Şok Rölesi Nedir? Termik Röleden Farkı ve Ayarları

Japonya'da yapılmış bir konveyörde ya da zincirli transfer ünitesinde arıza aradığınızı düşünün. Panoda motorun kontaktörünün ve termik rölesinin yanında, üzerinde CURRENT, START TIME ve SHOCK TIME yazan üç ayar düğmesi olan küçük bir DIN ray cihazı var. Elektrik şemasında adı "shock relay" (Japonca: shokku rire, şok rölesi). Hat durup duruyor, cihazın aşırı akım ledi yanıyor ve sahadaki ilk refleks CURRENT düğmesini yukarı çevirmek.

Şok rölesi, esas olarak tahrik edilen makineyi korumak için tasarlanmış bir akım izleme rölesidir. Motor akımını izler; akım ayarlanan seviyenin üzerinde ayarlanan süreden uzun kalırsa çıkış kontağını değiştirir ve kontrol devresi üzerinden motoru durdurur. Amacı, zincir, redüktör gibi tahrik parçaları zarar görmeden önce sıkışmayı yakalamaktır. Termik röle ise motor sargılarını aşırı ısınmaya karşı korur. İki cihazın görevi farklıdır ve biri diğerinin yerini tutmaz.

Bu yazıda şok rölesinin ne olduğunu, Japonya dışında aynı işlevin hangi adlarla satıldığını, termik röleden farkını, üç ayarın ne işe yaradığını ve trip sonrası nelere bakılacağını anlatıyoruz. Sonunda bir kontrol listesi ve Japon ekipman tedarikçisine sorulacak sorular yer alıyor.

İçindekiler

1. Şok Rölesi (Shock Relay) Nedir?
2. Japonya Dışında Hangi Adlarla Geçer?
3. Şok Rölesi ve Termik Röle Arasındaki Fark
4. Şok Rölesi Nasıl Çalışır?
5. Üç Ayar: Akım, Kalkış Süresi ve Şok Süresi
6. Trip Ettiğinde Neler Kontrol Edilir?
7. Kontrol Listesi ve Japon Tedarikçiye Sorular
8. Bu Rehberin Sınırları
9. Sık Sorulan Sorular
10. Kaynaklar

Şok Rölesi (Shock Relay) Nedir?

Şekil 1: Konveyördeki Sıkışmanın Motor Akımından Algılanması

Röle, mekanik bir sorunu elektrik sinyaline çevirir ve kontaktöre motoru durdurmasını söyler.

Doğrudan yol verilen (DOL) bir motor için kavramsal şemadır. Gerçek klemensler ve durdurma devresi röle modeline ve makinenin tasarımına bağlıdır. Telefonda şekli yana kaydırabilirsiniz.

Konveyörde bir şey sıkıştığında motor dönmeye devam etmeye çalışır ve engele karşı daha fazla güç harcar. Akımı yükselir. Şok rölesi bu artışı yakalar ve zincir, redüktör gibi tahrik parçalarında aşırı yük oluştuğunu erkenden bildirir.

Akım izleme tipi bir şok rölesi, mil torkunu doğrudan ölçmez. Yükü, motor akımındaki değişimden dolaylı olarak anlar. Ayar yapmak için iki bilgiye ihtiyacınız vardır: motorun normal çalışmada çektiği akım ve korumak istediğiniz makinenin yük sınırı.

Aynı yaklaşım, yabancı madde girince yükü aniden artabilen kırıcı ve karıştırıcılarda da kullanılır. Neyin "anormal" sayılacağı yalnızca motor gücüne değil, tahrik edilen makinenin dayanabileceği yüke bağlıdır. Akımın nasıl değiştiği uygulamaya ve hız kontrolüne göre de farklı olduğundan, herhangi bir ayara dokunmadan önce motor tipini ve tahrik yöntemini (doğrudan yol verme veya frekans invertörü) belirleyin, hedef makinenin yük koşullarını kaydedin.

Enerjiyi kesmek makineyi anında durdurmaz; makine kendi ataletiyle bir süre hareket edebilir. Shock Relay serisinin Japon üreticisi Tsubakimoto Chain (Tsubaki), ataleti veya devir düşürme oranı büyük ekipmanlarda rölenin korumayı sağlayamayabileceği konusunda uyarır ve kullanıcıdan uygulamadan önce test yapmasını ister.

İnsan taşıyan veya yük kaldıran ekipmanlarda, yaralanmaya ve düşmeye karşı önlemler makinenin kendisinde bulunmalıdır. Kişi güvenliğini şok rölesine bırakmayın. Makine koruması ile güvenlik fonksiyonlarını ayrı tasarım konuları olarak ele alın.

Japonya Dışında Hangi Adlarla Geçer?

"Shock Relay" Tsubaki'nin ürün adıdır; Tsubaki'nin Japonca sitesinde tescilli marka simgesiyle yazılır. Diğer üreticiler benzer işlevleri başka adlarla satar. Yerel bir muadil ararken ürün adını değil işlevi aramak daha doğrudur.

Tablo 1: Aynı Türden Koruma İçin Karşılaşabileceğiniz Adlar

Bu terimler birbirine yakındır ama eş anlamlı değildir. Her ürünün neyi algıladığını ayrıca kontrol edin.

Terim	Genellikle ne anlama gelir	Not
Shock relay (Tsubaki)	Akım, ayarlanan süre boyunca ayar değerinin üzerinde kalırsa trip eden, kalkış gecikmeli akım izleme rölesi	Tsubaki bu adla Japonya dışında da satar; aşırı yük koruması için "electronic shock relays" olarak listelenir
Akım izleme rölesi (current monitoring relay / current sensing relay)	Ölçülen akımı bir eşikle karşılaştırıp kontrol çıkışını değiştiren röle	Aşırı akım tipleri konveyör sıkışmasını, düşük akım tipleri kayış kopmasını veya yük kaybını algılayabilir
Yük izleme rölesi (load monitor relay)	Aynı mekanik koruma amacı için sahada kullanılan yaygın ad	Bazı ürünler akım yerine motor gücünü izler
Elektronik aşırı akım rölesi (sıkışma korumalı)	Akımı elektronik olarak ölçen motor koruma rölesi; bazı modellerde sıkışma veya rotor kilitlenmesi algılama da bulunur	Sıkışma algılama bazı modellerde opsiyondur, hepsinde standart değildir
EOCR (elektronik aşırı akım rölesi)	Asya pazarlarında görülen, Schneider Electric markasıyla satılan ürün ailesi	Listelenen işlevler arasında aşırı akım, faz kaybı ve rotor kilitlenmesi; kalkış ve trip gecikmeleri var
Mekanik aşırı yük koruması (tork sınırlayıcı)	Tahrik hattında belirli bir torkta kayan veya bağlantıyı ayıran mekanik parça	Tsubaki tork sınırlayıcıları kendi elektrikli rölelerinden ayrı, mekanik aşırı yük koruması olarak sınıflandırır

Ürün adları ve işlevler, Kaynaklar bölümündeki üretici ve satıcı sayfalarından alınmıştır. Algılama yöntemini ve ayarları gerçek modelin teknik föyünden teyit edin.

Tsubaki'nin ilgili bir başka ürünü Shock Monitor'dür (Japonca: shokku monita). Akımı değil motorun giriş gücünü izler; Tsubaki bunu daha küçük yük değişimlerini yakalayabilen bir güç izleme cihazı olarak tanımlar. Japonca bir şemada Shock Monitor görürseniz bu, şok rölesiyle aynı cihaz değildir.

Şok Rölesi ve Termik Röle Arasındaki Fark

Şekil 2: Aynı Aşırı Akım, Farklı Korunan Şeyler

Makinenin aşırı yüklenmesi, motorun ısınması ve kısa devre için ayrı koruma cihazları bulunur.

Konu	Şok rölesi	Termik röle	Devre kesici / sigorta
Ana amaç	Sıkışma gibi arızalarda makinenin hasar görmesini sınırlamak	Aşırı yük nedeniyle motorun yanmasını önlemek	Devreyi kısa devre gibi arızalardan korumak
Algılama ve çalışma	Akım seviyesini ve ne kadar sürdüğünü değerlendirir	Akım bimetali ısıtır, bimetal bükülür	Aşırı akımı algılayıp keser / sigorta teli erir
Zamanlama	Ayarlanabilir kalkış gecikmesi ve aşırı yük gecikmesi	Ters zamanlı: akım ne kadar büyükse o kadar hızlı trip eder	Kısa devre akımına ve koruma koordinasyonuna göre seçilir
Motoru nasıl durdurur	Çıkış kontağı durdurma devresine bağlanır	Yardımcı kontak kontaktör bobinine bağlanır	Ana devreyi kendisi açar

Termik röle sütunu tipik bir bimetal (termik) tipi anlatır. Faz kaybı koruması gibi özellikler modele göre değişir. Telefonda tabloyu yana kaydırabilirsiniz.

Şok rölesi, yükü ani artabilen makineleri, sizin ayarladığınız gecikmeden sonra durdurmak için uygundur. Termik röle ise uzun süren aşırı akımın ısısından motor sargılarını korur.

Tipik bir termik rölede motor akımı bir ısıtıcıdan geçer ve bimetal şeridi ısıtır. Şerit ısındıkça bükülür ve bir kontağı açar. Yani motorun ısınmasını dolaylı olarak modeller; sargı sıcaklığını ölçmez. Açma süresi aşırı akımın büyüklüğüne ve rölenin o an ne kadar sıcak olduğuna bağlıdır; bu yüzden aynı akımda sıcak röle soğuk röleden daha çabuk trip eder.

IEC 60947-4-1'e göre bir aşırı akım rölesinin açma sınıfı (Class 10, 20, 30), ayar akımının 7,2 katında izin verilen en uzun açma süresini saniye olarak belirtir. Türkiye'de bu standart TS EN 60947-4-1 olarak uygulanır; geçerli sürümünü ve kapsamını TSE'den veya tedarikçinizden doğrulayın.

Şok rölesinde normal, kısa süreli yük değişimlerini beklemek için gereken süreyi makineye göre siz ayarlarsınız. Makineyi hasar görmeden durdurmanız gerekiyorsa termik rölenin açmasını beklemenin kabul edilebilir olup olmadığını ayrıca değerlendirin.

Bu yüzden şok rölesi eklemek, motorun termik korumasını kaldırmak için bir gerekçe değildir. Kısa devre akımının kesilmesi ise üçüncü, ayrı bir iştir. Kontakla durdurma bilgisi veren cihazları, devreyi koruyan sigorta ve devre kesicilerle birlikte kullanın ki hiçbir arıza türü korumasız kalmasın.

Şok Rölesi Nasıl Çalışır?

Şekil 3: CT Kabloyu Kesmeden Akımı Alır

Motor güç kablosu bir manyetik nüveden geçer; nüvedeki sargı akımla orantılı bir sinyal üretir.

Tek bir CT'nin prensibidir. Tsubaki SB serisinde motorun üç faz kablosundan ikisi, ayrı birer CT'den aynı yönde geçer. Şekil, tüm fazların tek delikten geçtiğini göstermez.

CT (akım trafosu; Japonca: henryuki) akım ölçmeye yarayan bir algılayıcıdır. Motor güç kablosunu CT'den geçirmek, ana devreyi kesmeden röleye değerlendirebileceği bir sinyal verir.

Makine yükü artıp akım, akım ayar değerini aştığında röle şok süresini saymaya başlar. Aşma ayarlanan süre boyunca devam ederse çıkış kontağı konum değiştirir ve arızayı harici bir durdurma veya alarm devresine bildirir.

Rölenin çıkış kontağı ile kontaktörün ana kontakları farklı işler yapar. Çıkış kontağı yalnızca sinyal verir. Doğrudan yol vermeli bir starterda olağan düzen, çıkışı manyetik kontaktörün kumanda devresine bağlamak ve kontaktörün ana kontaklarını açarak motor gücünü kesmektir. Çıkışı bir enerji kaynağı değil, devre açıp kapatan bir potansiyelsiz kontak olarak düşünün ve anahtarladığı devrenin gerilimine ve akımına uygun seçin.

Bazı makinelerde arıza bir PLC'ye de alınır. Önce kontağın izin verilen minimum yükünü kontrol edin. SB serisinin kılavuzu, çok düşük akımda kontak arızası riski nedeniyle çıkış kontağını doğrudan PLC girişine bağlamak yerine küçük akımlar için uygun bir ara röle üzerinden geçirmeyi söyler.

PLC tarafından bakıldığında arıza bir dijital girişdir (DI). Devre şemasını okurken iki yolu ayrı izleyin: arızayı HMI'da gösteren yol ve makineyi gerçekten durduran yol.

Motor kalkarken yüksek bir kalkış akımı çeker ve bu normaldir. Röle kalkışı çalışma gibi değerlendirseydi her başlatmada trip ederdi. Kalkış süresi (start time) bunun içindir: röle, kalkış geçici hali oturana kadar bekler ve ancak sonra aşırı yükü izlemeye başlar.

CT bağlantısı da önemlidir. Kablonun CT'den kaç kez geçtiği ve yönü modelin talimatıyla uyumlu olmalıdır. Aynı motor akımı, geçiş sayısına göre farklı bir sinyal verir; bu yüzden röle ayarını ve CT bağlantısını birlikte kayıt altında tutun.

Üç Ayar: Akım, Kalkış Süresi ve Şok Süresi

Şok rölesi ayarı, sağlam makinenin akımı nasıl çektiğini öğrenmekle başlar. Kalkışı ve sürekli çalışmayı ayrı kaydedin; makinenin normalde taşıdığı yük ve malzeme aralığını da dahil edin. Normalin nerede bitip anormalin nerede başladığını ancak böyle görebilirsiniz.

Aynı zamanda makinenin ne kadar kuvvete dayanabileceğini ve ne kadar sürede durması gerektiğini öğrenin. Normal çalışmaya izin verip arıza anında makinenin hasar görmesine yol açan bir ayar koruma sağlamaz. Son değerler iki tarafı da karşılamalıdır.

Her akım ölçümünün yanına çalışma hızını, konveyördeki ürün miktarını ve kalkış yöntemini yazın. Yalnızca akım değeri, daha sonra yükün mü arttığını yoksa çalışma koşullarının mı değiştiğini anlamanıza yetmez.

Şekil 4: Kalkış Akımı, Kısa Tepeler ve Süren Aşırı Yükün Ayrılması

Kalkış süresi bittikten sonra röle, aşmanın ne kadar sürdüğünü şok süresiyle karşılaştırır.

Mantığı açıklamak için çizilmiş kavramsal dalga biçimidir, ölçüm verisi değildir. Bu örnekte çıkıştan sonra kontaktör açılır ve akım sıfıra düşer. Akım kesildikten sonra bile makine ataletiyle hareket etmeye devam edebilir.

Akım Ayarı

Akım ayarı, normal ile aşırı yük arasındaki sınırdır. Yalnızca boştaki akıma bakarak belirlemeyin. Makinenin normal çalışmada gördüğü en ağır koşul dahil, akım aralığını ölçün.

Örneğin bir konveyörde boş bant ile yüklü bant farklı tahrik kuvveti ister. Yalnızca olağan yükü değil, normal kabul ettiğiniz en yüksek yükü de kaydedin.

Hedef, normal çalışmadaki en yüksek akıma izin veren ama makinenin yük sınırı aşılmadan trip eden bir değerdir. Yük ile akımı eşleştiren bir kayıt, nominal akımın sabit bir katı olarak seçilen değerden daha sağlam bir temel sunar.

Çok düşük ayarlanırsa röle normal çalışmada trip eder; çok yüksek ayarlanırsa yakalamak istediğiniz arızaları kaçırır. Normal akım ile arıza akımı arasındaki fark küçükse, yalnızca eşiği ayarlamak ikisini güvenilir biçimde ayırmayabilir.

Bu durumda koruma yöntemini, makine tarafında arızayı algılama seçenekleri dahil, ekipman üreticisiyle birlikte gözden geçirin. Akım izleme ile güç izleme ayrı yöntemlerdir; Tsubaki'nin Shock Monitor'ü güç izleme cihazı olarak ayrı listelemesinin nedeni de budur.

Kalkış Süresi (Start Time)

Kalkış süresi, kalkış akımının yanlış trip vermesini önleyen bir başlangıç gecikmesidir. Başlatmadan sonra akımın normal seviyeye oturması ne kadar sürüyor, ölçün ve bu geçici hali geçirecek bir gecikme belirleyin.

Boş bir konveyör hızla hızlanabilir; bant üzerinde ürünle başlatmak ise hızlanmayı uzatabilir. Makinenin gerçekten kullandığı kalkış koşullarında test edin ve rölenin her normal başlatmada trip etmediğini doğrulayın.

Kalkış süresi uzadıkça, kalkış sırasında oluşan bir arızanın algılanması da uzar. SB serisi kılavuzuna göre kalkış sırasında aşırı yük oluşursa röle ancak kalkış süresi ile şok süresinin toplamı geçtikten sonra trip eder.

Frekans invertörü (VFD) kullanılan sistemlerde hızlanma, yavaşlama ve çıkış frekansı akımın davranışını değiştirir. Desteklenen frekans aralığı modele göre farklıdır; bu nedenle röle modelini ve CT'nin takıldığı yeri o modelin kılavuzuna göre teyit edin.

Şok Süresi (Shock Time)

Şok süresi, akımın ayar değerinin üzerinde ne kadar kalabileceğini ve rölenin bunu ne zaman arıza sayacağını belirler. Ürünün bir konveyörden diğerine geçmesi gibi normal çalışmada da görülen kısa tepelerin geçmesine izin verir.

Çok kısa olursa normal anlık yükler hattı durdurur. Çok uzun olursa sıkışma sırasında hasar ilerler. Akım tepelerinin hem yüksekliğini hem süresini ölçün ve makinenin aşırı yüke dayanabileceği süreyle karşılaştırın.

Bir örnek olarak SB serisinin şok süresi aralığı 0,2–5 s'dir. Bu, ürünün ayar aralığıdır; herhangi bir makine için önerilen durma süresi veya tüm modeller için geçerli bir değer değildir.

Makinenin gerçekte nerede duracağını düşünürken, çıkıştan sonraki kontaktör çalışma süresini ve makinenin ataletle devam etmesini de hesaba katın. Yalnızca açıklama için, arızadan röle çıkışına 0,4 s, çıkıştan tam durmaya 0,6 s geçtiğini varsayalım.

Hesap, makinenin nerede duracağını yalnızca şok süresinin belirlemediğini gösterir. Gerçek makinede durdurmayı test edin, algılamadan duruşa kadar geçen süreyi ve bu sürede kat edilen mesafeyi ölçün; kararı bu sayılara göre verin.

Şekil 5: Üç Ayardan Birini Değiştirmeden Önce Bakılacak Kayıtlar

Gereksiz trip'leri azaltan bir ayar, aynı zamanda korumayı geciktiren bir ayardır.

Ayar	Dayanak	Çok düşük / kısa olursa	Çok yüksek / uzun olursa
Akım ayarı	Normal azami yük ve makinenin yük sınırı	Normal çalışmada trip eder	Aşırı yükleri kaçırır
Kalkış süresi	Gerçek kalkış koşullarında akımın oturma süresi	Kalkıştan hemen sonra trip eder	Kalkış sırasındaki arızaları geç algılar
Şok süresi	Normal tepelerin süresi ve makinenin arızaya dayanabileceği süre	Anlık yüklerde trip eder	Makineyi hasardan önce durduramaz

Herhangi bir değeri değiştirdikten sonra, hem normal çalışmanın trip olmadan sürdüğünü hem de beklenen arızanın güvenli bir yöntemle algılandığını test edin.

Üreticilerin kılavuzları kendi ayar sırasını verir. Örneğin SB serisi kılavuzunda, belirtilen başlangıç konumlarından yola çıkarak önce kalkış süresi, sonra akım, en son şok süresi ayarlanır. Bu yazıdaki sıra dahil, genel bir yöntem yerine panonuzdaki modelin kılavuzuna uyun. Her modelde düğme skalası tüm ayar aralığını kapsamayabilir; SB kılavuzu skala dışındaki ayarlarda zamanlamayı TEST düğmesiyle kontrol etmeyi söyler.

Trip Ettiğinde Neler Kontrol Edilir?

Trip sonrasında önce makinenin ne zaman durduğunu kaydedin: kalkıştan hemen sonra mı, çalışma sırasında mı? Önce ayarları yükseltirseniz gerçek bir sıkışmayı veya artan mekanik direnci "gereksiz trip" sanıp gözden kaçırabilirsiniz.

1. Makinenin durduğu proses adımını, o anki yükü, ledleri veya alarmları ve mevcut ayarları kaydedin.
2. Enerjiyi izole edin ve hareketli parçaları sabitleyin; sonra yabancı cisim ve tahrik hattındaki sorunları arayın.
3. Nedeni giderin, ardından ayar değişikliğinin gerçekten gerekli olup olmadığını normal çalışma kayıtlarıyla karşılaştırarak karar verin.
4. Yeniden çalıştırma koşullarını teyit edin, çevreyi güvenli hale getirin ve işlev testi yapın.

Bağlantı ve kontrol işlerini yetkin kişiler, ilgili modelin kılavuzuna uyarak yapmalıdır. Makinenin içinde çalışmak yalnızca enerjiyi kesmekle bitmez; düşen parçalardan veya depolanmış enerjiden kaynaklanan hareketi de önlemek gerekir. Bunun için tesisinizin kilitleme-etiketleme (LOTO) prosedürüne ve 6331 sayılı İSG Kanunu kapsamındaki risk değerlendirmesine bakın.

Röle çıkışı değişmiş ama makine durmamışsa, rölenin ötesindeki durdurma devresini izleyin. PLC kontrollü bir makinede giriş durumunu çalışma izni sinyaliyle karşılaştırarak yolun nerede koptuğunu bulabilirsiniz. Bir kontağı kontrol etmenin yollarından biri, devre enerjisizken süreklilik testi yapmaktır; enerjili devrede direnç ölçmeyin.

Toparlandıktan sonra, değişiklikten önceki ve sonraki ayarları ve test sonuçlarını ekipman numarasıyla birlikte kaydedin. İşlev kontrolünü ve kayıt güncellemesini bakım planına ekleyin ki yük koşulları değiştiğinde yeniden karşılaştırma yapabilesiniz.

Rölenin yerleşik test fonksiyonuyla yapılan test ile tüm durdurma yolunun testi farklı şeyleri kontrol eder. Bir ledin değiştiğini görüp bırakmayın; çıkışı alan devrenin tasarlandığı duruma geldiğini doğrulayın.

Test yöntemi modele göre belirlenmiştir. Örneğin SB serisinde TEST düğmesi motor dururken kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Korumayı denemek için gerçek makineyi bilerek sıkıştırmayın; koşulu güvenle oluşturmak için üreticinin belirttiği yöntemi kullanın.

Kontrol Listesi ve Japon Tedarikçiye Sorular

Şok rölesi olan bir Japon makinesi geldiğinde, değiştirmeyi planladığınızda veya birisi bir ayara dokunmadan önce bu listeyi kullanın.

Sahada Kontrol Listesi

• Röle üreticisi ve tam model numarası (etiketten ve yedek parça listesinden)
• Bulunduğu haliyle akım, kalkış süresi ve şok süresi ayarları (düğmelerin fotoğrafını çekin)
• CT tipi, hangi fazların geçtiği, geçiş sayısı ve yönü
• Çıkış modu: kendini tutan (self-holding; SB serisinde RESET düğmesiyle sıfırlanır) veya otomatik reset
• Çıkışın gittiği yer: kontaktör bobin devresi, PLC girişi (ara röle üzerinden mi?), alarm
• Rölenin kumanda besleme gerilimi ve frekansı
• Tahrik yöntemi: doğrudan yol verme veya invertör; kullanılan invertör frekans aralığı
• Termik rölenin ve kısa devre korumasının hâlâ mevcut ve doğru ayarlı olması
• Normal çalışma akım kayıtları: kalkış, boş, normal azami yük
• Durdurma testi kaydı: algılamadan duruşa kadar süre ve mesafe

Japon Tarafa Sorulacak Sorular

• Şok rölesi makinenin hangi arızasını algılamak için konmuş (sıkışma, zincir aşırı yükü, redüktör koruması)?
• Akım, kalkış süresi ve şok süresi değerleri nasıl belirlendi? Ölçülmüş akım verisi var mı?
• Korunan parçaların izin verilen yükü veya torku nedir ve makinenin ne kadar hızlı durması gerekir?
• Röle çıkışı kendini tutan mı, otomatik reset mi? Reset sonrası makine kendiliğinden yeniden başlayabilir mi?
• Röle, bizim çalışma frekans aralığımızdaki invertör tahriği için uygun mu?
• Türkiye şebekesinde (400/230 V, 50 Hz) kullanım için rölenin besleme gerilimi ve frekans değerleri uygun mu?
• Yerel temin edilen bir akım izleme rölesi veya elektronik aşırı akım rölesiyle değiştirirsek hangi işlevlere ve ayarlara sahip olmalı?
• Bu makinede şok rölesine bağlı olmayan, kişi güvenliği veya düşme önleme fonksiyonları var mı?

Aşağıdaki kısa soru metnini uyarlayarak tedarikçiye İngilizce gönderebilirsiniz:

Subject: Shock relay settings for [machine name / serial no.]

We are maintaining the [conveyor] you supplied. The shock relay [maker, model] in the control panel is set to current [__ A], start time [__ s], and shock time [__ s], and it has tripped [__ times] since [date]. Please tell us how these values were determined, the measured normal current, and the load limit of the protected parts. Please also confirm whether the output is self-holding or automatic reset, whether the relay is rated for a 400/230 V, 50 Hz supply, and which functions a substitute relay would need if we replace it locally.

Bu Rehberin Sınırları

• Burada verilen aralıklar ve davranışlar Tsubaki'nin SB ve ED serisi belgelerinden alınmıştır. Diğer modeller ve diğer üreticilerin ürünleri farklıdır.
• Bu rehber ilkeleri ve nelere bakılacağını açıklar; bir ayar prosedürü değildir. Ayarlar, kurulu modelin kılavuzuna ve makine tasarımcısının kararına uymalıdır.
• Şok rölesi makine korumasıdır. Bir makinenin insanlar için güvenli olup olmadığı, makinenin güvenlik tasarımının ve yürürlükteki mevzuatın ayrı bir konusudur.
• Hesap örneği varsayımsal değerler kullanır. Gerçek durma süresi ve mesafesi makinede ölçülmelidir.
• Tablo 1'deki adlar birbirine yakındır. Yerel bir ürünün şok rölesinin yerini alıp alamayacağı algılama yöntemine, zaman aralıklarına ve çıkışına bağlıdır; tedarikçiyle teyit edilmelidir.
• Türk standartlarıyla (TS EN) ilgili ifadeler genel bilgidir; güncel standart numarası ve sürümü TSE'den veya tedarikçiden doğrulanmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Şok Rölesi Neyi Algılar?

Akım izleme tipi bir şok rölesi, motor akımının ayar değerinin üzerine çıkmasını ve orada ne kadar kaldığını algılar. Makinenin yükünü akımdan dolaylı olarak anladığı için mil torkunu doğrudan ölçen bir sensörden farklıdır.

Şok Rölesi Termik Rölenin Yerini Tutar mı?

Hayır. Şok rölesi tahrik edilen makineyi sıkışmalardan, termik röle ise motoru aşırı ısınmadan korur. Şok rölesi takmak motorun termik korumasını kaldırmak için bir gerekçe değildir; sigorta veya devre kesiciyle sağlanan kısa devre koruması da yine ayrı bir iştir.

Şok Süresi Olabildiğince Kısa mı Ayarlanmalı?

Kendi başına bir hedef olarak hayır; çünkü o zaman normal anlık tepeler makineyi durdurabilir. Normal tepelerin süresini makinenin arızaya dayanabileceği süreyle karşılaştırın ve algılamadan sonraki durma gecikmesini de dahil edin.

Otomatik Resetle Makine Kendiliğinden Yeniden Başlar mı?

Röle kontağının normale dönmesi ile makinenin yeniden başlaması ayrı olaylardır. Çalıştırma komutunun sürdüğü bir devrede otomatik reset yeniden başlamaya yol açabilir; bu yüzden reset modunu ve çalışma izni koşullarını birlikte kontrol edin. Kilitli kalan bir arıza sinyali ile yalnızca düğmeye basılırken var olan bir sinyal farklı davranır.

Şok Rölesi İnvertörle Çalışan Bir Motorda Kullanılabilir mi?

Model ve frekans aralığı uyuyorsa evet, ancak koşullar Tsubaki serileri arasında farklıdır. ED serisi invertör tahriği için 20–200 Hz aralığını belirtir. SB serisi kılavuzu ise invertör altında akım dalga biçimindeki bozulmanın hatalı çalışmaya yol açabileceği konusunda uyarır ve etkinin küçük olduğu 30–60 Hz aralığında kullanılabileceğini söyler. Bir modelin aralığını diğerine uygulamayın; kullandığınız frekansı modelin kılavuzundan teyit edin.

Kaynaklar

• Şok rölesi ve Shock Monitor tanımları; elektriksel ve mekanik aşırı yük koruması: Tsubakimoto Chain, elektrikli kontrol cihazları ürün bilgisi (Japonca)
• Algılama, bağlantı, ayarlar, test düğmesi ve bakım: Tsubakimoto Chain, Shock Relay SB Serisi kullanım kılavuzu (Japonca, 21 Şubat 2024); U.S. Tsubaki, TSBSB Shock Relay kullanım kılavuzu (İngilizce)
• Reset modları ve uygulama uyarıları (atalet, insan taşıma ve kaldırma): Tsubakimoto Chain, şok rölesi kullanımında dikkat edilecekler (Japonca)
• İnvertörle uyumlu model örneği: Tsubakimoto Chain, Shock Relay ED Serisi (Japonca)
• Japonya dışında satılan Tsubaki şok röleleri: Tsubaki of Canada, Electronic Shock Relays
• Termik rölenin yapısı, açma süresi ve kısa devre koruması: OMRON, alçak gerilim şalt cihazları teknik rehberi (Japonca)
• IEC 60947-4-1 açma sınıfı: ABB, termik aşırı akım röleleri teknik verileri
• Akım izleme röleleri (aşırı ve düşük akım kullanımları, çıkış yük akımını kesmez): VIOX, "Current Monitoring Relay Explained"
• Elektronik aşırı akım rölelerinde sıkışma algılama: Rockwell Automation, "New Electronic Overload Relay Helps Prevent Motor Damage, Downtime" (Allen-Bradley E100)
• EOCR ürün ailesi (listelenen işlevler): Bao An, Schneider EOCRSS listesi