NFB Nedir? MCCB ve ELB (Kaçak Akım Şalteri) Farkı

Japonya'da üretilmiş bir makinenin elektrik şemasını veya yedek parça listesini açtığınızda, NFB ya da ELB yazan şalterlere sık rastlarsınız. Yanlarında "3P 225AF/150AT" veya "30mA" gibi değerler bulunur. Benzer panoların başka şemalarında ise MCCB ve ELCB yazar. Bunlar dört ayrı cihaz değildir: iki cihaz türü vardır ve her birinin iki adı kullanılır. NFB veya MCCB bir türü, ELB veya ELCB diğer türü anlatır.

NFB (no-fuse breaker, "sigortasız şalter"), Türkiye'de kompakt şalter (termik-manyetik şalter) diye bilinen MCCB'dir. Aşırı akımda, yani aşırı yük veya kısa devrede devreyi açarak kabloları ve ekipmanı korur. ELB (earth leakage breaker, ELCB olarak da yazılır) toprağa kaçan akımı algılayınca devreyi açar. Amacı insanı elektrik çarpmasından ve kaçak akımdan çıkabilecek yangından korumaktır. Bazı ELB'ler aşırı akım korumasını da yapar.

Bu yazıda iki şalterin nasıl çalıştığını, Japon şemalarındaki yazımın nasıl okunacağını ve Japon panolarında ELB'lerin neden o devrelerde kullanıldığını anlatıyorum. Sonunda Türkiye'deki kaynakları dikkate alarak, Japon şalterinin yerine başka bir şalter alırken nelere bakmanız gerektiğini listeledim.

İçindekiler

1. Hızlı Başvuru: Japon Şalter Terimleri
2. NFB (No-Fuse Breaker) Nedir?
3. ELB (Earth Leakage Breaker) Nedir?
4. NFB ve ELB: Yan Yana Karşılaştırma
5. Japon Şemalarında Şalter Yazımı Nasıl Okunur
6. Japon Panoları ELB'yi Neden O Devrelerde Kullanır
7. Türkiye'de Kaçak Akım Koruması: Japon Kuralları Burada Geçerli Değil
8. Türkiye'de Japon Şalterini Değiştirirken Neler Kontrol Edilir
9. Bu Yazının Sınırları
10. Özet
11. Sıkça Sorulan Sorular
12. Kaynaklar

Hızlı Başvuru: Japon Şalter Terimleri

Aşağıdaki tablo, Japon bir şemada veya parça listesinde gördüğünüz yazımı hangi cihaza karşılık geldiğiyle eşleştirmenizi sağlar. Japonca terimler okunuşlarıyla birlikte verilmiştir.

Gördüğünüz yazım	Ne olduğu	Neye karşı korur	Japon standardı	Türkiye'deki / uluslararası en yakın karşılık
NFB, no-fuse breaker (nohyuzu bureka)	Kompakt şalter. "NFB" adı Mitsubishi Electric'in ürün adından gelir	Aşırı yük, kısa devre	JIS C 8201-2-1	MCCB, kompakt şalter: TS EN 60947-2 (IEC 60947-2)
MCCB, 配線用遮断器 (haisen-yo shadanki)	NFB ile aynı cihaz: genel adı (MCCB) ve resmî Japonca adı	Aşırı yük, kısa devre	JIS C 8201-2-1	MCCB, kompakt şalter: TS EN 60947-2 (IEC 60947-2)
ELB, ELCB, 漏電遮断器 (roden shadanki), 漏電ブレーカー (roden bureka)	Kaçak akım şalteri. Birçok modeli aşırı akım korumasını da yapar	Toprağa kaçak akım; birçok modelde aşırı akım da	JIS C 8201-2-2 (endüstriyel)	Artık akım cihazı (RCD). Aşırı akım korumalıysa kaçak akım korumalı kompakt şalter (IEC 60947-2, Ek B)
RCCB	Konut tipi, aşırı akım korumasız kaçak akım şalteri	Yalnızca kaçak akım	JIS C 8221	RCCB, kaçak akım koruma şalteri: TS EN 61008-1 (IEC 61008-1)
RCBO	Konut tipi, aşırı akım korumalı kaçak akım şalteri	Kaçak akım, aşırı yük, kısa devre	JIS C 8222	RCBO, kaçak akım korumalı otomatik sigorta: TS EN 61009-1 (IEC 61009-1)
AF	Çerçeve akımı: şalter gövdesinin boyutu	–	–	Çerçeve akımı (frame size)
AT	Anma akımı: şalterin açmaya ayarlı olduğu akım	–	–	Anma akımı (In)

NFB (No-Fuse Breaker) Nedir?

NFB, No-Fuse Breaker sözcüklerinin kısaltmasıdır. Aslında Mitsubishi Electric'in kompakt şalterleri için kullandığı addır. Genel terim MCCB'dir (molded case circuit breaker, kompakt şalter). Japon standardı ise cihazı haisen-yo shadanki olarak adlandırır. Yani "NFB mi MCCB mi" bir iki cihaz karşılaştırması değildir: iki yazım da aynı şalter türünü anlatır.

NFB, evde çok cihaz aynı anda çalışınca atan şalterle aynı işi yapar. Kısa devre gibi anormal bir aşırı akım geçtiğinde kabloları ve ekipmanı korur.

NFB'lerin çoğu aşırı akımı iki yolla algılar ve ikisini birleştirir: bimetal esaslı termik eleman ve elektromanyetik eleman.

Şekil 1: NFB aşırı akıma nasıl tepki verir

NFB, orta düzeydeki aşırı akımda bir gecikmeyle, çok büyük akımda ise anında açar.

AŞIRI YÜKAkım, anma değerinin üzerinde kalırÖrneğin tek devreye çok fazla ekipman bağlanmıştır. Bimetal ısıyla bükülür ve şalteri bir gecikmeyle açar (zaman gecikmeli açma)

KISA DEVREÇok büyük bir akım bir anda akarÖrneğin iletkenler birbirine temas etmiştir. Elektromıknatıs hareketli demir parçayı çeker ve şalteri anında açar (ani açma)

Her iki durumda

Şalter devreyi otomatik açar; kablolar aşırı ısınmaz, yanmazNeden giderildikten sonra şalter kolu ile yeniden kurulup kullanılabilir

Termik-manyetik bir MCCB örneği. Şalterin hangi akımda ve kaç saniyede açacağı her ürünün açma karakteristiğine bağlıdır.

Açma mekanizmasına göre Mitsubishi Electric, NFB'lerini üç tipe ayırır.

Şekil 2: MCCB açma tipleri

Tipler, aşırı akımı nasıl algıladıkları ve nasıl açtıkları bakımından ayrılır.

01Termik-manyetikBimetal ve elektromıknatısla açar. Aşırı yükte ısı bimetali büker; kısa devrede elektromıknatıs devreye girer

02Hidrolik-manyetikYalnızca elektromıknatısla açar (Mitsubishi bunu "tam manyetik" olarak adlandırır). Gecikmeyi silikon yağın viskozitesi sağlar

03ElektronikAkımı bir elektronik devre işler ve şalteri açtırır. Birçok modelde anma akımı ayarlanabilir

Mitsubishi Electric'in no-fuse breaker ürün özellikleri sayfasındaki sınıflandırmaya göre hazırlanmıştır.

Tasarım üreticiye göre değişir, ancak birçok şalterde aşırı akımla attıktan sonra kol ON ile OFF arasında bir ara konumda kalır. Bu ara konum, şalterin elle kapatılmadığını, attığını gösterir. Bu tip şalterlerde kol önce OFF konumuna (sıfırlama konumu) alınmadan tekrar ON yapılamaz. Neden hâlâ duruyorsa şalteri sıfırlamak yeniden atmasına veya kabloların zarar görmesine yol açar; bu yüzden önce nedeni bulmak gerekir. Sıfırlama için üreticinin kullanım kılavuzunu ve tesisinizin prosedürlerini izleyin.

Sigorta ise şalterden farklı olarak bir kez yandığında değiştirilmesi gereken bir parçadır. Pompa motorlarında sık görülen termik röle de ısıyı bimetalle algılar.

ELB (Earth Leakage Breaker) Nedir?

ELB, Earth Leakage Breaker; ELCB ise Earth Leakage Circuit Breaker kısaltmasıdır. Japonya'da ikisi de aynı anlama gelir: kaçak akımı algılayıp devreyi otomatik açan şalter.

NFB (MCCB) kabloları ve ekipmanı aşırı akımdan korur. ELB ise kaçak akımı algıladığında devreyi açar ve böylece elektrik çarpmasını ve kaçak akımdan çıkabilecek yangını önlemeyi amaçlar.

Birçok ELB aynı zamanda MCCB gibi de çalıştığı için aynı devrede genellikle ikisine birden gerek olmaz. Yine de yalnızca kaçak akım algılayan modeller vardır; ikisini ayırt etmenin yolu aşağıda anlatılıyor.

Şekil 3: ELB kaçak akımı nasıl algılar

ELB, ekipmana giden akımı geri dönen akımla karşılaştırır.

Basitleştirilmiş örnek. Ekipmandan toprağa kaçak olduğunda, ELB'den dönen akım giden akımdan küçük olur.

ELB, kaçak akımı giden akımla dönen akımı karşılaştırarak algılar. Dönen akım, giden akımdan belirli bir değerden fazla eksikse akımın bir yerden kaçtığı anlaşılır ve ELB enerjiyi keser.

Karşılaştırmayı şalterin içindeki sıfır bileşen akım trafosu (ZCT, zero-phase current transformer) yapar; Türkiye'de bu eleman çoğunlukla toroidal akım trafosu olarak anılır. Giden ve dönen iletkenler trafonun içinden birlikte geçer. İki akım dengedeyken ZCT çıkış vermez. Akımlar farklılaşınca bir elektronik devreye sinyal gönderir ve devre açma mekanizmasını çalıştırır.

ELB tipleri iki değerle belirlenir: şalteri açtıran kaçak akım (anma kaçak akımı, Japoncada kando denryu) ve açma süresi. İnsanı elektrik çarpmasından korumak için Japon uygulamasında yüksek hassasiyetli, hızlı tip seçilir.

Şekil 4: ELB hassasiyet ve açma süresi sınıfları

Hassasiyet ve açma süresi, ELB'nin neyi koruyacağına göre seçilir.

Anma kaçak akımı

Açma süresi

Ana amaç ve kullanım yeri

Yüksek hassasiyetli, hızlı

15 mA, 30 mA

0,1 s veya altı

Elektrik çarpmasından korunma. Japon mevzuatının veya Japon iç tesisat kuralının (Naisen Kitei) istediği devreler; dal devreler

Orta hassasiyetli, hızlı

100 mA; ayarlanabilir 100/200/500 mA

0,1 s veya altı

Topraklaması güvenilir ekipmanda elektrik çarpmasından korunma (topraklama direnciyle birlikte seçilir)

Zaman gecikmeli

Ayarlanabilir 100/200/500 mA

Ayarlanabilir 0,3–0,8 s

Kaçak akımdan çıkabilecek yangının önlenmesi. Ana devrede kullanılır; alt devredeki ELB'lerden daha geç açacak şekilde ayarlanarak üst ve alt cihazlar arasında seçicilik sağlanır

Örnek sınıflar Panasonic'in kaçak akım şalteri rehberinden alınmıştır (Japonca). Gerçek değerler için her ürünün kataloguna bakın. Türkiye'de de 30 mA genellikle "hayat koruma", 300 mA ise "yangın koruma" eşiği olarak anılır.

ELB'nin ön yüzünde bir test butonu bulunur. Butona basınca şalterin kaçak akımı algılayıp doğru açıp açmadığı kontrol edilir. Testin nasıl ve ne sıklıkla yapılacağı her modelin kılavuzunda yazar. Birçok modelde ayrıca kaçak akımla atıldığını gösteren bir gösterge (dışarı çıkan düğme veya pencere) bulunur.

"ELCB" terimi Japonya dışında kafa karıştırabilir. Eski gerilim kumandalı toprak kaçağı şalterleri de ELCB diye anılırdı ve bugün büyük ölçüde kullanımdan kalkmıştır. IEC terminolojisi burada anlatılan akım kumandalı tip için artık akım cihazı (RCD) terimini kullanır. Türkiye'de bu cihaza kaçak akım koruma şalteri veya kaçak akım rölesi denir. Bir tedarikçi "ELCB" teklif ediyorsa akım kumandalı bir RCD olduğunu ve hangi standarda göre onaylı olduğunu teyit edin.

NFB ve ELB: Yan Yana Karşılaştırma

İkisi önden bakınca benzer görünür, ama farklı arızalara tepki verir ve farklı risklere karşı korur.

Şekil 5: NFB ve ELB

Benzer gövde, farklı görev.

NFB (MCCB)

ELB (ELCB)

Japonca resmî adı

Haisen-yo shadanki (kablolama şalteri)

Roden shadanki (kaçak akım şalteri)

Neyi algılar

Aşırı yük veya kısa devreden gelen aşırı akım

Kaçak akım (giden ve dönen akım farkı)

Nasıl algılar

Bimetal (ısı) ve elektromıknatıs

Sıfır bileşen akım trafosu (ZCT) ve elektronik devre

Aşırı akım koruması

Var (temel işlevi)

Bazı modellerde var; yalnızca kaçak akım algılayan modellerde yok

Ana amaç

Kabloları ve ekipmanı korumak

Elektrik çarpmasını ve kaçak akım yangınını önlemek

Kaçak akım test butonu

Yok (bazı modellerde şalteri mekanik olarak açtıran bir trip butonu bulunur)

Var (kaçak akımda açıp açmadığını kontrol eder)

Atma göstergesi

Birçok modelde kol ara konumda kalır

Birçok modelde kaçak akım göstergesi (dışarı çıkan düğme vb.) vardır

Tipik kullanım

Japon kurallarının ELB istemediği devreler, örneğin kumanda devreleri

İnsanların dokunabileceği ekipman; ıslak yerlerdeki ekipman

Birlikte kullanım

Yalnızca kaçak akım algılayan bir ELB'nin besleme tarafına konur

Aşırı akım korumalıysa tek cihaz ikisini de yapar

Atma göstergesi modele göre değişir. Elinizdeki şalterin kılavuzuna bakın.

Japon Şemalarında Şalter Yazımı Nasıl Okunur

Japon tek hat şemaları, pano yerleşim planları ve parça listeleri bir şalteri genellikle tip, kutup sayısı ve değerlerden oluşan kısa bir yazımla tanımlar. Şemadaki açıklama tablosu (hanrei) hangi sembolün MCCB, hangisinin ELCB olduğunu gösterir. Aynı şemada bir yerde NFB/ELB, başka bir yerde MCCB/ELCB yazılmış olabilir.

Şekil 6: "NFB 3P 225AF/150AT" nasıl okunur

Yazımı cihaz tipi, kutup sayısı, çerçeve ve anma akımı olarak ayırın.

NFBCihaz tipi: kompakt şalter (MCCB)

3PKutup sayısı: 3 kutuplu

225AFÇerçeve akımı: 225 A çerçeve boyutu

150ATAnma akımı: 150 A (açma akımı)

ELB yazımına anma kaçak akımı eklenir, örneğin "ELB 3P 100AF/75AT 30mA".
Anma akımı (AT) her zaman çerçeve akımına (AF) eşit veya ondan küçüktür. Aynı çerçeve birden fazla anma akımıyla üretilir.

Örnek yazımlardır. Japonya'da kamu tesisleri için yayımlanan gerçek şemalarda "ELCB 3P 225AF 150AT" gibi yazımlar görülür.

Üretici model numaraları da aynı bilgiyi taşır. Mitsubishi Electric'in numaralandırmasında "NF" bir MCCB'yi, "NV" bir kaçak akım şalterini gösterir. NF125-SV 3P 40A gibi bir parça numarası, 125 A çerçeveli, 3 kutuplu, 40 A anma akımlı bir MCCB demektir. Çerçeve numarasından sonraki harfler (SV, CV vb.) ürün serisini belirtir. Bazı Japon katalogları ayrıca eleman kodu da ekler: örneğin Panasonic, aşırı akım koruması olmayan, yalnızca kaçak akım algılayan şalterleri 2P0E ve 3P0E gibi kodlarla işaretler.

Aşağıdaki kurgusal parça listesi örneği bu yazımların bir arada nasıl göründüğünü gösterir.

Ref.	Parça listesindeki yazım	Nasıl okunur
MCCB1	NFB 3P 225AF/150AT	Ana şalter. 3 kutuplu MCCB, 225 A çerçeve, 150 A anma akımı
ELB1	ELB 3P 100AF/75AT 30mA	3 kutuplu kaçak akım şalteri, 100 A çerçeve, 75 A anma akımı, 30 mA hassasiyet. Aşırı akım koruması olup olmadığını katalogdan doğrulayın
ELB2	ELB 3P0E 30mA (besleme tarafında NFB2)	30 mA hassasiyetli, yalnızca kaçak akım algılayan ELB. Aşırı akım korumasını besleme tarafındaki NFB2 sağlar

Bir ELB'nin aşırı akımı da koruyup korumadığını anlamak için kataloğun veya teknik föyün koruma işlevi satırına bakın. "Aşırı yük ve kısa devre koruması" ya da "aşırı akım korumalı" (過電流保護付き) yazıyorsa ikisini de yapar. "Yalnızca kaçak akım" (漏電専用) veya "aşırı akım korumasız" yazıyorsa yalnızca kaçak akımı algılar.

Japon Panoları ELB'yi Neden O Devrelerde Kullanır

Hangi devreye ELB konacağını Japon mevzuatı belirler; mantığı bilmek, Japonya için üretilmiş bir panoyu okurken işinize yarar. Kendi tesisinizde ise Türkiye'nin mevzuatı geçerlidir (aşağıdaki bölüme bakın).

Ana kural, Japon Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı'nın (METI) yayımladığı "Elektrik Tesisleri Teknik Standartlarının Yorumu"nun 36. maddesidir. Bu madde, metal gövdeli ve işletme gerilimi 60 V'u aşan alçak gerilimli ekipmanı besleyen devrelere kural olarak otomatik bir toprak hatası kesme cihazı, yani çoğunlukla bir ELB, konmasını ister. Başlıca istisnalar şunlardır:

• Kuru yerlere kurulan ekipman (veya toprağa göre gerilimi 150 V ve altı olan, ıslak olmayan yerlerdeki ekipman)
• Japon Elektrik Cihazları ve Malzemeleri Güvenlik Yasası'na göre çift yalıtımlı ekipman veya yalıtkan malzemeyle kaplı ekipman
• C sınıfı veya D sınıfı topraklaması 3 Ω veya altında olan ekipman (Japonya'ya özgü topraklama sınıflandırması)
• İzolasyon trafosuyla beslenen ve ekipman tarafı topraklanmamış ekipman (ekipman tarafında hatlar arası gerilim 300 V veya altı)
• Aynı yasa kapsamındaki bir kaçak akım şalteri ekipmanın içine takılmış ve güç kablosu çıkışı hasar görmeyecek biçimde yapılmış ekipman
• Basit temas önleme tedbirleri uygulanmış ekipman (ekipmana elektriksel olarak bağlı metal korumalar sayılmaz)

Bunlara ek olarak santraller ve trafo merkezleri gibi yerler, deşarj lambası devreleri ve fotovoltaik DC devreler için de istisnalar vardır. Bir istisnanın uygulanıp uygulanmadığı maddenin metnine ve tesisin koşullarına bağlıdır. Aynı maddenin ayrı bir fıkrası, yüksek veya çok yüksek gerilim devrelerine trafoyla bağlı olan ve 300 V'u aşan alçak gerilim devrelerine de toprak hatası kesme cihazı ister.

Fabrikalarda kullanılan el aletleri için Japon İş Güvenliği ve Sağlığı Yönetmeliği'nin (Anzen Eisei Kisoku) 333. maddesi, toprağa göre gerilimi 150 V'u aşan taşınabilir ve hareketli elektrikli ekipmana elektrik çarpmasına karşı kaçak akım şalteri bağlanmasını ister. Isı iletkenliği yüksek yerlerde, yani ıslak yerlerde veya çelik levha ve iskelet üzerinde kullanılan benzer ekipman ise 150 V ve altında da kapsama girer. Kaçak akım şalterini bağlamak zorsa, metal kısımların topraklanması gerekir. İzolasyon trafosuyla topraksız hâle getirilmiş devreler ve çift yalıtımlı aletler kapsam dışıdır (334. madde).

Hassasiyet ölçütü ise özel sektör standardı olan Japon iç tesisat kuralından (Naisen Kitei, 1375-2) gelir. Panasonic'in rehberine göre elektrik çarpmasına karşı kullanılan ELB, yüksek hassasiyetli, hızlı tip olmalıdır (30 mA veya altı, 0,1 s veya altı).

Uygulamada Japon tasarımcılar insanların dokunabileceği ekipmanı ve ıslak veya nemli yerlerdeki ekipmanı besleyen devrelere ELB, diğer yerlere NFB koyar. Kaçak akım yüzünden durmaması gereken kritik yüklerde tasarımcı NFB'yi tercih edebilir. Japonya buna yalnızca dar durumlarda izin verir: 36. madde, durması kamu güvenliğini tehlikeye atacak ekipmanın (acil aydınlatma, çıkış işaretleri gibi) kesme cihazı yerine, toprak hatasını teknik personelin bulunduğu bir yere bildiren bir alarm kullanmasına izin verir. Bu istisna sıradan üretim ekipmanına kendiliğinden uygulanmaz. Bu yüzden durmaması gereken devrelerde bile tasarımcı önce yukarıdaki genel istisnalardan birinin geçerli olup olmadığına bakar.

Yalnızca kaçak akım algılayan bir ELB'de koruma ikiye bölünür: ELB kaçak akımda, besleme tarafındaki NFB (veya sigorta) ise aşırı yükte veya kısa devrede açar.

Türkiye'de Kaçak Akım Koruması: Japon Kuralları Burada Geçerli Değil

Yukarıdaki Japon maddeleri yalnızca Japonya'daki tesisler için bağlayıcıdır. Türkiye'deki bir fabrikada kaçak akım koruması gereken devreleri yerel mevzuat ve proje belirler. Aşağıdaki özet, yayımlanmış mühendis odası kaynaklarına dayanır ve resmî metinle doğrulanmalıdır.

• TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) yayınlarında TS HD 60364 serisi kapsamında, TT veya TN-S sistemlerde 32 A'e kadar genel kullanım priz devrelerinde ve 32 A'e kadar seyyar cihaz prizlerinde 30 mA'lik artık akım cihazı kullanımının zorunlu olduğu belirtilir
• İşyerleri için, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na dayanan İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik'in ekinde ana ve tali panolarda seçicilik ilkesine uygun kaçak akım rölesi istendiği aktarılır (ikincil kaynaktan)
• Makinenin elektrik donanımı için TS EN 60204-1 (Makinalarda güvenlik: makinaların elektrik donanımı) esas alınır. Kaçak akım korumasının makinenin hangi devresinde gerekli olduğuna makine üreticisi ve proje sorumlusu mühendis karar verir

Japon şemasındaki "30mA" ve Türkiye'de kullanılan 30 mA'lik "hayat koruma" RCD'si benzer bir eşiği anlatır. Ancak bu, iki cihazın aynı standarda göre onaylı veya birbirinin yerine konabilir olduğu anlamına gelmez. Tip (AC veya A), açma süresi ve besleme tarafındaki cihazlarla seçicilik gibi noktalar ayrıca doğrulanmalıdır.

Türkiye'de Japon Şalterini Değiştirirken Neler Kontrol Edilir

Japon bir makinedeki şalter arızalanırsa, aynı üreticinin birebir aynı parçası aşağıdaki sorulardan çoğunu ortadan kaldırır. Yerel bir muadil gerekiyorsa başlangıç noktası eski şalterin etiketi ve katalogudur. Aşağıdaki kontrol listesi karşılaştırılacak noktaları sıralar. Karar, tesisattan sorumlu yetkili bir elektrik mühendisine, makine üreticisine ve gerekiyorsa ilgili kuruma aittir.

Etiketten doğrulayamadığınız bir madde olursa, makine üreticisinden şalterin katalog sayfasını ve neden seçildiğini isteyin. Bu özellikle ELB hassasiyeti ve kesme kapasitesi için önemlidir. Üreticiye göndereceğiniz kısa soru listesi şöyle olabilir:

• Bu şalterin tam model numarası ve katalog sayfası nedir?
• Ayarlanabilir bir modelse fabrikadaki ayar değeri (Ir, Im, kaçak akım ve süre) nedir?
• Şalter hangi gerilim ve frekans için seçildi; 400 V, 50 Hz beslemede kesme kapasitesi kaç kA?
• ELB ise aşırı akım koruması var mı; yoksa besleme tarafındaki hangi cihaz bu korumayı sağlıyor?
• Bu şalterin yerine TS EN 60947-2 veya TS EN 61008-1 onaylı bir muadil kullanılabilir mi, kullanılacaksa hangi şartla?

Bu Yazının Sınırları

• Bu yazı terimleri ve nelere bakılacağını açıklar. Şalterleri kontrol etme, sıfırlama veya değiştirme prosedürü değildir. Bu işi yetkili personel, üreticinin kılavuzuna ve tesisinizin kilitleme-etiketleme (LOTO) prosedürüne uyarak yapmalıdır.
• Burada özetlenen Japon kuralları (Elektrik Tesisleri Teknik Standartlarının Yorumu, İş Güvenliği ve Sağlığı Yönetmeliği ve Japon iç tesisat kuralı) Japonya'daki tesisler için geçerlidir. Türkiye'de kaçak akım korumasının nerede gerekli olduğunu yerel mevzuat belirler (6331 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler, TS HD 60364 ve TS EN 60204-1 gibi standartlar). Türkiye ile ilgili özetler ikincil kaynaklara dayanır; resmî metinle doğrulayın.
• Açma karakteristikleri, kesme kapasiteleri, atma göstergeleri ve model kodları üreticiye ve seriye göre değişir. Bu yazıdaki örnekleri değil, ilgili modelin kataloğunu kullanın.
• Burada anılan JIS standartları IEC standartlarına dayanır ama Japonya'ya özgü değişiklikler içerebilir ve baskılar değişir. Eşleştirmeleri en yakın karşılık olarak görün ve güncel baskıyla doğrulayın.

Özet

Sıkça Sorulan Sorular

Şalter üzerindeki NFB ne demek?

NFB, no-fuse breaker (sigortasız şalter) anlamına gelir ve Mitsubishi Electric'in kompakt şalter (MCCB) için kullandığı özgün addır. Japon şemalarında NFB ve MCCB aynı tür cihazı anlatır: aşırı yükte ve kısa devrede açan bir şalter.

NFB ile ELB arasındaki fark nedir? NFB/MCCB ve ELB/ELCB aynı şey midir?

NFB aşırı akımda açar ve kabloları ve ekipmanı korur. ELB toprağa kaçak akımda açar ve insanı elektrik çarpmasından, tesisatı da kaçak akım yangınından korur. NFB ile MCCB aynı cihazdır; ELB ile ELCB de kaçak akım şalteri için kullanılan iki kısaltmadır. Japonya'nın konut tipi kaçak akım şalteri standartlarında aşırı akım korumalı tip RCBO, korumasız tip RCCB diye adlandırılır.

Devrede ELB varsa NFB'ye de gerek var mı?

ELB aşırı akım korumalıysa gerek yoktur; tek cihaz hem aşırı akımı hem kaçak akımı kapsar. Yalnızca kaçak akım algılayan bir ELB'nin besleme tarafında NFB veya sigorta bulunmalıdır. Katalogdaki koruma işlevi satırına bakın: "aşırı akım korumalı" ikisini birden, "yalnızca kaçak akım" veya "aşırı akım korumasız" yalnızca kaçak akımı gösterir.

Şalterin kaçak akımdan mı aşırı akımdan mı attığını nasıl anlarım?

Önce kaçak akım göstergesine bakın. Dışarı çıkmış bir düğme ELB'nin kaçak akımla attığını gösterir, ancak göstergenin yeri ve sıfırlama biçimi modele göre değişir; kılavuza bakın. Neden giderilmeden şalteri tekrar devreye almayın. Herhangi bir kontrolden önce enerjiyi kesin ve tesisinizin kilitleme-etiketleme (LOTO) prosedürüne uygun şekilde kilitleyin.

Japon NFB'yi Türkiye'de yerel bir kompakt şalterle değiştirebilir miyim?

Çoğu zaman mümkündür, ancak yalnızca yetkili bir mühendis uyumu doğruladıktan sonra. Kutup sayısını, çerçeve ve anma akımını, anma gerilimini, frekansı ve kendi geriliminizdeki kesme kapasitesini karşılaştırın; değişikliği makine üreticisiyle de teyit edin. Yeni şalterin TS EN 60947-2'ye uygun ve CE işaretli olması beklenir.

Kaynaklar

• Toprak hatası kesme cihazları (36. madde): Japonya Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı, Elektrik Tesisleri Teknik Standartlarının Yorumu, 20 Kasım 2025 revizyonu (Japonca)
• Taşınabilir ekipmanda kaçak akım koruması (333. ve 334. maddeler): e-Gov, İş Güvenliği ve Sağlığı Yönetmeliği (Japonca)
• NFB adı ve açma tipleri: Mitsubishi Electric, no-fuse breaker ürün özellikleri (Japonca)
• ZCT ile kaçak akım algılama: Mitsubishi Electric, kaçak akım şalteri ürün özellikleri (Japonca)
• NV serisi kaçak akım şalterleri: Mitsubishi Electric Factory Automation, ELCB NV; UL onaylı NF-U ve NV-U: Mitsubishi Electric Factory Automation, UL 489 onaylı şalterler
• Hassasiyet ve açma süresi sınıfları, iç tesisat kuralı 1375-2 ve 0E kodları: Panasonic, şalter temelleri: kaçak akım şalterleri (Japonca)
• Attıktan sonra kol konumu: Panasonic, şalter temelleri: temel işlevler (Japonca)
• Alçak gerilim şalterleri için JIS standartları: JIS C 8201-2-1:2021, JIS C 8201-2-2:2021, JIS C 8221:2020, JIS C 8222:2021 (Japon Standartlar Birliği önizlemeleri, Japonca); JEMA, alçak gerilim şalter standartları (Japonca)
• Gerilime göre kesme kapasitesi (NF63-SV): MISUMI, Mitsubishi Electric MCCB NF-SV serisi
• Türkiye'de kompakt şalter (TS EN 60947-2, 415 V sınıfı, 50-60 Hz): Sigma Elektrik, Kompakt Şalterler kataloğu; Icu/Ics kavramları: Payapress, Şalter Kesme Kapasitesi: Icu, Ics ve Icw Farkı
• Türkiye'de kaçak akım koruma şalterleri (TS EN 61008-1, 30/300 mA): Makel, kaçak akım koruma şalteri; aşırı akım korumalı tip (IEC 61009-1): Panasonic Electric Works Türkiye, şalt ürün çözümleri
• Kaçak akım korumalı kompakt şalterler: Sigma Elektrik, Kaçak Akım Korumalı Kompakt Şalterler
• 30 mA RCD zorunluluğu (TS HD 60364 kapsamı): TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası yayını; kaçak akım rölelerinin kullanım yerleri: EMO İzmir Şubesi, Ocak 2022
• İşyeri yönetmeliği ve RCD: Elektrik Tesislerinde Kaçak Akım Cihazı (RCD) Kullanımı
• TS EN 60204-1 kapsamı: Ege Test Center, TS EN 60204-1 Standardı
• Japonya'nın 50 Hz / 60 Hz ayrımı: ETHW, Milestones: Sakuma Frequency Converter Station, 1965