JIS: rura ERW a bez szwu – kody E, S, B i odpowiedniki PN-EN

Japoński dostawca przysyła atest hutniczy, na którym rura ma opis „STPG370-E-G 100A × Sch40”. Wasza specyfikacja wymaga rury bez szwu, np. wg PN-EN 10216-1 (P265TR2) albo ASTM A106 Gr. B, która jest wykonywana wyłącznie bez szwu. Czy japońska rura jest bez szwu? Odpowiedź jest w krótkim kodzie za gatunkiem: „-E-” oznacza rurę zgrzewaną elektrycznie (ERW), a „-S-” rurę bez szwu. STPG370-E-G to zatem rura ERW w stanie po zgrzewaniu, a nie rura bez szwu.

Ten przewodnik wyjaśnia, jak czytać japońskie kody sposobu wytwarzania (S, E, B oraz kody wykończenia H, C, G) i czym różni się rura ERW od rury bez szwu. Pokazuje też, jak te kody mają się do PN-EN 10216 i 10217 oraz do ASTM A53 (typy E i S) i A106, oraz o co zapytać dostawcę, zanim przyjmiesz lub zamówisz rury.

• Kody sposobu wytwarzania: S = bez szwu, E = zgrzewana elektrycznie (ERW), B = zgrzewana kuźniczo (jap. tansetsu), A = spawana łukowo.
• Kody wykończenia (po S lub E): H = wykończona na gorąco, C = wykończona na zimno, G = w stanie po zgrzewaniu (tylko ERW).
• SGP (JIS G 3452) nigdy nie jest bez szwu. Występuje tylko jako E lub B. Rurę bez szwu ze stali węglowej zamawia się w japońskiej specyfikacji jako STPG z „-S-” (np. STPG370-S) albo STS.
• Wytrzymałość gatunku nie zależy od sposobu wytwarzania. STPG370 musi spełniać to samo minimum wytrzymałości na rozciąganie, czy jest ERW, czy bez szwu.
• Najbliższe odpowiedniki: JIS „-S-” ≈ PN-EN 10216 oraz ASTM A53 typ S lub A106; JIS „-E-” ≈ PN-EN 10217 oraz ASTM A53 typ E. Są porównywalne, ale nie identyczne.

Spis treści

1. Jak czytać „STPG370-E-G”
2. Rura ERW a rura bez szwu: jak powstają
3. Rura ERW a bez szwu: porównanie
4. Kody JIS a PN-EN 10216/10217 i ASTM A53/A106
5. Które normy JIS dopuszczają ERW, bez szwu lub oba sposoby
6. Wybór i zapis sposobu wytwarzania
7. Lista kontrolna: przegląd opisu rury JIS lub atestu
8. Pytania do japońskiego dostawcy
9. Ograniczenia tego przewodnika
10. FAQ
11. Źródła

Jak czytać „STPG370-E-G”

Japoński opis rury ciśnieniowej zwykle ma kolejność: gatunek, kod sposobu wytwarzania, wielkość. W zapisie „STPG370-E-G 100A × Sch40” oznacza to:

• STPG370 to gatunek wg JIS G 3454 (rury ze stali węglowej do zastosowań ciśnieniowych), o minimalnej wytrzymałości na rozciąganie R_m 370 N/mm² (MPa).
• -E-G to sposób wytwarzania: E – zgrzewana elektrycznie, G – w stanie po zgrzewaniu (bez wykończenia na gorąco ani na zimno).
• 100A × Sch40 to wielkość nominalna (100A = 4B = NPS 4, w EN zbliżona do DN 100) i numer Sch (schedule), który określa grubość ścianki.

Kod czyta się w dwóch krokach. Pierwsza litera mówi, jak rurę uformowano (S, E lub B), a druga, jak ją wykończono (H, C lub G). Rura SGP zgrzewana kuźniczo ma tylko „-B”, bez litery wykończenia.

Rysunek 1: Jak czytać oznaczenie na rurze

Elementy wymagane przez normę są naniesione w jednej linii na zewnętrznej powierzchni rury. Kod sposobu wytwarzania stoi zaraz za symbolem gatunku.

Przykład 1: Rura ze stali węglowej do zastosowań ciśnieniowych (ERW)

Znak hutyProducent i zakład

Znak JISJednostka certyfikująca i numer

STPG370Symbol gatunku

-E-GSposób wytwarzania (E = ERW, G = po zgrzewaniu)

2024.8Rok i miesiąc produkcji

100A×Sch40Wielkość nominalna i ścianka

Przykład 2: Rura ze stali węglowej do instalacji ogólnych (zgrzewana kuźniczo)

Znak hutyProducent i zakład

Znak JISJednostka certyfikująca i numer

SGPSymbol gatunku

-BSposób wytwarzania (B = zgrzewana kuźniczo)

2024.8Rok i miesiąc produkcji

50AWielkość nominalna

Opracowano na podstawie przykładów oznaczeń z katalogu rur do instalacji firmy JFE Steel (wartości przykładowe). Norma nie narzuca kolejności elementów, więc różni się ona między producentami. Myślniki mogą być zastąpione spacjami. Rury ERW odporne na korozję rowkową mają dodatkowy znak, np. „MN”.

Kod na rurze lub w ateście	Sposób wytwarzania	Jak to czytać
STPG370-S-H	Bez szwu, wykończona na gorąco	S = bez szwu, H = wykończona na gorąco
STPG370-S-C	Bez szwu, wykończona na zimno	C = wykończona na zimno (np. ciągniona na zimno)
STPG370-E-G	ERW, po zgrzewaniu	E = zgrzewana elektrycznie, G = brak wykończenia na gorąco ani na zimno po zgrzewaniu
STPG370-E-H / -E-C	ERW, wykończona na gorąco / na zimno	Wykończona po zgrzewaniu
SGP-E-G	Rura SGP (JIS G 3452) ERW, po zgrzewaniu	Rura SGP w wersji ERW też ma H, C lub G po literze E
SGP-B	Rura SGP zgrzewana kuźniczo	B = zgrzewana kuźniczo; bez litery wykończenia

Sposób wytwarzania pokazują trzy rzeczy, ale nie są one jednakowo wiarygodne. Dowodem są oznaczenie na rurze i atest hutniczy (jap. mill sheet, w Polsce zwykle świadectwo odbioru 3.1 wg PN-EN 10204). Oględziny wnętrza rury to tylko kontrola pomocnicza.

1. Oznaczenie: w STPG (JIS G 3454) i podobnych gatunkach kod sposobu wytwarzania następuje po symbolu gatunku. „-S-” oznacza rurę bez szwu, „-E-” rurę ERW.
2. Wnętrze rury: rura ERW ma w środku jeden prosty ślad szwu na całej długości. Rura bez szwu go nie ma.
3. Atest hutniczy: świadectwo producenta podaje normę, gatunek i sposób wytwarzania. Gdy odcięty odcinek nie ma już oznaczenia, to na nim trzeba się oprzeć.

Ślad szwu od wewnątrz bywa trudno dostrzec. Huty usuwają wypływkę (grat) zgrzeiny, a na dobrze wykończonej rurze szew może być widoczny tylko jako lekka zmiana barwy lub połysku. Nie ustalaj sposobu wytwarzania na podstawie samego wyglądu, tylko potwierdź go oznaczeniem lub atestem.

Uwaga o atestach: japońskie dokumenty odbiorowe opisuje norma JIS G 0415, a w Polsce zwykle wymaga się 3.1 lub 3.2 wg PN-EN 10204. Rodzaje dokumentów są zbliżone, ale nie tożsame. Ustal z dostawcą, jaki dokument wystawi i czy podaje on sposób wytwarzania.

Rura ERW a rura bez szwu: jak powstają

Rura ERW (jap. denpō-kan) powstaje z płaskiej taśmy stalowej, zwijanej w rurę i zgrzewanej wzdłuż szwu. Pełna nazwa to rura stalowa zgrzewana elektrycznie oporowo, a skrót denpō znaczy „zszyta prądem”. Rury ERW wykonuje się ze stali węglowej, a także nierdzewnej i niskostopowej. Po japońsku wszystkie rury ze złączonym szwem nazywa się rurami spawanymi (yōsetsu-kan), a ERW to typowy przykład.

Rysunek 2: Jak powstaje rura ERW

Taśma stalowa jest w sposób ciągły formowana w rurę, a stykające się krawędzie zgrzewa się prądem wysokiej częstotliwości.

Opracowano na podstawie procesu opisanego w katalogu rur do instalacji firmy JFE Steel. Wypływka zgrzeiny jest usuwana od zewnątrz i od wewnątrz, a walcarka kalibrująca nadaje rurze ostateczne wymiary.

Huta rozwija taśmę walcowaną na gorąco i stopniowo formuje ją rolkami w rurę. Prąd wysokiej częstotliwości nagrzewa obie krawędzie, które następnie dociska się do siebie i zgrzewa. Potem usuwa się wypływkę, kalibruje rurę i tnie ją na długość. Projekt nowelizacji JIS G 3452 (wydanie 2026) wymaga usunięcia wypływki z zewnątrz i od wewnątrz tak, by odtwarzała kształt rury, ale od wewnątrz może ona zostać w stanie po zgrzewaniu, jeśli usunięcie jest trudne.

Ponieważ proces jest ciągły i obejmuje małe i duże średnice, rura ERW jest tańsza. Jako przykłady możliwości hut: JFE Steel podaje STPG w wersji ERW od 15A do 650A, a Nippon Steel od 10A do 600A.

Rura zgrzewana kuźniczo (jap. tansetsu-kan, kod B) też powstaje z taśmy, ale szew łączy się ciepłem i naciskiem, a nie oporowo prądem. W zakładzie JFE Steel taśmę nagrzewa się do ok. 1200°C, a krawędzie tworzące szew dodatkowo do ok. 1450°C. Następnie formuje się rurę, zgrzewa szew kuźniczo i rozciąga ją do wymiaru. Takie rury stosuje się głównie do 100A włącznie, a większe średnice to głównie ERW. JFE Steel produkuje na przykład SGP zgrzewane kuźniczo od 15A do 100A. Rury spawane łukowo (kod A) stosuje się do dużych średnic STPY i do rur ze stali nierdzewnej (SUS-TP).

Ten film z oficjalnego kanału Kumkang Kind, koreańskiego producenta rur stalowych i szalunków budowlanych, pokazuje proces produkcji rur ERW.

https://www.youtube.com/watch?v=0hMzrI6jrO4

Rura bez szwu, w JIS nazywana tsugime-nashi kōkan, powstaje bez żadnego spawania. Nagrzaną okrągłą kęsisko przebija się wzdłuż osi, co daje pustą tuleję, głównie metodą Mannesmanna, a następnie walcuje do wymiaru.

Rysunek 3: Jak powstaje rura bez szwu

Bez spawania: nagrzany okrągły kęs jest przebijany, a potem rozwalcowywany na rurę.

01Nagrzanie kęsaOkrągły kęs stalowy jest nagrzewany w piecu

02PrzebijaniePrzebijarka Mannesmanna otwiera środek i tworzy pustą tuleję

03Walcowanie i wydłużanieWalcarka pielgrzymowa lub z trzpieniem ruchomym (większe średnice) albo walcarka trzpieniowa ciągła (mniejsze) kształtuje ściankę

04Kalibrowanie i kontrolaWalcarka kalibrująca ustala średnicę zewnętrzną, potem rura jest wykańczana i kontrolowana

Opracowano na podstawie procesu wytwarzania rur bez szwu z katalogu rur do instalacji firmy JFE Steel. Rura wykończona na gorąco to -S-H, a rura dodatkowo wykończona na zimno, np. ciągniona na zimno, to -S-C.

Bez szwu materiał jest taki sam na całym obwodzie, więc nie trzeba się martwić o jakość zgrzeiny. To jest główna zaleta. Instalacja z rur bez szwu nadal ma jednak spoiny obwodowe tam, gdzie rury się łączy, a tylko sama rura nie ma spoiny wzdłużnej. Rura bez szwu dobrze znosi ciśnienie wewnętrzne i skręcanie oraz może mieć grube ścianki: zakład JFE Steel w Chita podaje rury bez szwu do ścianki 65,0 mm, a Nippon Steel do 51,5 mm.

Kompromisy dotyczą zakresu średnic, dokładności i kosztu. Przebijanie i walcowanie zwykle zostawiają niewielką niejednorodność grubości ścianki, więc trudniej uzyskać wąskie tolerancje, a rura bez szwu jest zwykle droższa od ERW. Zakres średnic zewnętrznych też jest mniejszy: 25,4–426,0 mm u JFE i 27,2–426,0 mm u Nippon Steel. Typowe zastosowania to instalacje wysokotemperaturowe i wysokociśnieniowe w wydobyciu ropy i gazu, energetyce i zakładach chemicznych. Producent rur Tenaris pokazuje proces w filmie TenarisBayCity seamless pipe manufacturing (YouTube).

Rura ERW a bez szwu: porównanie

Tabela poniżej zbiera różnice. Zakresy wielkości to przykłady możliwości hut, a nie limity wynikające z normy.

Rysunek 4: Rura ERW a rura bez szwu w skrócie

To, czy jest szew, decyduje o różnicach w zakresie średnic, grubości ścianki, dokładności i koszcie.

Rura ERW (E)

Rura bez szwu (S)

Sposób wytwarzania

Taśma stalowa formowana w rurę; szew zgrzewany oporowo prądem

Nagrzany okrągły kęs jest przebijany, potem walcowany i wydłużany

Szew

Jedna spoina wzdłużna

Brak

Zakres średnic (przykłady hut)

STPG: 15A–650A (JFE), 10A–600A (Nippon Steel)

STPG: 20A–400A (JFE), 10A–400A (Nippon Steel)

Grubość ścianki

Głównie cienka do średniej (ERW w JFE Chita: do 25,4 mm)

Praktyczne są grube ścianki (JFE Chita: do 65,0 mm)

Dokładność wymiarowa

Wyższa (tolerancja ścianki STPG ±10%)

Niższa (tolerancja ścianki po wykończeniu na gorąco +15%/−12,5%)

Wytrzymałość gatunku

Taka sama dla tego samego gatunku (STPG370: R_m min. 370 N/mm²)

Te same wartości co ERW

Koszt

Niższy (produkcja ciągła)

Wyższy

Kod JIS

-E-G, -E-H, -E-C

-S-H, -S-C

Normy, które to dopuszczają (przykłady)

SGP, SGPW, STPG, STPT, STPL, SUS-TP

STPG, STS, STPT, STPL, STPA, SUS-TP

Jak potwierdzić

„-E-” w oznaczeniu; sposób wytwarzania w ateście

„-S-” w oznaczeniu; sposób wytwarzania w ateście

Typowe zastosowanie

Woda, powietrze, para, olej i gaz o niskim i średnim ciśnieniu; duże średnice

Wysoka temperatura i ciśnienie, grube ścianki, linie, w których chce się uniknąć spoin

Wielkości i ścianki wg katalogu rur do instalacji JFE Steel i podręcznika materiałów budowlanych Nippon Steel. Tolerancje dotyczą ścianek od 3 mm (ERW) lub od 4 mm (bez szwu, wykończone na gorąco).

Jedną rzecz łatwo przeoczyć: wymaganie wytrzymałościowe gatunku jest takie samo dla obu sposobów wytwarzania. STPG370 musi osiągać co najmniej 370 N/mm², czy jest ERW, czy bez szwu. Spełnienie tych samych wartości gatunku nie rozstrzyga jednak, czy rura nadaje się na dany ciąg. Zależy to od zapasu grubości ścianki na ciśnienie, temperaturę i korozję oraz od obowiązujących norm i przepisów, a w konkretnym przypadku decyduje projektant instalacji.

Różnicę wyraźniej pokazuje dokładność wymiarowa. Ponieważ rura bez szwu wykończona na gorąco ma zwykle nierówną ściankę, JIS G 3454 dopuszcza dla niej szerszą tolerancję grubości. Rysunek 5 stosuje tolerancje grubości z JIS G 3454 do popularnej wielkości 100A Sch40.

Rysunek 5: Przykład obliczeń: dopuszczalny zakres grubości ścianki 100A Sch40

Zastosowanie tolerancji do nominalnej ścianki 6,0 mm daje przedział 1,65 mm dla rury bez szwu wykończonej na gorąco i 1,20 mm dla rury ERW.

Bez szwu, wykończona na gorąco (-S-H): +15%/−12,5%

6,0 × 0,875 = 5,25 mm do 6,0 × 1,15 = 6,90 mm

ERW (-E-G itd.) i bez szwu wykończona na zimno: ±10%

6,0 × 0,90 = 5,40 mm do 6,0 × 1,10 = 6,60 mm

5,05,56,0 mm6,57,0

Założenia: STPG370, 100A (średnica zewnętrzna 114,3 mm), nominalna ścianka Sch40 6,0 mm (tabela wymiarów Nippon Steel). Tolerancje to tolerancje grubości ścianki z JIS G 3454 dla ścianek od 4 mm (bez szwu, wykończone na gorąco) i od 3 mm (ERW i bez szwu, wykończone na zimno). Pionowa linia oznacza ściankę nominalną. Inne normy i wielkości mają inne tolerancje.

Średnica zewnętrzna pokazuje ten sam wzorzec. Dla rury 100A (średnica zewnętrzna 114,3 mm) tolerancja wynosi ±1% (ok. ±1,1 mm) dla rury bez szwu wykończonej na gorąco i ±0,8% (ok. ±0,9 mm) dla ERW. Dla porównania ASTM A106 dopuszcza ściankę minimalną nie mniejszą niż 12,5% poniżej nominalnej, czyli tyle samo, ile JIS dopuszcza w minusie dla rur bez szwu wykończonych na gorąco o ściance od 4 mm. W PN-EN 10216-1 i 10217-1 tolerancje grubości ścianki też zależą od zakresu wymiarów, więc porównuj je dla konkretnej średnicy i ścianki w aktualnym wydaniu normy.

W instalacjach wody, powietrza i pary o niższym ciśnieniu, w których stosuje się SGP lub STPG, często oba sposoby wytwarzania są akceptowalne pod względem wytrzymałości. Wybór zależy wtedy zwykle od dotychczasowej praktyki lub standardów projektowych właściciela zakładu. Inaczej jest przy liniach wysokotemperaturowych i wysokociśnieniowych oraz tam, gdzie sposób wytwarzania zmienia zakres kontroli: tutaj decydują warunki pracy.

Przykładem są japońskie elektrownie. Zgodnie z japońską ustawą o przedsiębiorstwach elektroenergetycznych spoiny w niektórych rurociągach elektrowni cieplnych podlegają wewnętrznej kontroli operatora (yōsetsu jishu kensa), a spoiny wzdłużne w rurociągach pary i podobnych wchodzą w jej zakres przy niższym ciśnieniu niż spoiny obwodowe (dla rur o średnicy zewnętrznej od 150 mm: 490 kPa dla spoin wzdłużnych wobec 980 kPa dla pozostałych spoin na tych rurociągach). Dlatego niektórzy projektanci wskazują rury bez szwu dla linii od 150A, które inaczej weszłyby w zakres kontroli, żeby badać tylko spoiny obwodowe. Przepisy mają też inne kategorie i wyłączenia, a rzeczywisty zakres wynika z wytycznych japońskiego Ministerstwa Gospodarki, Handlu i Przemysłu (METI). To japoński powód regulacyjny. Jeśli zobaczysz go w specyfikacji, wyjaśni go japoński inżynier instalacji. W Polsce o zakresie badań rurociągów ciśnieniowych decydują dyrektywa 2014/68/UE, normy (np. PN-EN 13480) oraz wymagania dozoru technicznego (UDT).

Kody JIS a PN-EN 10216/10217 i ASTM A53/A106

W Europie ten sam podział robi się innymi normami. Rury bez szwu do zastosowań ciśnieniowych to seria PN-EN 10216 (część 1: stale niestopowe o określonych właściwościach w temperaturze pokojowej, np. P235TR2, P265TR2). Rury ze szwem to seria PN-EN 10217 (część 1: stale niestopowe, rury zgrzewane elektrycznie i spawane łukiem krytym). W normach EN rurę ERW zapisuje się często jako EW (zgrzewana elektrycznie), a w praktyce w Polsce mówi się „ERW”.

ASTM stosuje ten sam pomysł z innymi etykietami. ASTM A53 obejmuje rury zgrzewane i bez szwu i podaje sposób wytwarzania jako typ: typ F (zgrzewana piecowo, ciągła, tylko Gr. A), typ E (zgrzewana elektrycznie, Gr. A i B) i typ S (bez szwu, Gr. A i B). ASTM A106 obejmuje wyłącznie rury bez szwu, w Gr. A, B i C, do pracy w wysokiej temperaturze.

Kod JIS	Sposób wytwarzania	Najbliższa norma PN-EN	Najbliższe oznaczenie ASTM	Uwagi
-S-H, -S-C	Bez szwu (wykończona na gorąco lub na zimno)	PN-EN 10216-1 (temp. pokojowa), -2 (temp. podwyższona), -5 (stal nierdzewna)	A53 typ S; A106 (tylko bez szwu)	JIS oddziela wykończenie (H lub C). EN i ASTM stan dostawy oznaczają inaczej.
-E-G, -E-H, -E-C	ERW (po zgrzewaniu lub wykończona)	PN-EN 10217-1 (temp. pokojowa), -2 (temp. podwyższona), -7 (stal nierdzewna)	A53 typ E	Nie spełnia wymagania „bez szwu” ani A106.
-B (tylko SGP)	Zgrzewana kuźniczo	Brak odpowiednika w seriach 10216/10217; zakres zastosowań SGP jest zbliżony do PN-EN 10255	Podobna co do zasady do A53 typ F (zgrzewana piecowo)	Inne normy i gatunki. Nie traktuj jako zamienników.
-A (STPY, SUS-TP)	Spawana łukowo	PN-EN 10217-1 obejmuje rury spawane łukiem krytym; stal nierdzewna: PN-EN 10217-7	Brak typu w A53	Sprawdź normę wyrobu dla danego materiału.

Zgodność sposobu wytwarzania nie oznacza zgodności gatunków. Minimalne wytrzymałości leżą blisko siebie, ale nie są takie same:

Gatunek	Min. wytrzymałość na rozciąganie Rm	Min. granica plastyczności
JIS G 3454 STPG370	370 MPa	215 MPa
JIS G 3454 STPG410	410 MPa	245 MPa
PN-EN 10216-1 / 10217-1, P235TR1 i TR2 (orientacyjnie, ścianka do 16 mm)	360–500 MPa	235 MPa
PN-EN 10216-1 / 10217-1, P265TR1 i TR2 (orientacyjnie, ścianka do 16 mm)	410–570 MPa	265 MPa
ASTM A53 typ E/S i A106, Gr. A	330 MPa (48 000 psi)	205 MPa (30 000 psi)
ASTM A53 typ E/S i A106, Gr. B	415 MPa (60 000 psi)	240 MPa (35 000 psi)

STPG410 jest często podawany jako najbliższy A53 lub A106 Gr. B, ale jego minimalna wytrzymałość na rozciąganie jest o 5 MPa niższa, więc nie spełnia automatycznie wymagania Gr. B. Podobnie STPG nie zastępuje automatycznie P235TR2 czy P265TR2: wartości minimalne są zbliżone, ale EN ma też górne granice R_m, inne wymagania dotyczące składu chemicznego i badań. JIS G 3454 opiera się na normach ISO (ISO 9329-1 i ISO 9330-1, zmodyfikowanych), a nie na EN ani ASTM. Rury z podwójnym certyfikatem (np. JIS i ASTM na jednym ateście) bywają dostępne. Zapytaj dostawcę zamiast zakładać równoważność.

Sposób wytwarzania wpływa też na obliczenia wg norm projektowych. W obliczeniach rurociągów wg PN-EN 13480-3 współczynnik spoiny (z) zależy od rodzaju rury i zakresu badań nieniszczących, więc rura ERW może wymagać większej ścianki niż bez szwu przy tym samym ciśnieniu obliczeniowym. W normach ASME (np. B31.3) podobną rolę pełni współczynnik jakości spoiny wzdłużnej. Sprawdź wartość w wydaniu normy przyjętym w projekcie.

Które normy JIS dopuszczają ERW, bez szwu lub oba sposoby

Najpierw jest norma: ogranicza ona, jakie sposoby wytwarzania można dostać. Rysunek 6 pokazuje sposoby dopuszczone w głównych japońskich normach rur do instalacji.

Rysunek 6: Sposoby wytwarzania dopuszczone w poszczególnych normach JIS na rury do instalacji

● = sposób dopuszczony przez normę. SGP nie ma wersji bez szwu (S), a STS jest wyłącznie bez szwu.

Norma i symbol	Typowe zastosowanie	S Bez szwu	E ERW	B Zgrzewana kuźniczo	A Spawana łukowo
JIS G 3452 SGP	Para, woda, olej, gaz i powietrze o stosunkowo niskim ciśnieniu	–	●	●	–
JIS G 3442 SGPW	Instalacje wodne: klimatyzacja, przeciwpożarowe, odwodnienia i podobne	–	●	●	–
JIS G 3454 STPG	Instalacje ciśnieniowe do ok. 350°C	●	●	–	–
JIS G 3455 STS	Instalacje o wyższym ciśnieniu do 350°C	●	–	–	–
JIS G 3456 STPT	Głównie instalacje powyżej 350°C	●	●	–	–
JIS G 3460 STPL	Instalacje niskotemperaturowe poniżej zera	●	●	–	–
JIS G 3458 STPA	Głównie instalacje wysokotemperaturowe (stal stopowa)	●	–	–	–
JIS G 3459 SUS-TP	Instalacje ze stali nierdzewnej: odporność na korozję, niska lub wysoka temperatura	●	●	–	●
JIS G 3457 STPY	Instalacje niskociśnieniowe o dużej średnicy	–	–	–	●

Opracowano na podstawie kolumny sposobu wytwarzania w Q&A o zastosowaniach i zakresie rur stalowych JIS firmy JFE Steel oraz projektów nowelizacji JIS opublikowanych przez Japońską Federację Żelaza i Stali. SUS-TP (JIS G 3459) dopuszcza oprócz S, A i E także spawanie laserowe (L). ● oznacza to, co dopuszcza norma, a wielkości faktycznie produkowane różnią się między hutami (np. JFE produkuje STPT tylko jako rurę bez szwu, 20A–400A).

„SGP bez szwu” to częste zapytanie w wyszukiwarce, ale w normie takiej rury nie ma. JIS G 3452 dopuszcza tylko rury ERW (E) i zgrzewane kuźniczo (B). Jeśli potrzebujesz rury bez szwu ze stali węglowej z japońskiego źródła, wskaż wersję bez szwu STPG, np. STPG370-S.

Przy wyższym ciśnieniu zwykłym kandydatem jest STS (JIS G 3455), a powyżej ok. 350°C STPT (JIS G 3456). Rury ze stali nierdzewnej (SUS-TP, JIS G 3459) występują jako bez szwu (S) oraz w wersjach spawanych: spawane automatycznie łukowo (A), spawane laserowo (L) i ERW (E). Zwróć uwagę, że A, czyli kod spawania łukowego, to inny proces niż ERW (E).

Wybór i zapis sposobu wytwarzania

Kontrole przy odbiorze potwierdzają, co dojechało. Ta część dotyczy tego, co ustalić i zapisać przed zamówieniem. Sposobu wytwarzania nie wybiera się na podstawie samej rury: zaczyna się od warunków pracy, wybiera normę, w jej ramach wskazuje sposób wytwarzania i przy dostawie potwierdza go oznaczeniem.

Rysunek 7: Kroki wyboru ERW lub rury bez szwu

Decydowanie w kolejności: warunki → norma → sposób wytwarzania → kontrola przy odbiorze ogranicza zgadywanie i pomyłki.

1. Określ medium, ciśnienie i temperaturęWoda, para, olej czy gaz? Maksymalne ciśnienie robocze i temperatura? Czy grozi korozja?

Z warunków

2. Wybierz normę i ściankęSGP dla niskiego ciśnienia, STPG dla instalacji ciśnieniowych do ok. 350°C, STS dla wyższego ciśnienia, STPT dla wysokiej temperatury. Norma ogranicza sposób wytwarzania (SGP: E lub B; STS: tylko S). Numer Sch określa ściankę

W ramach normy

3. Wskaż sposób wytwarzania i kontrolęE lub S (dla SGP: E lub B). Tutaj dopisz wymaganą kontrolę spoin lub obróbkę cieplną

Przy dostawie

4. Potwierdź oznaczeniem i atestemSprawdź, czy kod na rurze oraz norma i sposób wytwarzania w ateście zgadzają się z zamówieniem

Wybór norm to wskazówki oparte na zakresie każdej normy JIS (Q&A i katalog JFE Steel). W przypadku urządzeń podlegających przepisom, takich jak elektrownie i instalacje gazów pod wysokim ciśnieniem, pierwszeństwo mają wymagania przepisów.

W ogólnych instalacjach zakładowych wody i ścieków, sprężonego powietrza i pary niskociśnieniowej SGP lub STPG w wersji ERW wystarcza w większości przypadków. Rurę bez szwu wybiera się do linii wysokotemperaturowych i wysokociśnieniowych wymagających grubych ścianek oraz tam, gdzie chce się mieć mniej spoin. Serie numerów Sch też zależą od normy: JFE Steel podaje STPG w Sch 10–80, a STS w Sch 40–160.

Specyficznym ryzykiem ERW w instalacjach wodnych jest korozja rowkowa (ang. grooving corrosion), w której szew koroduje w rowek wzdłuż rury. Zwykle podaje się dwie przyczyny: ciepło zgrzewania pozostawia różnicę struktury w okolicy szwu, a znajdujące się tam wtrącenia siarczku manganu (MnS) mają kształt sprzyjający korozji. Dla rur ERW w zastosowaniach innych niż gaz JFE Steel poleca swoją rurę ERW odporną na korozję rowkową, która w przykładach oznaczeń JFE ma dodatkowy znak „MN”.

JIS G 3452 (SGP) zmieniono 20 maja 2026 r., a nowe wydanie dodaje punkt zatytułowany „Informacje przekazywane przez zamawiającego”. JIS G 3454:2026 (STPG), wydany tego samego dnia, ma taki sam punkt. Dla SGP projekt nowelizacji wymienia:

• Sposób wytwarzania i wykończenia (np. E-G lub B)
• Końce rur (gwintowane lub gładkie)
• Ocynkowanie (rura czarna lub ocynkowana „biała”)
• Wielkość (średnica nominalna)

Dla STPG i podobnych gatunków dodaj numer Sch oraz, jeśli trzeba, wymagania dotyczące kontroli spoin lub obróbki cieplnej. Jeśli sposób wytwarzania ma znaczenie dla danej linii, zapisz kod w całości na rysunkach i w specyfikacjach zakupowych, np. „SGP-E” lub „STPG370-S-C”, żeby uniknąć pomyłek przy dostawie. W polskiej specyfikacji dodaj odpowiednik, np. „rura bez szwu wg PN-EN 10216-1, P265TR2, atest 3.1”, a odstępstwa uzgodnij z projektantem.

Lista kontrolna: przegląd opisu rury JIS lub atestu

• Numer normy i gatunek (np. JIS G 3454 STPG370)
• Kod sposobu wytwarzania: S, E lub B oraz litera wykończenia H, C lub G
• Sposób wytwarzania w ateście zgadza się z oznaczeniem na rurze
• Sposób wytwarzania dopuszczony przez normę (nie ma SGP bez szwu; STS jest tylko bez szwu)
• Twoja specyfikacja: czy wymaga rury bez szwu (np. PN-EN 10216, ASTM A106), czy dopuszcza ERW (PN-EN 10217, ASTM A53 typ E)?
• Wytrzymałość gatunku względem wymagań projektu (STPG410 a Gr. B: 410 a 415 MPa minimalnej wytrzymałości na rozciąganie)
• Wielkość nominalna i Sch, sprawdzone względem zakresu, który huta może dostarczyć dla tego sposobu wytwarzania
• Tolerancja ścianki dla danego sposobu (rura bez szwu wykończona na gorąco dopuszcza +15%/−12,5% od 4 mm)
• Czy wykonano próbę ciśnieniową wodą lub badanie nieniszczące i które
• Kontrola szwu lub obróbka cieplna, jeśli wymaga ich Twoja specyfikacja dla rur ERW
• Dla rur ERW w instalacjach wodnych: czy potrzebna jest rura odporna na korozję rowkową?
• Odcinki bez oznaczeń powiązane z atestem hutniczym (identyfikowalność)

Pytania do japońskiego dostawcy

• Jaki jest pełny gatunek i kod sposobu wytwarzania dla każdej pozycji (np. STPG370-S-H lub STPG370-E-G)?
• Czy możecie dostarczyć rurę bez szwu w tej wielkości i z której huty?
• Czy rura może mieć podwójny certyfikat wg ASTM A53 lub A106 albo wg PN-EN 10216/10217, czy tylko wg JIS?
• Czy każdą rurę poddano próbie ciśnieniowej wodą albo badaniu ultradźwiękowemu lub prądami wirowymi?
• Czy dla rur ERW usunięto wypływkę wewnętrzną i czy szew obrobiono cieplnie?
• Czy dla rur ERW w instalacjach wodnych jest to rura odporna na korozję rowkową?
• Jaki dokument odbiorowy wystawicie i czy podaje on sposób wytwarzania?

Możesz dostosować ten e-mail, gdy dokumenty nie wyjaśniają sposobu wytwarzania:

Temat: Sposób wytwarzania rur w zamówieniu [numer]

Dzień dobry [imię],

dziękujemy za atesty do zamówienia [numer]. Nasza specyfikacja projektu wymaga dla linii [numery linii] rur bez szwu (PN-EN 10216-1 lub ASTM A106 Gr. B albo odpowiednik zatwierdzony przez naszego inżyniera). Atest dla pozycji [numer] podaje „STPG370-E-G”, co rozumiemy jako rurę ERW w stanie po zgrzewaniu.

Prosimy o potwierdzenie sposobu wytwarzania dla każdej pozycji oraz informację, czy rura STPG bez szwu (-S-H lub -S-C) albo rura z podwójnym certyfikatem jest dostępna w wielkości [wielkość i Sch]. Prosimy też o podanie przewidywanego czasu realizacji.

Z poważaniem,
[imię i nazwisko]

Ograniczenia tego przewodnika

• Zakresy wielkości i limity ścianki to przykłady z JFE Steel i Nippon Steel. Inne huty mogą się różnić, więc potwierdź to u dostawcy.
• Tolerancje pochodzą z JIS G 3454 i zależą od grubości ścianki i wielkości. Sprawdź aktualne wydanie dla swojej wielkości.
• Odniesienia do PN-EN i ASTM to najbliższe porównywalne oznaczenia, a nie równoważniki. Wartości z PN-EN w tabeli są orientacyjne i trzeba je sprawdzić w aktualnym wydaniu normy (PKN). O tym, czy rura JIS może zastąpić rurę wg PN-EN lub ASTM, decyduje projektant instalacji zgodnie z obowiązującymi normami.
• Urządzenia podlegające przepisom (elektrownie, gazy pod wysokim ciśnieniem, urządzenia ciśnieniowe w UE) podlegają własnym wymaganiom, które mają pierwszeństwo przed normą wyrobu.
• To opracowanie nie jest instrukcją prac spawalniczych ani ciśnieniowych. Takie prace wykonuje się zgodnie z przepisami BHP i dozoru technicznego obowiązującymi w zakładzie.
• Kolejność i format oznaczeń różnią się między producentami.

FAQ

Co oznacza „E” w STPG370-E-G?

E oznacza rurę zgrzewaną elektrycznie oporowo (ERW). Następne G oznacza stan po zgrzewaniu, bez wykończenia na gorąco ani na zimno po zgrzewaniu. Rura STPG bez szwu ma oznaczenie -S-H (wykończona na gorąco) lub -S-C (wykończona na zimno).

Czy istnieje rura SGP bez szwu?

Nie. JIS G 3452 (SGP) dopuszcza tylko rury ERW (E) i zgrzewane kuźniczo (B). Jeśli potrzebujesz rury bez szwu ze stali węglowej, wskaż STPG z „-S-”, np. STPG370-S, albo STS dla wyższego ciśnienia.

Czy STPG370 odpowiada ASTM A106 Gr. B lub P265TR2?

Nie. A106 to wyłącznie rura bez szwu, a STPG370 może być ERW lub bez szwu, przy czym minimalna wytrzymałość STPG370 (370 MPa) jest niższa niż Gr. B (415 MPa). STPG410 jest bliższy (410 MPa), ale nadal nie identyczny. P265TR2 wg PN-EN 10216-1 to też inny gatunek, z innym zakresem wymagań. Każdy zamiennik musi zatwierdzić projektant instalacji.

Czym różni się rura zgrzewana kuźniczo od ERW?

Rura zgrzewana kuźniczo (B) jest nagrzewana jako cała taśma, a szew zgrzewa się naciskiem. W rurze ERW (E) prądem nagrzewa się tylko krawędzie szwu, po czym dociska je do siebie. JFE Steel wytwarza na przykład SGP jako rury zgrzewane kuźniczo do 100A, a od 125A jako rury ERW.

Czy szew rury ERW jest słabszy?

Z zasady nie. Wymagania gatunku są takie same jak dla rury bez szwu, a rury są badane przed wysyłką. Dla SGP projekt nowelizacji JIS G 3452 wymaga próby ciśnieniowej wodą 2,5 MPa albo badania ultradźwiękowego lub prądami wirowymi. Przydatność do danej linii zależy od ciśnienia, temperatury, korozji i obowiązujących norm. W instalacjach wodnych większym problemem niż wytrzymałość jest korozja rowkowa przy szwie.

Źródła

• JIS G 3454:2026 – data wydania, zakres, podstawa ISO i punkt informacji od zamawiającego: Japanese Standards Association, JIS G 3454:2026, podgląd (po japońsku)
• JIS G 3452:2026 – data wydania, zakres i punkt informacji od zamawiającego: Japanese Standards Association, JIS G 3452:2026, podgląd (po japońsku)
• Kody sposobu wytwarzania, tolerancje i opcje prób wg JIS G 3454 (starsze tłumaczenie angielskie): TubeSolution, „JIS G3454 Carbon Steel Pipes for Pressure Service”
• JIS G 3452 – sposób wytwarzania, oznaczenia, próba ciśnieniowa i informacje do zamówienia (projekt nowelizacji, grudzień 2025): Japońska Federacja Żelaza i Stali, projekt nowelizacji JIS G 3452 (po japońsku); projekt nowelizacji JIS G 3454 (po japońsku)
• Procesy wytwarzania, zakresy wielkości, tolerancje, przykłady oznaczeń i korozja rowkowa: JFE Steel, katalog rur do instalacji (po japońsku); JFE Steel, przewodnik po materiałach budowlanych, rozdział 5 (po japońsku); JFE Steel Chita Works, rury ERW (po japońsku)
• Kody sposobu wytwarzania według norm: JFE Steel, Q&A „Zastosowania i zakres rur stalowych JIS” (po japońsku)
• Wielkości STPG i zakresy wielkości hut: Nippon Steel, podręcznik materiałów budowlanych 4-10 (po japońsku); proces i wielkości rur bez szwu: Nippon Steel, proces wytwarzania rur stalowych (po japońsku)
• Rodzaje i gatunki ASTM A53: Federal Steel Supply, „ASTM A53”; Project Materials, „Carbon Steel Pipes: A53, A106, A333”
• Gatunki ASTM A106 i tolerancja ścianki: Totten Tubes, „ASTM A106 Seamless Carbon Steel Pipe”; Wermac, „ASTM A106”
• Tytuły PN-EN 10216-1 (rury bez szwu) i 10217-1 (rury zgrzewane elektrycznie i spawane łukiem krytym): Tubes International, katalog rur przewodowych
• Kontrola spoin w elektrowniach cieplnych w Japonii: METI, wytyczne kontroli spoin urządzeń elektrowni cieplnych (po japońsku)