küçük gerekli kapasiteler

Lift tipi valfin katsayısı yüksek, alanı ise küçüktür; dolayısıyla aynı boyutta kapasitesi yine de düşüktür. Tedarikçi föyündeki yüksek katsayı, daha büyük bir valf anlamına gelmez. Japon katalogları ayrıca test kollu ve kolsuz modeller sunar. Kol, operatörün valfi elle kaldırıp çalıştığını kontrol etmesini sağlar. Hangisinin sipariş edileceğine kullanıcının bakım uygulaması karar verir.

Adım 2: Ayar Basıncı

Ayar basıncı (settei atsuryoku) siparişte belirtilir ve üretici valfi sevkiyattan önce fabrikasında ayarlar. Japonya'da Kazan ve Basınçlı Kap Güvenliği Yönetmeliği, kazanlardaki ve Sınıf 1 ile Sınıf 2 basınçlı kaplardaki emniyet valflerinin azami çalışma basıncında (saiko shiyo atsuryoku, MAWP) veya altında çalışacak şekilde ayarlanmasını şart koşar. Küçük kazanlar ve küçük basınçlı kaplar ayrı bir kurala tabidir (Madde 93): 0,1 MPa veya bazı durumlarda kullanılan en yüksek basınç. Sistemde MAWP'leri farklı parçalar varsa, hattın üzerindeki pompalar ve cihazlar dahil, en düşük olan sınırı belirler.

Isı eşanjörü gibi bir ekipmana emniyet valfi takıldığında, valfin ayar basıncı o ekipmanın ulaşabileceği en yüksek basınç olur. Bu basınca ve iç hacme bağlı olarak ekipman, düzenlemeye tabi bir basınçlı kap sayılabilir (bkz. Japonya'da Sınıf 1 ve Sınıf 2 basınçlı kaplar). Ayar basıncı ile MAWP ilişkisi için Japon ekipmanlarında emniyet valfi ayar basıncı ve MAWP yazısına bakın.

Alt sınır, yeniden oturma basıncından (fukidomari atsuryoku) gelir. Valf, açtığı basıncın biraz altına inildikten sonra kapanır; aradaki fark blowdown'dur (fukisagari). VENN kataloğu buhar emniyet valfleri için JIS B 8210:2025 sınırlarını verir: 0,4 MPa'ya (4 bar) kadar ayar basınçlarında 0,03 MPa (0,3 bar), 0,4 MPa'nın üzerinde ayar basıncının en çok %7'si. Yeniden oturma basıncı işletme basıncının altındaysa, bir kez açan valf çalışma sırasında tam kapanmayabilir. Ayar ile işletme basıncı arasındaki fark çok küçükse de sızıntı olabilir.

Şekil 3: Ayar Basıncının Arkasındaki Basınç Sıralaması

Ayar basıncı, bu sıralamayı yukarıdan aşağıya bozmayacak şekilde belirlenmelidir (hepsi etkin basınç, gauge).

MAWP (korunan ekipman)Sistemdeki bileşenlerin en düşük değeri. Üst sınır budur

Eşit veya düşük (Japon mevzuatı)

Ayar basıncıValfin açtığı basınç. Buharda açma (pop) basıncı

Blowdown (buhar, 0,4 MPa üzeri: ayarın en çok %7'si)

Yeniden oturma basıncıAçık valfin tekrar kapandığı basınç

Pay (kılavuz değer: en az 0,01 MPa)

İşletme basıncıNormal basınç; pulsasyon ve basınç düşürücü sonrasındaki basınç artışı dahil

Üst sınır: Kazan ve Basınçlı Kap Güvenliği Yönetmeliği, Madde 28, 65 ve 86. Blowdown: VENN kataloğunda aktarıldığı şekliyle JIS B 8210:2025. Yeniden oturma ve işletme basıncı arasındaki pay: Spirax Sarco teknik rehberi.

Yeniden oturma basıncının altındaki pay mevzuattan değil, üretici rehberlerinden gelir. Spirax Sarco, yeniden oturma basıncı ile işletme basıncı arasında en az 0,1 bar (0,01 MPa) bırakılmasını önerir. Baker Hughes'un bir makalesi, yuvanın sızdırmazlığını korumak için işletme basıncının genellikle ayar basıncının %95'ini aşmaması gerektiğini belirtir. İkisi de kılavuz değerdir; belirleyici olan seçilen modelin gerçek blowdown değeridir.

Pulsasyon, basıncı bir anlığına ayar noktasının üzerine çıkarıp valfin kalkmasına yol açabilir. Yoshitake'nin kullanım kılavuzu bu durumda ayar basıncını yükseltmeyi veya işletme basıncını düşürmeyi öneriyor.

Japon dokümanlarında iki konu daha geçer. Konvansiyonel bir valfte sabit karşı basınç, açma basıncını o karşı basınç kadar düşürür; bu yüzden ayar basıncı aynı miktarda yükseltilerek telafi edilir (Spirax Sarco). Basınç düşürücünün çıkışına takılan valf için VENN ve Yoshitake, basınç düşürücünün ayarına ne kadar ekleneceğini gösteren birer tablo yayımlar. Basınç aralıkları ve değerler farklıdır: VENN'in değerleri metal yuvalı valfler içindir (yumuşak yuvalı valflerde başka değerler vardır), Yoshitake'nin değerleri ise alarm amaçlı emniyet valfleri için kılavuz değerlerdir. Hangi üreticinin tablosunun kullanıldığını sorun. Her durumda sonuç, korunan ekipmanın MAWP değerini aşmamalıdır. Valf bir kez ayarlandıktan sonra genellikle sahada değiştirilemez: VENN sahadaki değişikliği prensipte kabul etmez, Yoshitake ise yeniden ayarın fabrikada yapıldığını söyler.

Adım 3: Gerekli Tahliye Kapasitesinden Nominal Boyut

Japon föylerinde valf boyutu, milimetre cinsinden nominal boyut olarak verilir (25A, 32A vb.; 32A, DN32 / NPS 1-1/4 karşılığıdır). Boyut, ayar basıncındaki gerekli tahliye kapasitesinden (hitsuyo fukidashi-ryo) çıkar. Japonya'daki ekipmanlar için kurallar, konuma göre asgari değerler koyar.

Şekil 4: Japon Uygulamasında Gerekli Kapasite Nasıl Belirlenir?

Her konumda soru aynıdır: içeri ne akıyor veya içeride ne üretiliyor, ve ne kadar?

KAZANBuhar kazanıEn az kazanın azami buhar üretimi (MHLW bildirimi). Yanma durmasa bile üretilen tüm buharı tahliye edecek miktar

KAPSınıf 1 basınçlı kapEn az kaba giren azami gaz debisi veya kap içinde üretilen azami gaz miktarı (aynı bildirim)

PRVBasınç düşürücünün çıkışıYalnızca alarm amaçlı valf: basınç düşürücünün azami debisinin yaklaşık %10'u (VENN). Tam koruma: basınç düşürücü tam açıkken geçen debi (Spirax Sarco)

MHLW bildirimi: "Kazan Yapım Standardı vb. Standartların Kısmen Değiştirilmesi Hakkında" (Kihatsu 1107 No. 5, 7 Kasım 2025). Basınç düşürücünün çıkış tarafında esas, çıkıştaki ekipmanın giriş tarafı basıncına dayanıp dayanamamasına bağlıdır.

Boru üzerinden bir basınçlı kaba giren gaz için Japonya Sağlık, Çalışma ve Refah Bakanlığı (MHLW) bildirimi, varsayılan asgari hızlarla bir giriş debisi formülü verir. Japon Kazan Yapım Standardı ayrıca bir kazandaki emniyet valfi sayısını ve montaj şeklini belirler. API tabanlı uygulama bu tür sabit hızlar kullanmaz; gerekli debiyi API 521'deki aşırı basınç senaryolarından türetir. Bu yüzden aynı boru için iki yöntem farklı gerekli debiler verebilir.

Basınç düşürücünün çıkışında Japon mevzuatı çoğu zaman bir debi belirlemez. VENN, yalnızca alarm amaçlı bir valfin basınç düşürücüden bir veya iki boyut küçük olabileceğini önerir; bu, azami debinin yaklaşık %10'una denk gelir. Bu değer yalnızca basınç düşürücüdeki bir arızayı haber verir. Çıkıştaki ekipman giriş tarafı basıncına dayanamıyorsa, valf basınç düşürücü tam açıkken geçen debiyi tahliye edebilmelidir (Spirax Sarco). Japon bir şemada basınç düşürücü istasyonundan sonra küçük bir valf görürseniz, bu iki amaçtan hangisine hizmet ettiğini sorun.

JIS Kapasite Denklemi ve API 520

Japon buhar emniyet valfi katalogları anma kapasitesini aşağıdaki denklemle verir. VENN kataloğu bunu JIS B 8210:2025'e göre sunar. Bu standart, adı yalnızca "Emniyet valfleri" olan ve ISO 4126-1:2013 ile ISO 4126-7:2013'ün değiştirilerek (MOD) uyarlanmasıyla hazırlanan bir ürün standardıdır; kendi metni, valflerin uygulanma biçimini kapsamadığını belirtir.

API 520 Birinci Bölüm, buhar için aşağıdaki denklemle boyutlandırma yapar (SI birimleri). Debiye göre yeniden düzenlendiğinde Japon denklemine çok yakın görünür.

Japon denklemindeki 5,25 ile API 520'deki 190,5 aynı sabittir, yalnızca birimler farklıdır (1000 ÷ 190,5 ≈ 5,25). Buhar fiziği aynıdır. Farklar diğer terimlerdedir.

Konu	Japon uygulaması (JIS B 8210 ve kataloglar)	API 520 / ASME uygulaması
Standardın rolü	JIS B 8210:2025, ISO 4126-1/-7'ye dayanan (değiştirilmiş) bir ürün standardıdır. Uygulamayı Japon yapım standartları ve MHLW bildirimleri belirler	API 520 Birinci Bölüm boyutlandırma ve seçimi, API 521 aşırı basınç senaryolarını, ASME BPVC ise sertifikasyonu ve izin verilen aşırı basıncı kapsar
Katsayı	Kdr′ üreticiden gelir; gerçek akış alanına uygulanan azaltılmış bir değerdir. ISO 4126-1'de sertifikalı azaltılmış katsayı Kdr = Kd × 0,9'dur	Ön boyutlandırma: API 526 etkin orifis alanlarıyla etkin Kd = 0,975. Nihai kontrol: üreticinin sertifikalı K değeri (ölçülen Kd × 0,9) ve gerçek alan
Alan ve boyut tanımı	Yuva çapı ve stroktan (lift tipi) veya boğaz çapından (full bore tip) gerçek alan. Boyut, nominal boyutla (25A, 32A) verilir	Flanşlı valflerde API 526'ya göre harfli orifisler (D–T); boyut giriş × orifis × çıkış şeklinde verilir
Tahliye basıncı	Kap: ayar × 1,1 veya ayar + 0,020 MPa değerinden büyük olanı, artı 0,101. Kazan: ayar × 1,03 veya ayar + 0,015 MPa değerinden büyük olanı, artı 0,101	ASME Bölüm VIII tek valf: basınç MAWP + %10 veya 3 psi (yaklaşık 20,7 kPa) değerinden büyük olanıyla sınırlı; çoklu valflerde %16, yangında %21
Buhar özelliği faktörü	C′ (üreticinin basınca göre tablosu)	KN (yüksek basınç) ve KSH (kızgınlık)
Gerekli debinin dayanağı	Yasal asgari değerler: kazanda azami buhar üretimi; kapta azami giriş veya üretim, MHLW giriş formülüyle	API 521'deki en kötü makul senaryo (çıkışın tıkanması, kontrol vanası arızası, yangın vb.)
Kapasite kaynağı	Üreticinin ayar basıncı ve nominal boyuta göre kapasite tablosu	Üreticinin sertifikalı kapasitesi (ASME damgalı valfler için National Board NB-18 "Red Book" listesi)

Tahliye basıncı kuralları birbirine benzer: ayar basıncının bir yüzdesi veya sabit bir basınç adımı, hangisi büyükse. Kaplar için Japonya'nın 0,020 MPa değeri ASME'nin 3 psi değerine yakındır, ancak iki kural aynı değildir. Japon uygulamasının ayrıca kendi kazan kuralı vardır. Birini diğerinin yerine koymayın.

Asıl tuzak, katsayı ve alan çiftlerini karıştırmaktır. API 520'nin 0,975 değeri, API 526'daki etkin orifis alanlarıyla birlikte kullanılır. Japon K_dr′ değeri ise o üreticinin boyut tablosundaki gerçek yuva veya boğaz alanıyla birlikte kullanılır. Baker Hughes'un Consolidated boyutlandırma rehberi, API K_d değerlerinin ASME sertifikalı K değerlerinden yüksek, ASME sertifikalı alanların ise API 526 etkin alanlarından büyük olduğunu not eder. Her çift yalnızca kendi eşiyle çalışır.

Japon Boyutlandırma Föyünü Okumak: Kurgusal Bir Örnek

Aşağıdaki sayılar kurgusaldır. Bir Japon katalog hesabının nasıl okunduğunu, VENN'in SL-37 serisi lift tipi emniyet tahliye valfleri için yayımladığı katsayılar ve kapasite tablosuyla gösterir. Gerçek bir tesisin tasarımı değildir.

• Akışkan: doymuş buhar; Japonya'da bir Sınıf 1 basınçlı kaba takılan valf (P₀, Basınçlı Kap Yapım Standardına göre alınır)
• Kap MAWP: 0,50 MPa etkin basınç (5 bar); işletme basıncı 0,40 MPa (4 bar)
• Gerekli tahliye kapasitesi: 200 kg/h, kaba giren azami buhar miktarı
• Valf tipi: buhar hizmeti, açık başlık, test kollu; lift tipi bir valfin yeterince büyük olup olmadığı kontrol edilir

Önce föy, ayar basıncının (0,50 MPa, MAWP'ye eşit) işletme basıncının üzerinde yeterli pay bırakıp bırakmadığını kontrol eder.

Sonra gerekli akış alanını bulur. Ayar basıncı etkin basınç olduğu için P₀ mutlak basınca çevrilir.

VENN'in SL-37 boyut tablosu, 25A için 43,3 mm², 32A için 80,3 mm² akış alanı verir. Gerekli 69,1 mm² karşısında 25A yetersiz, 32A yeterlidir. Kapasite tablosu da aynı sonucu verir.

Şekil 5: Nominal Boyuta Göre Anma Kapasitesi (Ayar 0,50 MPa, Buhar)

Gerekli 200 kg/h değerini (kesikli çizgi) aşan en küçük boyut 32A'dır.

15A

50,6

20A

86,2

25A

125

32A

232

40A

363

50A

590

Gerekli kapasitenin altındaGerekli kapasiteyi karşılıyorGerekli: 200 kg/h

Birim: kg/h. Değerler, VENN'in SL-37 ile SL-40, SL-43 ve SL-44 için buhar kapasite tablosundan, 0,5 MPa ayar basıncı satırından alınmıştır (Basınçlı Kap Yapım Standardı esasına göre). Yukarıdaki denklem 50,6, 86,2, 125,3, 232,4, 363,5 ve 590,6 verir; tabloyla örtüşür.

Bu föyü neden API sayılarıyla çapraz kontrol edemeyeceğinizi görmek için aynı debi ve basıncı K_d = 0,975 ve tüm düzeltmeler 1 alınarak API 520'ye koyun: 190,5 × 200 ÷ (651 × 0,975) ≈ 60,0 mm². Bu, API 526 orifis harfleriyle eşleştirilecek bir etkin alandır; Japon boyut tablosundaki 43,3 ve 80,3 mm² gerçek alanlarla karşılaştırılamaz. 60,0 ile 69,1'i kıyaslamak, iki farklı alan tanımını kıyaslamak olur.

Sonuç ayrıca yalnızca VENN'in katsayıları ve tablosu için geçerlidir. Başka bir üretici veya modelin katsayıları ve tabloları farklıdır; bu yüzden gerçekten satın alınan valfin dokümanlarını kontrol edin. Emniyet valfleri mevzuata tabi emniyet cihazlarıdır. Japonya'daki ekipmanlarda üreticinin dokümanları ve geçerli mevzuat belirleyicidir; sorular yerel iş teftiş ofisine (rodo kijun kantokusho) yöneltilebilir. Japonya dışına kurulan ekipmanlarda yerel kod belirleyicidir.

Türkiye'deki Tesisler İçin Not

Türkiye'ye kurulan bir ekipmanda esas olan Japon yönetmelikleri değil, Türk mevzuatı ve projede belirtilen standartlardır. Basınçlı ekipmanlar için genellikle AB Basınçlı Ekipman Direktifi (2014/68/AB) ile uyumlu ulusal düzenleme ve emniyet valfleri için EN ISO 4126-1 esas alınır; bu standardın TSE karşılığı da TS EN ISO 4126-1'dir. Kullandığınız baskıyı ve tedarikçinin hangi yolla uygunluk gösterdiğini (CE işareti, onaylanmış kuruluş, ASME sertifikası vb.) sipariş aşamasında yazılı olarak teyit edin.

JIS B 8210 de ISO 4126-1/-7'ye dayandığı için sertifikalı azaltılmış katsayı ve blowdown gibi kavramlar size tanıdık gelecektir. Yine de JIS metninde değiştirilmiş yerler vardır; "JIS ile EN eşdeğerdir" diye varsaymayın, farkları valf üreticisine sorun. Kullanım sırasındaki kontroller, kayıtlar ve sorumluluklar için 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili iş ekipmanı yönetmelikleri geçerlidir; ayar ve kontrol kayıtlarının nasıl tutulacağını İSG uzmanınız ve yetkili muayene kuruluşuyla netleştirin.

Boyutlandırmayı ve Yerleşimi Etkileyen Japon Kuralları

Ekipman Japonya'da kurulacak ve muayene edilecekse, birkaç yasal nokta tedarikçi çizimlerinde karşınıza çıkar. Başka bir ülkeye gönderilen ekipmanda, tedarikçiye bunlardan hangilerini uyguladığını ve yerel kodun bunların yerini alıp almadığını sorun.

• Birden fazla valf: Kazan ve Basınçlı Kap Güvenliği Yönetmeliği'ne göre, bir valf MAWP'de veya altında ayarlandığında, kazanlardaki ve Sınıf 1 ile Sınıf 2 kaplardaki diğer valfler MAWP'nin en çok %3 üzerine ayarlanabilir. Örneğin MAWP 0,70 MPa ise ikinci valf en çok 0,721 MPa'ya ayarlanabilir. Kazan kızdırıcısının emniyet valfi, kazan gövdesindeki valflerden önce açacak şekilde ayarlanır.
• Kesme vanası yok: Sınıf 1 basınçlı kaplarda MHLW bildirimi, prensip olarak kap ile emniyet valfi arasında veya valfin tahliye hattında kesme vanası ya da başka bir kapatma düzeni bulunmasını yasaklar. İstisnalar arasında, aynı anda kapatılmalarını önleyen bir kilitleme düzeniyle bağlanmış iki veya daha fazla valf vardır. Basınç düşürücünün çıkışına takılan emniyet valfi ile kap arasındaki kesme vanasına da izin verilir.
• Ayar basıncı toleransı: Kazan buhar emniyet valfleri için VENN, açma basıncı toleransını 0,5 MPa'nın altındaki ayar basınçlarında ±0,015 MPa, 0,5 MPa ile 2,3 MPa'nın altı arasında ±%3 olarak verir.

Hangi Japon kaplarının Sınıf 1 veya Sınıf 2 sayıldığı için Japonya'da Sınıf 1 ve Sınıf 2 basınçlı kaplar yazısına bakın. Valfin önünde bir patlama diski varsa, kombinasyon kapasite faktörü de boyutlandırmaya girer; bkz. Patlama diski ve tahliye valfi: farklar ve birlikte kullanım.

Kontrol Listesi: Japon Emniyet Valfi Boyutlandırma Föyünü İncelemek

• Boyutlandırmada hangi kod esas alındı: Japon yapım standartları, ASME, EN veya başka bir kod? Hangi baskı?
• Ayar basıncı: birimiyle ve etkin mi mutlak mı olduğuyla (MPa G veya MPa A)
• Tahliye basıncı P₀: hangi kural (kap %10/0,020 MPa, kazan %3/0,015 MPa veya ASME) ve atmosfer basıncının eklenip eklenmediği
• Katsayı: K_dr′ veya sertifikalı K, kaynağı (üreticinin kendi değeri mi, sertifikalı mı) ve gerçek alanla eşleştirilip eşleştirilmediği
• Akış alanı: lift tipi (πDL) veya full bore tip (πd²/4), boyut tablosundaki değerle
• Buhar düzeltmesi: kullanılan C′ değeri ve buharın kızgın olup olmadığı
• Gerekli kapasite: hangi esasa göre (kazan buhar üretimi, kap giriş formülü, basınç düşürücü arızası, başka bir senaryo) ve nasıl hesaplandığı
• Blowdown ve yeniden oturma basıncı, normal işletme basıncıyla karşılaştırılmış mı
• Çıkıştaki karşı basınç: atmosfer mi, kolektör mü, ayarın düzeltilip düzeltilmediği
• Bağlantılar: nominal boyut (A) ve JIS veya ASME/EN flanş sınıfı (flanş uyumunu ayrıca kontrol edin)
• Ayar basıncının sahada değiştirilip değiştirilemediği, yoksa yalnızca fabrikada mı yapıldığı
• İhracat için: valfin sahanızdaki kodun istediği sertifikasyonu taşıyıp taşımadığı

Siparişle birlikte gönderilecek verilerin tam listesi için Japon ekipmanlarında emniyet valfi ayar basıncı ve MAWP yazısındaki kontrol listesine bakın.

Japon Tedarikçiye Örnek Soru Metni

Aşağıdaki metin Türkçe hazırlanmıştır; tedarikçiye genellikle İngilizce göndereceğinizden, sorular aynı sırayla çevrilebilir.

Konu: [ekipman etiketi] için emniyet valfi boyutlandırma esası

[Ekipman adı] için gönderdiğiniz emniyet valfi verileri için teşekkür ederiz. Projemizde tahliye cihazları [API 520 / ASME Bölüm VIII / EN ISO 4126-1 / yerel kod] esaslarına göre kontrol edilmektedir. Seçimi kabul etmeden önce aşağıdakileri teyit etmenizi rica ederiz:
1. Tahliye basıncını hesaplarken kullandığınız kod ve baskı ile tahliye basıncı değeri (mutlak).
2. Kullanılan debi katsayısı ve akış alanı; katsayının sertifikalı mı yoksa üreticinin nominal değeri mi olduğu.
3. [değer] kg/h gerekli tahliye kapasitesini nasıl belirlediğiniz (senaryo ve varsa formül).
4. Belirtilen ayar basıncında bu modelin blowdown ve yeniden oturma basıncı.
5. Valfin sahamızın istediği bir sertifikasyona (örneğin ASME veya CE) sahip olup olmadığı ve kapasitesinin listelenip listelenmediği.
6. Ayar basıncının sahada ayarlanıp ayarlanamayacağı, yoksa fabrikada mı yeniden ayarlanması gerektiği.

Saygılarımızla,
[adınız]

Emniyet Valfi Föylerinde Geçen Japonca Terimler

Japonca (romaji)	Türkçe
anzen-ben	emniyet valfi
nigashi-ben / anzen-nigashi-ben	tahliye valfi / emniyet tahliye valfi
zenryo-shiki / yotei-shiki	full bore tip / lift tipi
yobi-kei	nominal boyut (DN)
settei atsuryoku	ayar basıncı
fukidashi atsuryoku / fukihajime atsuryoku	açma (pop) basıncı / tahliye başlangıç basıncı
fukidomari atsuryoku	yeniden oturma basıncı
fukisagari	blowdown
fukidashi-ryo kettei atsuryoku	tahliye basıncı (kapasite için)
hitsuyo / kosho fukidashi-ryo	gerekli / anma tahliye kapasitesi
kosho kokaku fukidashi keisu	nominal azaltılmış debi katsayısı
nodo-bu no kei / benza-guchi no kei	boğaz çapı / yuva çapı
saiko shiyo atsuryoku	azami çalışma basıncı (MAWP)
haiatsu	karşı basınç

Bu Rehberin Sınırları

• Bu rehber, boyutlandırma çalışmasının nasıl okunup karşılaştırılacağını açıklar. Bir boyutlandırma prosedürü değildir ve içindeki sayılar tasarım değeri değildir.
• Gösterilen Japon denklemi, katsayılar ve kapasite değerleri, VENN'in belirli modeller için yayımladığı değerlerdir. Diğer üreticiler ve modeller yüzde birkaç veya daha fazla farklılık gösterir.
• Sıvı ve gaz hizmetinde farklı denklemler kullanılır; tahliye basıncı kuralı da hangi mevzuatın veya kodun geçerli olduğuna bağlıdır.
• Japon yasal şartları Japonya'da kurulan ekipmanlar için geçerlidir. Başka yerlerde kurulan ekipmanlarda yerel kod ve yetkili merci belirleyicidir.
• Çalışılmış örnek kurgusaldır.

Sık Sorulan Sorular

JIS B 8210, API 520 veya ASME ile Eşdeğer mi?

Hayır. JIS B 8210:2025, ISO 4126-1 ve ISO 4126-7'ye dayanan, Japon değişiklikleri içeren bir emniyet valfi ürün standardıdır. API 520 bir boyutlandırma ve seçim uygulamasıdır; ASME ise sertifikasyonu ve izin verilen aşırı basıncı kapsar. Buhar kapasite denklemleri aynı sabiti paylaşır, ancak katsayılar, alan tanımı ve tahliye basıncı kuralları farklıdır.

Japon Bir Valfi API 520'nin 0,975 Değeriyle Boyutlandırabilir miyim?

Üreticinin gerçek alanlarıyla hayır. 0,975 değeri, ön boyutlandırmada API 526 etkin orifis alanlarıyla birlikte kullanılır. Japon üreticiden, o modele ait birbiriyle eşleşen katsayıyı ve akış alanını, ayrıca garanti ettiği kapasiteyi isteyin.

Açma Basıncı ile Ayar Basıncı Arasındaki Fark Nedir?

Buhar emniyet valflerinde Japon uygulaması, valfin bir anda açtığı açma (pop) basıncını ayar basıncı kabul eder. Sıvı ve gaz valflerinde VENN, küçük bir akışın ilk görüldüğü tahliye başlangıç basıncını ayar basıncı olarak alır.

Japon Föyünde Lift Tipi Valfin Katsayısı Neden Daha Yüksek, Kapasitesi Neden Daha Düşük?

Katsayı farklı bir alana uygulanır. Lift tipi valf, yuva çapı ve stroktan hesaplanan perde alanını kullanır; bu alan, aynı nominal boyutta full bore tipin boğaz alanından küçüktür. Katsayıları değil, anma kapasitelerini karşılaştırın.

Ayar Basıncı Tesliminden Sonra Değiştirilebilir mi?

Genellikle sahada değiştirilemez. VENN sahadaki değişikliği prensipte kabul etmez, Yoshitake valfleri fabrikasında yeniden ayarlar. İşletme koşulları değişirse, üreticiden valfi yeniden ayarlamasını veya yeni basınca ayarlı bir valfle değiştirmesini isteyin.

Kaynaklar

• JSA: JIS B 8210:2025 önizlemesi (başlık, ISO 4126-1/-7 temeli, kapsam; Japonca)
• ISO 4126-1:2004 (semboller: K_dr = K_d × 0,9)
• VENN: SF-17 kataloğu, geçerli mevzuat ve kapasite denklemleri (denklem, katsayılar, tahliye basıncı, JIS blowdown ve tolerans; Japonca)
• VENN: SL-38 kataloğu (SL-37 serisi akış alanları ve kapasite tablosu; Japonca)
• VENN: Otomatik valflere yaklaşım, emniyet valfleri (valf tipleri, basınç düşürücü çıkışında ayar ve boyut, sahada değişiklik; Japonca)
• Yoshitake: GP-1000 kullanım kılavuzu (basınç düşürücü sonrası alarm emniyet valfi ayarı; Japonca)
• Yoshitake: AL-140 kullanım kılavuzu (pulsasyon, fabrikada yeniden ayar; Japonca)
• e-Gov: Kazan ve Basınçlı Kap Güvenliği Yönetmeliği, Madde 28, 65, 86 (Japonca)
• MHLW bildirimi, Kazan Yapım Standardı Madde 62 ve Basınçlı Kap Yapım Standardı Madde 64 (gerekli kapasite, giriş formülü, kesme vanaları; Japonca)
• MHLW: Basınçlı Kap Yapım Standardı ve Kazan Yapım Standardı (Japonca)
• fluids kütüphanesi: API 520 buhar boyutlandırma uygulaması (denklem sabiti 190,5, birimler, K_N)
• Baker Hughes: Consolidated valf boyutlandırma teknik şartnamesi (API 526 etkin alanlarıyla API K_d 0,975, ASME sertifikalı K ve alanlarla karşılaştırma)
• Emerson: Kunkle emniyet tahliye ürünleri teknik referansı (çoklu valflerde %16, yangında %21)
• Tata Consulting Engineers: ASME Bölüm VIII basınç tahliye valfi gereksinimleri (UG-125 aşırı basınç sınırları)
• Spirax Sarco: Safety Valve Selection (yeniden oturma payı, karşı basınç)
• Spirax Sarco: Safety Valve Sizing (basınç düşürücünün açık arızası)
• Baker Hughes: Operational Basics of Safety Valves (Valve Magazine, Mayıs 2024; işletme basıncı ayarın %95'ine kadar)