PL
202626.10

NFB, MCCB, ELB: japońskie wyłączniki – znaczenie i różnice

Rysunki i specyfikacjeAktualizacja: 26.10.202618 min czytania

W schematach elektrycznych lub liście części maszyny zbudowanej w Japonii często trafiają się wyłączniki opisane jako NFB lub ELB, z zapisami typu „3P 225AF/150AT” albo „30mA”. Na innych rysunkach podobnych szaf stoi MCCB i ELCB. To nie są cztery różne urządzenia, tylko dwa rodzaje wyłączników, z których każdy ma po dwie nazwy: NFB lub MCCB w pierwszym przypadku, ELB lub ELCB w drugim.

NFB (no-fuse breaker) to wyłącznik kompaktowy (MCCB). Odłącza obwód przy prądzie nadmiarowym, czyli przeciążeniu lub zwarciu, i chroni przewody oraz urządzenia. ELB (earth leakage breaker, także ELCB) otwiera obwód, gdy wykryje prąd upływu do ziemi. Chroni ludzi przed porażeniem i instalację przed pożarem wywołanym upływem, a część modeli ma dodatkowo ochronę nadprądową.

Artykuł wyjaśnia, jak działa każdy z nich i jak czytać oznaczenia na japońskich rysunkach. Pokazuje też, dlaczego japońskie szafy mają ELB akurat w tych obwodach, i co sprawdzić przed zakupem zamiennika w Polsce.

Najważniejsze: NFB a ELB
  • NFB = MCCB. W japońskich normach nazywa się haisen-yō shadanki („wyłącznik przewodowy”). Zadziała przy przeciążeniu i zwarciu i chroni przewody oraz urządzenia
  • Przy przeciążeniu bimetal wygina się pod wpływem ciepła i wyłącznik zadziała z opóźnieniem. Przy zwarciu zadziała natychmiast elektromagnes
  • ELB = ELCB, czyli rōden shadanki (wyłącznik upływowy, w polskiej terminologii wyłącznik różnicowoprądowy). Przekładnik sumujący (ZCT) porównuje prąd płynący do odbiornika i powracający i wykrywa upływ. Do ochrony przed porażeniem w Japonii stosuje się typ wysokoczuły i szybki (do 30 mA, do 0,1 s)
  • Na rysunkach „AF” to wielkość ramy (ampere frame), a „AT” to prąd znamionowy wyzwalacza (ampere trip)
  • ELB z ochroną nadprądową załatwia obie sprawy w jednym urządzeniu. ELB wyłącznie upływowy wymaga przed sobą NFB albo bezpiecznika
  • Przed wymianą japońskiego wyłącznika sprawdź funkcję, napięcie znamionowe, częstotliwość, zdolność wyłączalną przy Twoim napięciu oraz normę (JIS/IEC a PN-EN 60947-2)
Spis treści
  1. Szybki przegląd: japońskie nazwy wyłączników
  2. Czym jest NFB (no-fuse breaker)?
  3. Czym jest ELB (wyłącznik upływowy)?
  4. NFB a ELB: porównanie
  5. Jak czytać oznaczenia wyłączników na japońskich rysunkach
  6. Dlaczego japońskie szafy mają ELB właśnie tam
  7. Wymiana japońskiego wyłącznika w Polsce: co sprawdzić
  8. Ograniczenia tego artykułu
  9. Podsumowanie
  10. FAQ
  11. Źródła

Szybki przegląd: japońskie nazwy wyłączników

Tabela pozwala dopasować oznaczenie z japońskiego rysunku lub listy części do właściwego urządzenia. Japońskie terminy podano w zapisie łacińskim.

Oznaczenie na rysunkuCo to jestChroni przedNorma japońskaNajbliższy odpowiednik w PN-EN / IEC
NFB, nō-hyūzu burēkā (no-fuse breaker)Wyłącznik kompaktowy. „NFB” to pierwotnie nazwa handlowa firmy Mitsubishi ElectricPrzeciążenie, zwarcieJIS C 8201-2-1MCCB (PN-EN 60947-2)
MCCB, haisen-yō shadankiTo samo urządzenie co NFB, pod nazwą ogólną (MCCB) i formalną nazwą japońskąPrzeciążenie, zwarcieJIS C 8201-2-1MCCB (PN-EN 60947-2)
ELB, ELCB, rōden shadanki, rōden burēkāWyłącznik upływowy (różnicowoprądowy). Wiele modeli ma też ochronę nadprądowąUpływ do ziemi; w wielu modelach także prąd nadmiarowyJIS C 8201-2-2 (przemysłowy)Urządzenie różnicowoprądowe (RCD); z ochroną nadprądową: wyłącznik z członem różnicowoprądowym (PN-EN 60947-2, załącznik B)
RCCBMieszkaniowy wyłącznik różnicowoprądowy bez ochrony nadprądowejTylko upływJIS C 8221RCCB (PN-EN 61008-1)
RCBOMieszkaniowy wyłącznik różnicowoprądowy z ochroną nadprądowąUpływ, przeciążenie, zwarcieJIS C 8222RCBO (PN-EN 61009-1)
AFAmpere frame: wielkość ramy korpusu wyłącznika––Wielkość ramy; z grubsza prąd znamionowy ciągły Iu
ATAmpere trip: prąd znamionowy, na który nastawiono wyłącznik––Prąd znamionowy In (wyzwalacza)
JIS = Japoński Standard Przemysłowy. Normy JIS opierają się na wymienionych normach IEC, ale mogą zawierać japońskie modyfikacje. PN-EN to polskie wydania norm EN o tych samych numerach. Kolumna „najbliższy odpowiednik” nie oznacza, że wyroby są wymienne.

Czym jest NFB (no-fuse breaker)?

NFB to skrót od No-Fuse Breaker. Pierwotnie tak nazywała swoje wyłączniki kompaktowe firma Mitsubishi Electric (nō-hyūzu shadanki). Nazwa ogólna to MCCB (molded case circuit breaker), a norma japońska używa określenia haisen-yō shadanki („wyłącznik przewodowy”). Zestawienie „NFB a MCCB” nie porównuje więc dwóch urządzeń: obie nazwy opisują ten sam rodzaj wyłącznika.

NFB robi to samo co wyłącznik w domu, który zadziała, gdy włączy się za dużo odbiorników naraz: chroni przewody i urządzenia, gdy popłynie nienormalny prąd nadmiarowy, na przykład przy zwarciu.

Większość NFB łączy dwa sposoby wykrywania prądu nadmiarowego: człon termiczny z bimetalem i człon elektromagnetyczny.

Rysunek 1: Jak NFB reaguje na prąd nadmiarowy

Przy umiarkowanym prądzie nadmiarowym NFB zadziała z opóźnieniem, a przy bardzo dużym prądzie natychmiast.

PRZECIĄŻENIEPrąd utrzymuje się powyżej wartości znamionowejNa przykład zbyt wiele odbiorników w jednym obwodzie. Bimetal wygina się pod wpływem ciepła i wyłącznik zadziała z opóźnieniem (wyzwolenie zwłoczne)
ZWARCIEBardzo duży prąd płynie nagleNa przykład po zetknięciu się przewodów. Elektromagnes przyciąga ruchomą kotwicę i wyłącznik zadziała natychmiast (wyzwolenie bezzwłoczne)
W obu przypadkach
Wyłącznik otwiera obwód samoczynnie i chroni przewody przed przegrzaniem i spaleniemPo usunięciu przyczyny wyłącznik można załączyć dźwignią i używać dalej

Przykład wyłącznika termomagnetycznego. Prąd i czas zadziałania zależą od charakterystyki wyzwalania danego wyrobu.

Według mechanizmu wyzwalania Mitsubishi Electric dzieli swoje NFB na trzy typy.

Rysunek 2: Typy wyzwalaczy MCCB

Typy różnią się sposobem wykrywania prądu nadmiarowego i wyzwalania.

01TermomagnetycznyWyzwala bimetal i elektromagnes. Przy przeciążeniu ciepło wygina bimetal, a przy zwarciu działa elektromagnes
02Hydrauliczno-magnetycznyWyzwala sam elektromagnes (Mitsubishi nazywa go całkowicie elektromagnetycznym, kanzen denjishiki). Zwłokę czasową zapewnia lepkość oleju silikonowego
03ElektronicznyUkład elektroniczny przetwarza prąd i wyzwala wyłącznik. W wielu modelach można nastawiać prąd znamionowy

Na podstawie klasyfikacji ze strony produktowej wyłączników no-fuse Mitsubishi Electric.

Konstrukcje różnią się zależnie od producenta, ale w wielu wyłącznikach po zadziałaniu od prądu nadmiarowego dźwignia zatrzymuje się w położeniu pośrednim między ON a OFF. Takie położenie pokazuje, że wyłącznik zadziałał, a nie został wyłączony ręcznie. W tych wyłącznikach dźwignię trzeba najpierw przestawić na OFF (położenie resetu), zanim da się go znów załączyć. Ponowne załączenie przy nieusuniętej przyczynie spowoduje kolejne zadziałanie albo uszkodzenie przewodów, dlatego przyczynę trzeba najpierw znaleźć. Sposób resetu określają instrukcja producenta i procedury zakładu.

W odróżnieniu od wyłącznika bezpiecznik po przepaleniu trzeba wymienić. Przekaźnik termiczny, często stosowany przy silnikach pomp, także wykrywa ciepło za pomocą bimetalu.

Czym jest ELB (wyłącznik upływowy)?

ELB to skrót od Earth Leakage Breaker, a ELCB od Earth Leakage Circuit Breaker. W Japonii obie nazwy oznaczają to samo: wyłącznik, który wykrywa prąd upływu i samoczynnie otwiera obwód. W polskiej terminologii to wyłącznik różnicowoprądowy, potocznie „różnicówka”.

NFB (MCCB) chroni przewody i urządzenia przed prądem nadmiarowym. ELB otwiera obwód po wykryciu upływu, by zapobiec porażeniu oraz pożarom wywołanym upływem.

Wiele ELB działa także jak MCCB, więc zwykle nie trzeba ich dublować w jednym obwodzie. Są jednak modele wykrywające wyłącznie upływ, a jak je rozpoznać, opisano niżej.

Rysunek 3: Jak ELB wykrywa upływ

ELB porównuje prąd płynący do odbiornika z prądem, który z niego wraca.

ZasilanieELBZCT porównuje prąd tam i z powrotemOdbiornikUpływZiemiaTamPowrót

Uproszczony przykład. Gdy część prądu upływa z odbiornika do ziemi, przez ELB wraca mniej prądu, niż do odbiornika popłynęło.

ELB wykrywa upływ, porównując prąd płynący do odbiornika z prądem powracającym. Jeśli prąd powrotny jest mniejszy od wychodzącego o więcej niż ustalona wartość, to gdzieś upływa prąd, i ELB odcina zasilanie.

Porównanie odbywa się w przekładniku sumującym (zero-phase current transformer, ZCT) wewnątrz wyłącznika. Przewody „tam” i „z powrotem” przechodzą przez niego razem. Dopóki oba prądy się równoważą, ZCT nie daje sygnału. Gdy się różnią, wysyła sygnał do układu elektronicznego, który uruchamia mechanizm wyzwalający.

Typy ELB określają dwie wartości: prąd upływu, przy którym wyłącznik zadziała (prąd różnicowy zadziałania, po japońsku kando denryū), i czas zadziałania. Do ochrony ludzi przed porażeniem w Japonii wymaga się typu wysokoczułego i szybkiego.

Rysunek 4: Klasy czułości i czasu zadziałania ELB

Czułość i czas zadziałania dobiera się do tego, co ELB ma chronić.

Prąd zadziałania (czułość)
Czas zadziałania
Główne przeznaczenie i zastosowanie
Wysokoczuły, szybki
15 mA, 30 mA
do 0,1 s
Ochrona przed porażeniem. Obwody, w których wymagają go japońskie przepisy lub japoński kodeks instalacji; obwody odbiorcze
Średnioczuły, szybki
100 mA; przełączane 100/200/500 mA
do 0,1 s
Ochrona przed porażeniem w urządzeniach z pewnym uziemieniem (dobierany razem z rezystancją uziemienia)
Z opóźnieniem (typ zwłoczny)
Przełączane 100/200/500 mA
Przełączane 0,3–0,8 s
Zapobieganie pożarom od upływu. Stosowany w obwodach głównych i opóźniany względem ELB w obwodach odbiorczych, aby zachować selektywność z urządzeniami wyżej i niżej

Przykładowe klasy z poradnika Panasonic o wyłącznikach upływowych (po japońsku). Rzeczywiste wartości sprawdź w katalogu danego wyrobu.

Na froncie ELB jest przycisk testowy. Jego naciśnięcie pozwala sprawdzić, czy wyłącznik wykrywa upływ i poprawnie zadziała, a sposób i częstość testu podaje instrukcja danego modelu. Wiele modeli ma też wskaźnik upływu, na przykład wyskakujący przycisk lub okienko, który pokazuje, że wyłącznik zadziałał z powodu upływu.

Nazwa „ELCB” bywa niejednoznaczna. Starsze wyłączniki upływowe napięciowe, dziś uznawane za przestarzałe, też nazywano ELCB, a terminologia IEC używa określenia residual current device (RCD) dla typu prądowego opisanego tutaj. W polskich katalogach zwykle spotyka się nazwy RCD, RCCB i RCBO. Gdy dostawca oferuje „ELCB”, trzeba potwierdzić, że to RCD prądowy, i sprawdzić normę, wg której jest wykonany.

NFB a ELB: porównanie

Z przodu oba wyłączniki wyglądają podobnie, ale reagują na inne zakłócenia i chronią przed innym ryzykiem.

Rysunek 5: NFB a ELB

Podobne obudowy, różne zadania.

NFB (MCCB)
ELB (ELCB)
Formalna nazwa japońska
Haisen-yō shadanki („wyłącznik przewodowy”)
Rōden shadanki (wyłącznik upływowy)
Co wykrywa
Prąd nadmiarowy od przeciążenia lub zwarcia
Upływ (różnica między prądem do odbiornika a powrotnym)
Jak wykrywa
Bimetal (ciepło) i elektromagnes
Przekładnik sumujący (ZCT) i układ elektroniczny
Ochrona nadprądowa
Tak (jego podstawowa funkcja)
Część modeli ją ma; modele tylko upływowe nie
Główny cel
Ochrona przewodów i urządzeń
Zapobieganie porażeniu i pożarom od upływu
Przycisk testu upływu
Nie (niektóre modele mają przycisk, który wyzwala wyłącznik mechanicznie)
Tak (sprawdza zadziałanie przy upływie)
Wskazanie zadziałania
W wielu modelach dźwignia zatrzymuje się w położeniu pośrednim
Wiele modeli ma wskaźnik upływu (wyskakujący przycisk itp.)
Typowe zastosowanie
Obwody, w których japońskie przepisy nie wymagają ELB, np. obwody sterownicze
Urządzenia, których ludzie mogą dotykać; urządzenia w miejscach mokrych
Praca razem
Stoi przed ELB tylko upływowym
Z ochroną nadprądową jedno urządzenie załatwia obie funkcje

Sposób wskazania zadziałania zależy od modelu. Sprawdź instrukcję wyłącznika, który masz przed sobą.

Jak czytać oznaczenia wyłączników na japońskich rysunkach

Japońskie schematy jednokreskowe, rozmieszczenia w szafie i listy części opisują wyłącznik krótkim ciągiem: typ, liczba biegunów i wartości znamionowe. Legenda na rysunku (hanrei) pokazuje, który symbol oznacza MCCB, a który ELCB. Ten sam rysunek może w jednym miejscu używać NFB/ELB, a w innym MCCB/ELCB.

Rysunek 6: Jak czytać „NFB 3P 225AF/150AT”

Oznaczenie dzieli się na rodzaj urządzenia, liczbę biegunów, ramę i prąd znamionowy.

NFBRodzaj urządzenia: wyłącznik kompaktowy (MCCB)
3PLiczba biegunów: 3
225AFAmpere frame: rama 225 A
150ATAmpere trip: prąd znamionowy (zadziałania) 150 A
Oznaczenie ELB zawiera dodatkowo prąd zadziałania, na przykład „ELB 3P 100AF/75AT 30mA”.
Prąd znamionowy (AT) jest zawsze równy ramie (AF) lub od niej mniejszy. Jedna rama występuje w kilku wartościach AT.

Oznaczenia poglądowe. Rzeczywiste rysunki, np. publikowane dla japońskich obiektów publicznych, używają zapisów typu „ELCB 3P 225AF 150AT”.

Te same informacje niosą numery katalogowe producentów. W numeracji Mitsubishi Electric „NF” oznacza MCCB, a „NV” wyłącznik upływowy. Numer NF125-SV 3P 40A to trzybiegunowy MCCB o ramie 125 A i prądzie znamionowym 40 A, a litery po numerze ramy (SV, CV itd.) wskazują serię wyrobu. Niektóre japońskie katalogi dodają też kod liczby członów: Panasonic oznacza wyłączniki tylko upływowe (bez ochrony nadprądowej) kodami takimi jak 2P0E i 3P0E.

Poniższy fikcyjny fragment listy części pokazuje, jak te oznaczenia składają się w całość.

Poz.Zapis na liście częściJak to czytać
MCCB1NFB 3P 225AF/150ATWyłącznik główny. MCCB trzybiegunowy, rama 225 A, prąd znamionowy 150 A
ELB1ELB 3P 100AF/75AT 30mATrzybiegunowy wyłącznik upływowy, rama 100 A, 75 A, czułość 30 mA. Czy ma ochronę nadprądową, trzeba potwierdzić w katalogu
ELB2ELB 3P0E 30mA (NFB2 powyżej)ELB tylko upływowy o czułości 30 mA. Ochronę nadprądową zapewnia NFB2 umieszczony wyżej
Przykład fikcyjny, dla ilustracji. Rzeczywiste rysunki i listy części różnią się zależnie od firmy.

Aby sprawdzić, czy ELB chroni także przed prądem nadmiarowym, trzeba zajrzeć do pola funkcji ochronnych w katalogu lub specyfikacji. Zapis w rodzaju „ochrona przed przeciążeniem i zwarciem” albo „z ochroną nadprądową” (kaden’ryū hogo-tsuki) oznacza, że są obie funkcje. „Tylko upływ” (rōden senyō) lub „bez ochrony nadprądowej” oznacza, że wyłącznik wykrywa wyłącznie upływ.

Dlaczego japońskie szafy mają ELB właśnie tam

O tym, które obwody dostają ELB, decydują w Japonii przepisy, więc znajomość tej logiki pomaga czytać szafę wykonaną dla Japonii. W polskim zakładzie obowiązują przepisy krajowe oraz normy serii PN-HD 60364 i PN-EN 60204-1 (opis niżej wyjaśnia tylko, dlaczego japoński projektant zrobił to tak, a nie inaczej).

Główna zasada wynika z artykułu 36 japońskiej Wykładni norm technicznych dla urządzeń elektrycznych (Denki setsubi no gijutsu kijun no kaishaku, wydawanej przez ministerstwo METI). Co do zasady wymaga on samoczynnego urządzenia przerywającego zwarcia doziemne, zwykle ELB, w obwodach zasilających urządzenia niskiego napięcia z metalową obudową i napięciem roboczym powyżej 60 V. Główne wyjątki to:

  • urządzenia w miejscach suchych (lub, przy napięciu względem ziemi do 150 V, w miejscach niemokrych)
  • urządzenia o podwójnej izolacji w rozumieniu japońskiej ustawy o bezpieczeństwie urządzeń i materiałów elektrycznych albo pokryte materiałem izolacyjnym
  • urządzenia, w których uziemienie klasy C lub D ma rezystancję 3 Ω lub mniejszą
  • urządzenia zasilane przez transformator separacyjny (po stronie urządzenia do 300 V między przewodami) z nieuziemioną stroną odbiorczą
  • urządzenia z wbudowanym wyłącznikiem upływowym wg tej ustawy, zamontowanym tak, by przewód zasilający był chroniony przed uszkodzeniem
  • urządzenia z prostymi środkami zapobiegającymi dotknięciu (z wyjątkiem metalowych osłon połączonych elektrycznie z urządzeniem)

Kolejne wyjątki dotyczą takich miejsc jak elektrownie i stacje transformatorowe, obwodów lamp wyładowczych i obwodów prądu stałego instalacji fotowoltaicznych. To, czy wyjątek obowiązuje, zależy od treści artykułu i warunków instalacji. Osobny ustęp tego samego artykułu wymaga też urządzeń przerywających zwarcia doziemne w obwodach niskiego napięcia powyżej 300 V połączonych transformatorem z obwodami wysokiego lub najwyższego napięcia.

Dla elektronarzędzi w fabrykach artykuł 333 japońskiego Rozporządzenia o bezpieczeństwie i higienie pracy (Rōdō anzen eisei kisoku) wymaga wyłącznika upływowego chroniącego przed porażeniem w przypadku przenośnych i ruchomych urządzeń elektrycznych o napięciu względem ziemi powyżej 150 V. Wymaganie obejmuje też takie urządzenia przy napięciu do 150 V, jeśli używa się ich w miejscach mokrych albo na blachach i konstrukcjach stalowych dobrze przewodzących prąd. Gdy podłączenie wyłącznika upływowego jest trudne, zamiast niego uziemia się części metalowe. Obwody nieuziemione dzięki transformatorowi separacyjnemu i narzędzia o podwójnej izolacji są wyłączone z wymagania (artykuł 334).

Wytyczne dotyczące czułości pochodzą z japońskiego kodeksu instalacji wewnętrznych (Naisen kitei, punkt 1375-2), czyli normy sektora prywatnego. Według poradnika Panasonic ELB do ochrony przed porażeniem powinien być typem wysokoczułym i szybkim (30 mA lub mniej, 0,1 s lub mniej).

W praktyce japońscy projektanci montują ELB w obwodach zasilających urządzenia, których ludzie mogą dotykać, oraz urządzenia w miejscach mokrych lub wilgotnych, a w pozostałych miejscach NFB. Przy odbiornikach krytycznych, które nie mogą stanąć z powodu zadziałania zabezpieczenia upływowego, projektant może wybrać NFB. Japonia dopuszcza to tylko w wąskich przypadkach: artykuł 36 pozwala urządzeniom, których wyłączenie zagroziłoby bezpieczeństwu publicznemu (np. oświetlenie awaryjne i oznaczenia dróg ewakuacyjnych), zastosować zamiast urządzenia przerywającego alarm zgłaszający zwarcie doziemne do miejsca obsadzonego przez personel techniczny. Ten wyjątek nie obejmuje automatycznie zwykłych urządzeń produkcyjnych, więc nawet przy obwodach, które nie powinny stawać, projektant najpierw sprawdza, czy zachodzi któryś z wyjątków ogólnych wymienionych wyżej.

Przy ELB tylko upływowym ochrona jest podzielona: ELB zadziała od upływu, a NFB (lub bezpiecznik) umieszczony wyżej od przeciążenia lub zwarcia.

Wymiana japońskiego wyłącznika w Polsce: co sprawdzić

Gdy w japońskiej maszynie uszkodzi się wyłącznik, identyczna część od pierwotnego producenta rozwiązuje większość poniższych pytań. Jeśli potrzebny jest zamiennik z lokalnego źródła, punktem wyjścia są tabliczka znamionowa i katalog oryginalnego wyłącznika. Lista niżej wskazuje, co porównać. Decyzja należy do wykwalifikowanego elektryka odpowiedzialnego za instalację, razem z producentem maszyny, a w razie potrzeby z właściwym organem.

Lista kontrolna przed wymianą
  • Funkcja: tylko ochrona nadprądowa (NFB/MCCB), tylko upływ, czy upływ z ochroną nadprądową. W katalogu szukaj kodów „0E” lub zapisu „tylko upływ”
  • Bieguny, rama i prąd znamionowy: liczba biegunów, AF i AT. W modelach z wyzwalaczem elektronicznym zapisz też faktyczną nastawę
  • Napięcie znamionowe: w japońskich zakładach powszechne jest trójfazowe 200 V, używa się też klasy 400 V. W polskich zakładach sieć ma 400/230 V, 50 Hz. Upewnij się, że napięcie znamionowe zamiennika i jego zdolność wyłączalna odpowiadają Twojej sieci, a nie japońskiej, i sprawdź w dokumentacji maszyny, czy ma ona transformator lub wersję na 400 V
  • Częstotliwość: wschodnia Japonia ma 50 Hz, a zachodnia 60 Hz. Sprawdź na tabliczce znamionowej (50 Hz, 60 Hz lub 50/60 Hz), zwłaszcza w wyłącznikach z wyzwalaczem elektronicznym i w ELB
  • Zdolność wyłączalna: znamionowa zwarciowa zdolność wyłączalna zmienia się z napięciem i normą. W jednej tabeli serii NF-SV Mitsubishi model o wartości 15 kA przy 230 V ma 7,5 kA przy 400 V wg IEC 60947-2. Porównaj wartość przy swoim napięciu z przewidywanym prądem zwarciowym w miejscu zabudowy szafy
  • Norma i certyfikacja: wyłączniki na rynek japoński są zwykle wykonane wg JIS i IEC 60947-2, a w Unii Europejskiej odpowiednikiem jest PN-EN 60947-2. Maszyny budowane dla Ameryki Północnej mogą mieć wersje wg UL 489 (np. NF-U i NV-U Mitsubishi Electric), co warto odnotować przy zamawianiu części
  • Czułość i czas ELB: prąd zadziałania (np. 30 mA), czas zadziałania i to, czy jest to typ zwłoczny, współpracujący selektywnie z innymi ELB
  • Zgodność z wymaganiami w Polsce: japoński ELB 30 mA nie jest automatycznie równoważny RCD wg PN-EN 61008-1 / PN-EN 61009-1 w obwodzie, w którym PN-HD 60364 wymaga ochrony różnicowoprądowej. Sprawdź też rodzaj prądu upływu (typ AC, A, B), zwłaszcza za falownikami
  • Wymiary i przyłącza: sposób montażu, typ i rozmiar zacisków, położenie dźwigni oraz wyposażenie oryginału, takie jak styki pomocnicze lub wyzwalacz wzrostowy
  • Dokumentacja: wymiana elementu zabezpieczającego w maszynie z oznakowaniem CE powinna być zapisana w dokumentacji i uzgodniona z producentem maszyny

Jeśli którejś pozycji nie da się potwierdzić na podstawie tabliczki, warto napisać do producenta maszyny. Poniższe pytania można wkleić do wiadomości, zwłaszcza w sprawie czułości ELB i zdolności wyłączalnej.

  • Prosimy o stronę katalogową wyłącznika (typ, AF/AT, napięcie znamionowe, zdolność wyłączalna).
  • Czy jest to wyłącznik tylko nadprądowy, tylko upływowy, czy z obiema funkcjami?
  • Jaka jest nastawa prądu znamionowego i czułość ELB oraz dlaczego je wybrano?
  • Czy dopuszczacie zamiennik wg PN-EN 60947-2 i jakie warunki musi spełniać?

Ograniczenia tego artykułu

  • Artykuł wyjaśnia terminy i wskazuje, co sprawdzić. Nie jest instrukcją kontroli, resetowania ani wymiany wyłączników. Takie prace powinny wykonywać osoby z odpowiednimi kwalifikacjami, według instrukcji producenta oraz procedur lockout/tagout i zasad BHP obowiązujących w zakładzie.
  • Przytoczone przepisy japońskie (Wykładnia norm technicznych dla urządzeń elektrycznych, Rozporządzenie o bezpieczeństwie i higienie pracy i japoński kodeks instalacji) dotyczą instalacji w Japonii. W Polsce o wymaganiach co do ochrony różnicowoprądowej decydują przepisy krajowe i normy serii PN-HD 60364, a dla wyposażenia elektrycznego maszyn PN-EN 60204-1. Numery i wydania norm należy sprawdzić w aktualnym katalogu PKN.
  • Charakterystyki wyzwalania, zdolność wyłączalna, wskazania zadziałania i kody modeli zależą od producenta i serii. Należy kierować się katalogiem konkretnego modelu, a nie przykładami z tego artykułu.
  • Wymienione normy JIS opierają się na normach IEC, ale mogą zawierać japońskie modyfikacje, a wydania się zmieniają. Odpowiedniki trzeba traktować jako najbliższe i potwierdzać w aktualnym wydaniu.

Podsumowanie

Najważniejsze wnioski
  • NFB to MCCB: chroni przewody i urządzenia przed prądem nadmiarowym
  • ELB (ELCB) wykrywa upływ i chroni ludzi przed porażeniem
  • Wiele ELB ma także funkcje MCCB
  • ELB tylko upływowy łączy się z NFB lub bezpiecznikiem umieszczonym wyżej
  • Na rysunkach AF to wielkość ramy, a AT to prąd znamionowy
  • W Japonii obwody zasilające urządzenia z metalową obudową o napięciu powyżej 60 V co do zasady wymagają ELB wg artykułu 36
  • Przed zamianą sprawdź funkcję, napięcie, częstotliwość, zdolność wyłączalną i normę (JIS/IEC a PN-EN 60947-2)

FAQ

Czym różni się NFB od ELB?

NFB zadziała przy prądzie nadmiarowym i chroni przewody oraz urządzenia. ELB zadziała przy upływie do ziemi i chroni ludzi przed porażeniem, a instalację przed pożarem od upływu.

Czy NFB i MCCB oraz ELB i ELCB to to samo?

Tak. NFB to pierwotna nazwa firmy Mitsubishi Electric, a MCCB to nazwa ogólna. ELB i ELCB są skrótami wyłącznika upływowego. W japońskich normach dla wyłączników mieszkaniowych wersję z ochroną nadprądową nazywa się RCBO, a bez niej RCCB.

Jeśli w obwodzie jest ELB, czy nadal potrzebny jest NFB?

Nie, jeśli ELB ma ochronę nadprądową, bo jedno urządzenie zabezpiecza wtedy zarówno przed prądem nadmiarowym, jak i przed upływem. ELB tylko upływowy wymaga przed sobą NFB lub bezpiecznika. Sprawdź funkcję ochronną w katalogu: „z ochroną nadprądową” oznacza obie funkcje, a „tylko upływ” lub „bez ochrony nadprądowej” oznacza wyłącznie upływ.

Jak sprawdzić, czy wyłącznik zadziałał z powodu upływu, czy prądu nadmiarowego?

Najpierw spójrz na wskaźnik upływu. Wyskoczony przycisk oznacza, że ELB zadziałał z powodu upływu, ale miejsce wskaźnika i sposób resetu zależą od modelu, więc sprawdź instrukcję. Nie załączaj wyłącznika, dopóki przyczyna nie zostanie usunięta. Przed każdą kontrolą odłącz zasilanie i zabezpiecz je zgodnie z procedurą lockout/tagout (LOTO) w swoim zakładzie.

Czy japoński NFB można zastąpić wyłącznikiem wg PN-EN 60947-2?

Często jest to możliwe, ale dopiero po potwierdzeniu zgodności przez wykwalifikowanego elektryka. Porównaj bieguny, ramę i prąd znamionowy, napięcie znamionowe, częstotliwość oraz zdolność wyłączalną przy napięciu swojej sieci (w Polsce 400/230 V). Zmianę uzgodnij z producentem maszyny i odnotuj w dokumentacji.

Źródła

Przydatne? Udostępnij

O redakcji

Redakcja MONOSCOPEFOUNDER & EDITOR

Około dziesięciu lat pracy u producenta urządzeń przemysłowych i w firmie inżynieryjnej realizującej instalacje: oferty, projektowanie i uruchamianie urządzeń, a następnie przejście do marketingu internetowego. Obecnie doradztwo internetowe dla producentów B2B i pomoc w przystępnym przedstawianiu ich produktów i technologii. Japońskie państwowe uprawnienia Energy Manager oraz głównego inżyniera elektryka trzeciej klasy.

Od 2017 roku prowadzenie bloga inżynierskiego (ponad 500 artykułów) i japońskojęzycznego kanału na YouTube z około 20 000 subskrybentów. Każdy poradnik powstaje z perspektywy japońskiej hali produkcyjnej i jest weryfikowany z przywołanymi normami.

MoreRelated

Więcej poradników

Wszystkie poradniki