ท่อ ERW vs Seamless: อ่านรหัส JIS (E, S, B) เทียบ ASTM A53/A106
ใบ Mill Certificate จากซัพพลายเออร์ญี่ปุ่นระบุท่อว่า "STPG370-E-G 100A × Sch40" แต่ spec ของโครงการกำหนด ASTM A106 Grade B ซึ่งเป็นท่อ Seamless เท่านั้น แล้วท่อที่ได้รับเป็น Seamless หรือไม่? คำตอบอยู่ที่รหัสสั้น ๆ หลังชื่อเกรด: "-E-" คือท่อ ERW (ท่อเชื่อมความต้านทานไฟฟ้า) ส่วน "-S-" คือท่อ Seamless (ท่อไร้ตะเข็บ) ดังนั้น STPG370-E-G เป็นท่อ ERW สภาพหลังเชื่อม ไม่ใช่ท่อ Seamless
บทความนี้อธิบายวิธีอ่านรหัสวิธีผลิตของ JIS (S, E, B และรหัสการตกแต่ง H, C, G) ความต่างระหว่างท่อ ERW กับ Seamless การเทียบรหัสกับ ASTM A53 Type E/S และ A106 และสิ่งที่ควรถามซัพพลายเออร์ก่อนรับหรือสั่งท่อ
- รหัสวิธีผลิต: S = Seamless, E = ERW (เชื่อมความต้านทานไฟฟ้า), B = ตีเชื่อม (forge-welded, ภาษาญี่ปุ่น tansetsu), A = เชื่อมอาร์ก
- รหัสการตกแต่ง (ตามหลัง S หรือ E): H = ตกแต่งร้อน, C = ตกแต่งเย็น, G = สภาพหลังเชื่อม (มีเฉพาะ ERW)
- SGP (JIS G 3452) ไม่มีแบบ Seamless ผลิตเป็น E หรือ B เท่านั้น ถ้าต้องการท่อเหล็กคาร์บอนแบบ Seamless ในสเปกญี่ปุ่น ให้ระบุ STPG แบบ "-S-" (เช่น STPG370-S) หรือ STS
- ความแข็งแรงตามเกรดไม่เปลี่ยนตามวิธีผลิต STPG370 ต้องมีความต้านแรงดึงขั้นต่ำเท่ากัน ไม่ว่าจะเป็น ERW หรือ Seamless
- เทียบกับ ASTM ที่ใกล้เคียงที่สุด: JIS "-S-" ≈ ASTM A53 Type S หรือ A106 (Seamless), JIS "-E-" ≈ ASTM A53 Type E ใกล้เคียงกัน แต่ไม่ใช่ของเดียวกัน
สารบัญ
- วิธีอ่าน "STPG370-E-G"
- ท่อ ERW กับ Seamless ผลิตต่างกันอย่างไร
- เปรียบเทียบท่อ ERW กับ Seamless
- เทียบรหัส JIS กับ ASTM A53 และ A106
- มาตรฐานท่อ JIS ไหนผลิตเป็น ERW, Seamless หรือทั้งสองแบบ
- การเลือกและระบุวิธีผลิตในใบสั่งซื้อ
- เช็กลิสต์: ตรวจรหัสท่อ JIS หรือ Mill Certificate
- คำถามที่ควรถามซัพพลายเออร์ญี่ปุ่น
- ข้อจำกัดของบทความนี้
- คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
- แหล่งอ้างอิง
วิธีอ่าน "STPG370-E-G"
การระบุท่อแรงดันของญี่ปุ่นมักเรียงเป็น เกรด ตามด้วยรหัสวิธีผลิต แล้วตามด้วยขนาด ใน "STPG370-E-G 100A × Sch40" อ่านได้ดังนี้
- STPG370 คือเกรดตาม JIS G 3454 (ท่อเหล็กกล้าคาร์บอนสำหรับงานท่อแรงดัน) ความต้านแรงดึงขั้นต่ำ 370 N/mm² (MPa)
- -E-G คือวิธีผลิต: E = ERW (เชื่อมความต้านทานไฟฟ้า), G = สภาพหลังเชื่อม (ไม่ได้ตกแต่งร้อนหรือตกแต่งเย็น)
- 100A × Sch40 คือขนาดระบุ (100A = 4B = NPS 4 หรือประมาณ 4 นิ้ว) และ Schedule
รหัสวิธีผลิตอ่านเป็น 2 ขั้น ตัวอักษรแรกบอกว่าขึ้นรูปท่อด้วยวิธีใด (S, E หรือ B) ตัวที่สองบอกการตกแต่ง (H, C หรือ G) ท่อ SGP แบบตีเชื่อมจะมีแค่ "-B" ไม่มีตัวอักษรการตกแต่ง
ข้อมูลที่มาตรฐานกำหนดจะพิมพ์เรียงเป็นแถวบนผิวด้านนอกของท่อ รหัสวิธีผลิตอยู่ถัดจากสัญลักษณ์เกรดทันที
ตัวอย่างที่ 1: ท่อเหล็กกล้าคาร์บอนสำหรับงานท่อแรงดัน (ERW)
รหัสผู้ผลิตผู้ผลิตและโรงงานเครื่องหมาย JISหน่วยรับรองและเลขที่การรับรองSTPG370สัญลักษณ์เกรด-E-Gวิธีผลิต (E = ERW, G = สภาพหลังเชื่อม)2024.8ปีและเดือนที่ผลิต100A×Sch40ขนาดระบุและความหนาตัวอย่างที่ 2: ท่อเหล็กกล้าคาร์บอนสำหรับงานท่อทั่วไป (ตีเชื่อม)
รหัสผู้ผลิตผู้ผลิตและโรงงานเครื่องหมาย JISหน่วยรับรองและเลขที่การรับรองSGPสัญลักษณ์เกรด-Bวิธีผลิต (B = ตีเชื่อม)2024.8ปีและเดือนที่ผลิต50Aขนาดระบุจัดทำจากตัวอย่างเครื่องหมายในแคตตาล็อกท่อสำหรับงานท่อของ JFE Steel (ค่าในภาพเป็นตัวอย่าง) มาตรฐานไม่ได้กำหนดลำดับของข้อมูล จึงต่างกันไปตามผู้ผลิต เครื่องหมาย "-" อาจเป็นช่องว่าง ท่อ ERW ชนิดทนการกัดกร่อนเป็นร่องจะมีเครื่องหมายเพิ่ม เช่น "MN"
ตารางนี้สรุปรหัสที่พบบ่อยบนท่อและใน Mill Certificate
| รหัสบนท่อหรือใน Mill Certificate | วิธีผลิต | วิธีอ่าน |
|---|---|---|
| STPG370-S-H | Seamless ตกแต่งร้อน | S = Seamless, H = ตกแต่งร้อน |
| STPG370-S-C | Seamless ตกแต่งเย็น | C = ตกแต่งเย็น (เช่น ดึงเย็น) |
| STPG370-E-G | ERW สภาพหลังเชื่อม | E = ERW, G = ไม่ได้ตกแต่งร้อนหรือเย็นหลังเชื่อม |
| STPG370-E-H / -E-C | ERW ตกแต่งร้อน / ตกแต่งเย็น | ตกแต่งหลังเชื่อม |
| SGP-E-G | ท่อ ERW ของ SGP (JIS G 3452) สภาพหลังเชื่อม | ท่อ ERW ของ SGP ก็มี H, C หรือ G ต่อท้าย E เช่นกัน |
| SGP-B | ท่อ SGP แบบตีเชื่อม | B = ตีเชื่อม ไม่มีตัวอักษรการตกแต่ง |
มี 3 วิธีที่บอกได้ว่าท่อผลิตด้วยวิธีใด แต่ความน่าเชื่อถือไม่เท่ากัน หลักฐานคือเครื่องหมายบนท่อและ Mill Certificate (ที่ญี่ปุ่นเรียก mill sheet) ส่วนการดูด้านในท่อเป็นแค่การตรวจเสริม
- เครื่องหมายบนท่อ: ใน STPG (JIS G 3454) และเกรดใกล้เคียง รหัสวิธีผลิตจะอยู่หลังสัญลักษณ์เกรด "-S-" คือ Seamless "-E-" คือ ERW
- ด้านในท่อ: ท่อ ERW มีแนวเชื่อมเป็นเส้นตรงเส้นเดียวตลอดความยาวด้านใน ท่อ Seamless ไม่มี
- Mill Certificate: ใบรับรองของผู้ผลิตระบุมาตรฐาน เกรด และวิธีผลิต ใช้อ้างอิงได้เมื่อท่อที่ตัดเป็นท่อนสั้นแล้วไม่มีเครื่องหมายเหลืออยู่
แนวเชื่อมด้านในอาจมองเห็นยาก เพราะโรงงานผลิตจะเจียแนวเชื่อม (bead) ของท่อ ERW ออก ท่อที่ตกแต่งดีอาจเห็นเป็นแค่สีหรือความเงาที่ต่างเล็กน้อย อย่าตัดสินวิธีผลิตจากรูปลักษณ์อย่างเดียว ให้ยืนยันจากเครื่องหมายบนท่อหรือ Mill Certificate
ท่อ ERW กับ Seamless ผลิตต่างกันอย่างไร
ท่อ ERW ภาษาญี่ปุ่นเรียก denpo-kan (電縫管) ขึ้นรูปจากแถบเหล็กแบนแล้วเชื่อมตามแนวยาว ชื่อเต็มคือท่อเหล็กเชื่อมความต้านทานไฟฟ้า คำว่า denpo แปลประมาณว่า "เย็บด้วยไฟฟ้า" ท่อ ERW ผลิตได้ทั้งเหล็กคาร์บอน สแตนเลส และเหล็กกล้าผสมต่ำ ในภาษาญี่ปุ่น ท่อที่ผลิตโดยเชื่อมตะเข็บทั้งหมดเรียกรวมว่าท่อเชื่อม (yosetsu-kan) และท่อ ERW เป็นตัวอย่างทั่วไปของกลุ่มนี้
ม้วนเหล็กแถบถูกขึ้นรูปเป็นท่อต่อเนื่อง แล้วเชื่อมขอบที่มาชนกันด้วยกระแสไฟฟ้าความถี่สูง
จัดทำจากขั้นตอนในแคตตาล็อกท่อสำหรับงานท่อของ JFE Steel แนวเชื่อมที่นูนขึ้นมาจะถูกเจียออกทั้งด้านในและด้านนอก แล้วใช้เครื่อง sizing mill ปรับขนาดให้ได้ตามกำหนด
โรงงานคลายม้วนเหล็กแถบรีดร้อน แล้วขึ้นรูปทีละขั้นผ่านลูกกลิ้งจนเป็นท่อกลม จากนั้นป้อนกระแสไฟฟ้าความถี่สูงให้ขอบสองด้านร้อน แล้วกดให้ติดกันเป็นแนวเชื่อม หลังเชื่อมจะเจียแนวเชื่อม ปรับขนาด และตัดตามความยาว
ร่างแก้ไข JIS G 3452 (ฉบับปี 2026) กำหนดให้เอา bead ด้านนอกและด้านในออกให้เรียบตามผิวท่อ แต่ด้านในปล่อยเป็นสภาพหลังเชื่อมได้ถ้าเอาออกยาก
เพราะกระบวนการต่อเนื่องและทำได้ตั้งแต่ขนาดเล็กถึงใหญ่ ท่อ ERW จึงราคาถูกกว่า ตัวอย่างความสามารถของโรงงาน: JFE Steel ระบุ STPG แบบ ERW ตั้งแต่ 15A ถึง 650A ส่วน Nippon Steel ตั้งแต่ 10A ถึง 600A
ท่อตีเชื่อม (forge-welded, ภาษาญี่ปุ่น tansetsu-kan, รหัส B) ก็ทำจากเหล็กแถบเหมือนกัน แต่ต่อตะเข็บด้วยความร้อนและแรงกด ไม่ใช่ความต้านทานไฟฟ้า ที่โรงงานท่อตีเชื่อมของ JFE Steel เหล็กแถบจะถูกให้ความร้อนราว 1,200°C ส่วนขอบที่เป็นตะเข็บให้ความร้อนถึงราว 1,450°C จากนั้นขึ้นรูปเป็นท่อ ตีตะเข็บให้ติดกัน แล้วรีดยืดให้ได้ขนาด
ท่อตีเชื่อมใช้เป็นหลักที่ 100A ลงมา ขนาดใหญ่กว่านั้นส่วนใหญ่เป็น ERW เช่น JFE Steel ผลิต SGP แบบตีเชื่อมตั้งแต่ 15A ถึง 100A ส่วนท่อเชื่อมอาร์ก (รหัส A) ใช้กับท่อ STPY ขนาดใหญ่และท่อสแตนเลส (SUS-TP)
วิดีโอนี้มาจากช่องทางการของ Kumkang Kind ผู้ผลิตท่อเหล็กและแบบหล่อคอนกรีตจากเกาหลี แสดงขั้นตอนผลิตท่อ ERW
ท่อ Seamless ภาษาญี่ปุ่นใน JIS เรียกว่า tsugime-nashi kokan (継目無鋼管) ผลิตโดยไม่มีรอยเชื่อม เหล็กแท่งกลมที่เผาร้อนจะถูกเจาะตรงกลางให้กลวง ส่วนใหญ่ด้วยกระบวนการเจาะแบบ Mannesmann แล้วรีดให้ได้ขนาด
ไม่มีการเชื่อม: เจาะเหล็กแท่งกลมที่เผาร้อน แล้วรีดยืดเป็นท่อ
จัดทำจากขั้นตอนผลิตท่อ Seamless ในแคตตาล็อกท่อสำหรับงานท่อของ JFE Steel ท่อที่ตกแต่งร้อนคือ -S-H ท่อที่ตกแต่งเย็นต่อ เช่น ดึงเย็น คือ -S-C
เมื่อไม่มีตะเข็บ เนื้อวัสดุรอบท่อจึงเหมือนกันทั้งหมด ไม่ต้องกังวลเรื่องคุณภาพรอยเชื่อม นี่คือข้อดีหลัก แต่ระบบท่อ Seamless ก็ยังมีรอยเชื่อมรอบท่อ (girth weld) ตรงจุดต่อท่อ ที่ไม่มีคือรอยเชื่อมตามแนวยาวของตัวท่อ
ท่อ Seamless รับแรงดันภายในและแรงบิดได้ดี และทำผนังหนาได้ ตัวอย่างเช่น โรงงาน Chita ของ JFE Steel ผลิตหนาถึง 65.0 mm และ Nippon Steel ถึง 51.5 mm
ข้อเสียคือช่วงขนาด ความแม่นยำ และราคา การเจาะและรีดทำให้ผนังหนาไม่สม่ำเสมอได้ง่าย จึงได้ความแม่นยำของขนาดสูงยากกว่า และมักแพงกว่า ERW ช่วงเส้นผ่านศูนย์กลางนอกก็แคบกว่า คือ 25.4–426.0 mm ที่ JFE และ 27.2–426.0 mm ที่ Nippon Steel
การใช้งานทั่วไปคือท่ออุณหภูมิสูงและแรงดันสูงในงานขุดเจาะน้ำมันและก๊าซ โรงไฟฟ้า และโรงงานเคมี สำหรับกระบวนการผลิต ดูวิดีโอ TenarisBayCity seamless pipe manufacturing ของผู้ผลิตท่อ Tenaris (YouTube)
เปรียบเทียบท่อ ERW กับ Seamless
ตารางด้านล่างสรุปความต่าง ช่วงขนาดเป็นตัวอย่างสิ่งที่โรงงานผลิตได้จริง ไม่ใช่ขีดจำกัดตามมาตรฐาน
การมีตะเข็บหรือไม่ ทำให้ต่างกันทั้งขนาด ความหนา ความแม่นยำ และราคา
ขนาดและความหนาผนังมาจากแคตตาล็อกท่อสำหรับงานท่อของ JFE Steel และคู่มือวัสดุก่อสร้างของ Nippon Steel ค่าเผื่อใช้กับผนังหนา 3 mm ขึ้นไป (ERW) หรือ 4 mm ขึ้นไป (Seamless ตกแต่งร้อน)
จุดที่มักมองข้าม คือ ข้อกำหนดความแข็งแรงของเกรดเท่ากันทั้งสองวิธีผลิต STPG370 ต้องมีความต้านแรงดึงอย่างน้อย 370 N/mm² ไม่ว่าจะเป็น ERW หรือ Seamless
แต่ค่าเกรดเท่ากันไม่ได้แปลว่าใช้กับทุกไลน์ได้ ต้องดูความหนาที่เผื่อไว้สำหรับแรงดัน อุณหภูมิ และการกัดกร่อน รวมถึงกฎหมายหรือโค้ดที่เกี่ยวข้อง วิศวกรออกแบบระบบท่อเป็นผู้ตัดสินเป็นรายกรณี
ความแม่นยำของขนาดแสดงความต่างได้ชัดกว่า เพราะท่อ Seamless ตกแต่งร้อนมักมีผนังหนาไม่สม่ำเสมอ JIS G 3454 จึงให้ค่าเผื่อความหนากว้างกว่า ภาพที่ 5 นำค่าเผื่อความหนาตาม JIS G 3454 มาคำนวณกับขนาดที่ใช้บ่อยคือ 100A Sch40
เมื่อนำค่าเผื่อไปคำนวณกับความหนาระบุ 6.0 mm ท่อ Seamless ตกแต่งร้อนมีช่วงกว้าง 1.65 mm ส่วนท่อ ERW มีช่วงกว้าง 1.20 mm
สมมติฐาน: STPG370, 100A (เส้นผ่านศูนย์กลางนอก 114.3 mm), Sch40 ความหนาระบุ 6.0 mm (ตารางขนาดของ Nippon Steel) ค่าเผื่อเป็นค่าเผื่อความหนาตาม JIS G 3454 สำหรับผนังหนา 4 mm ขึ้นไป (Seamless ตกแต่งร้อน) และ 3 mm ขึ้นไป (ERW และ Seamless ตกแต่งเย็น) เส้นแนวตั้งคือความหนาระบุ มาตรฐานและขนาดอื่นมีค่าเผื่อต่างออกไป
เส้นผ่านศูนย์กลางนอกก็เป็นแนวเดียวกัน ที่ 100A (เส้นผ่านศูนย์กลางนอก 114.3 mm) ค่าเผื่อของ Seamless ตกแต่งร้อนคือ ±1% (ประมาณ ±1.1 mm) ส่วน ERW คือ ±0.8% (ประมาณ ±0.9 mm)
เทียบกับ ASTM A106 ที่กำหนดความหนาผนังขั้นต่ำให้ต่ำกว่าค่าระบุได้ไม่เกิน 12.5% ซึ่งเท่ากับค่าเผื่อด้านลบที่ JIS ให้กับท่อ Seamless ตกแต่งร้อนที่ผนังหนา 4 mm ขึ้นไป
สำหรับท่อน้ำ อากาศ และไอน้ำแรงดันต่ำที่ใช้ SGP หรือ STPG มักใช้ได้ทั้งสองแบบในแง่ความแข็งแรง การเลือกจึงมักขึ้นกับประวัติการใช้งานหรือมาตรฐานออกแบบของเจ้าของโรงงาน แต่ท่ออุณหภูมิและแรงดันสูง รวมถึงท่อที่วิธีผลิตเปลี่ยนขอบเขตการตรวจสอบ จะใช้เงื่อนไขการใช้งานเป็นตัวกำหนดวิธีผลิต
โรงไฟฟ้าในญี่ปุ่นเป็นตัวอย่างหนึ่ง ตามกฎหมายธุรกิจไฟฟ้าของญี่ปุ่น (Electricity Business Act) รอยเชื่อมของท่อบางส่วนในโรงไฟฟ้าพลังความร้อนต้องผ่านการตรวจสอบเองของผู้ประกอบการ (yosetsu jishu kensa) และตะเข็บตามแนวยาวของท่อไอน้ำเข้าข่ายที่แรงดันต่ำกว่ารอยเชื่อมรอบท่อ (สำหรับท่อเส้นผ่านศูนย์กลางนอก 150 mm ขึ้นไป: 490 kPa สำหรับตะเข็บตามยาว เทียบกับ 980 kPa สำหรับรอยเชื่อมอื่นของท่อนั้น)
ผู้ออกแบบบางรายจึงระบุท่อ Seamless สำหรับไลน์ 150A ขึ้นไปที่ไม่เช่นนั้นจะเข้าข่าย เพื่อให้ตรวจแค่ girth weld กฎนี้ยังมีหมวดอื่นและข้อยกเว้น ขอบเขตจริงให้ดูตามคู่มือของกระทรวงเศรษฐกิจ การค้า และอุตสาหกรรมของญี่ปุ่น (METI) นี่เป็นเหตุผลด้านกฎหมายของญี่ปุ่น ถ้าพบในสเปก ให้ถามวิศวกรท่อฝั่งญี่ปุ่นว่าใช้กับโรงงานนั้นอย่างไร
เทียบรหัส JIS กับ ASTM A53 และ A106
ASTM ใช้แนวคิดเดียวกันแต่เรียกต่างออกไป ASTM A53 ครอบคลุมท่อเชื่อมและท่อ Seamless และระบุวิธีผลิตเป็น Type: Type F (เชื่อมแบบ furnace-butt-welded ต่อเนื่อง มีเฉพาะ Grade A), Type E (ERW มี Grade A และ B) และ Type S (Seamless มี Grade A และ B) ส่วน ASTM A106 ครอบคลุมท่อ Seamless เท่านั้น Grade A, B, C สำหรับงานอุณหภูมิสูง
| รหัส JIS | วิธีผลิต | การเรียกของ ASTM ที่ใกล้เคียงที่สุด | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|
| -S-H, -S-C | Seamless (ตกแต่งร้อนหรือเย็น) | A53 Type S; A106 (Seamless เท่านั้น) | JIS แยกการตกแต่ง (H หรือ C) ส่วน ASTM A53 และ A106 ไม่มีรหัสการตกแต่งที่เทียบกันได้ |
| -E-G, -E-H, -E-C | ERW (สภาพหลังเชื่อมหรือตกแต่ง) | A53 Type E | ใช้ไม่ได้ถ้า spec ระบุ A106 หรือ "seamless" |
| -B (เฉพาะ SGP) | ตีเชื่อม | แนวคิดคล้าย A53 Type F (furnace-butt-welded) | มาตรฐานและเกรดต่างกัน อย่าถือว่าใช้แทนกันได้ |
| -A (STPY, SUS-TP) | เชื่อมอาร์ก | ไม่มี Type ใน A53 | ให้ดูมาตรฐานผลิตภัณฑ์ ASTM ของวัสดุนั้นโดยตรง |
วิธีผลิตตรงกันไม่ได้แปลว่าเกรดตรงกัน ความแข็งแรงขั้นต่ำใกล้กันแต่ไม่เท่ากัน
| เกรด | ความต้านแรงดึงขั้นต่ำ | ความเค้นครากขั้นต่ำ (yield) |
|---|---|---|
| JIS G 3454 STPG370 | 370 MPa | 215 MPa |
| JIS G 3454 STPG410 | 410 MPa | 245 MPa |
| ASTM A53 Type E/S และ A106 Grade A | 330 MPa (48,000 psi) | 205 MPa (30,000 psi) |
| ASTM A53 Type E/S และ A106 Grade B | 415 MPa (60,000 psi) | 240 MPa (35,000 psi) |
มักมีการยก STPG410 ว่าใกล้เคียง A53 หรือ A106 Grade B ที่สุด แต่ความต้านแรงดึงขั้นต่ำต่ำกว่า 5 MPa จึงไม่ถือว่าผ่านข้อกำหนด Grade B โดยอัตโนมัติ
JIS G 3454 อิงมาตรฐาน ISO (ISO 9329-1 และ ISO 9330-1 ฉบับปรับแก้) ไม่ได้อิง ASTM บางครั้งมีท่อที่รับรองสองมาตรฐาน (JIS และ ASTM ในใบรับรองเดียวกัน) ให้ถามซัพพลายเออร์ อย่าสันนิษฐานเองว่าเทียบเท่ากัน
ในประเทศไทยยังมีมาตรฐาน มอก. สำหรับท่อเหล็กกล้าคาร์บอนด้วย บทความนี้ไม่ได้เทียบ JIS กับ มอก. รายข้อ ถ้างานของคุณต้องใช้ มอก. ให้ยืนยันกับซัพพลายเออร์หรือผู้ผลิตว่าท่อรุ่นนั้นเป็นไปตามมาตรฐานใด
วิธีผลิตยังมีผลในโค้ดออกแบบ ASME เช่น ใน ASME B31.3 ค่าตัวคูณคุณภาพรอยเชื่อมตามยาวของท่อ A53 Type E มักระบุที่ 0.85 เทียบกับ 1.00 ของท่อ Seamless ท่อ ERW จึงต้องหนาขึ้นสำหรับแรงดันออกแบบเท่ากัน ให้ตรวจค่าในโค้ดฉบับที่โครงการใช้
มาตรฐานท่อ JIS ไหนผลิตเป็น ERW, Seamless หรือทั้งสองแบบ
มาตรฐานเป็นตัวกำหนดก่อนว่าเลือกวิธีผลิตอะไรได้บ้าง ภาพที่ 6 แสดงวิธีผลิตที่มาตรฐานท่อหลักของ JIS อนุญาต
● = วิธีผลิตที่มาตรฐานอนุญาต SGP ไม่มีแบบ Seamless (S) และ STS เป็น Seamless เท่านั้น
| มาตรฐานและสัญลักษณ์ | งานโดยทั่วไป | S Seamless | E ERW | B ตีเชื่อม | A เชื่อมอาร์ก |
|---|---|---|---|---|---|
| JIS G 3452 SGP | ไอน้ำ น้ำ น้ำมัน ก๊าซ และอากาศที่แรงดันค่อนข้างต่ำ | – | ● | ● | – |
| JIS G 3442 SGPW | ท่อน้ำสำหรับระบบปรับอากาศ ดับเพลิง ระบายน้ำ และงานใกล้เคียง | – | ● | ● | – |
| JIS G 3454 STPG | ท่อแรงดันที่อุณหภูมิไม่เกินประมาณ 350°C | ● | ● | – | – |
| JIS G 3455 STS | ท่อแรงดันสูงกว่า ที่อุณหภูมิไม่เกิน 350°C | ● | – | – | – |
| JIS G 3456 STPT | ท่อที่อุณหภูมิสูงกว่า 350°C เป็นหลัก | ● | ● | – | – |
| JIS G 3460 STPL | ท่ออุณหภูมิต่ำกว่าจุดเยือกแข็ง | ● | ● | – | – |
| JIS G 3458 STPA | ท่ออุณหภูมิสูงเป็นหลัก (เหล็กกล้าผสม) | ● | – | – | – |
| JIS G 3459 SUS-TP | ท่อสแตนเลสสำหรับงานกัดกร่อน อุณหภูมิต่ำ หรืออุณหภูมิสูง | ● | ● | – | ● |
| JIS G 3457 STPY | ท่อขนาดใหญ่ แรงดันต่ำ | – | – | – | ● |
จัดทำจากคอลัมน์วิธีผลิตใน Q&A เรื่องการใช้งานและขอบเขตของท่อเหล็ก JIS ของ JFE Steel และร่างแก้ไข JIS ที่สหพันธ์เหล็กและเหล็กกล้าแห่งญี่ปุ่นเผยแพร่ SUS-TP (JIS G 3459) อนุญาตการเชื่อมด้วยเลเซอร์ (L) เพิ่มจาก S, A และ E เครื่องหมาย ● แสดงสิ่งที่มาตรฐานอนุญาต ขนาดที่โรงงานผลิตได้จริงต่างกันไป (เช่น JFE ผลิต STPT เฉพาะแบบ Seamless 20A–400A)
"SGP แบบ Seamless" เป็นคำที่ถูกค้นหาบ่อย แต่ ไม่มีในมาตรฐาน JIS G 3452 อนุญาตเฉพาะท่อ ERW (E) และท่อตีเชื่อม (B) ถ้าต้องการท่อเหล็กคาร์บอนแบบ Seamless จากแหล่งญี่ปุ่น ให้ระบุ STPG แบบ Seamless เช่น STPG370-S
ถ้าต้องการแรงดันสูงกว่า STS (JIS G 3455) เป็นตัวเลือกปกติ และถ้าอุณหภูมิสูงกว่าประมาณ 350°C (660°F) ใช้ STPT (JIS G 3456) ท่อสแตนเลส (SUS-TP, JIS G 3459) มีทั้งแบบ Seamless (S) และแบบเชื่อม ได้แก่ เชื่อมอาร์กอัตโนมัติ (A) เชื่อมเลเซอร์ (L) และ ERW (E) โปรดจำว่า A ซึ่งเป็นรหัสเชื่อมอาร์ก เป็นคนละวิธีกับ ERW (E)
การเลือกและระบุวิธีผลิตในใบสั่งซื้อ
การตรวจรับด้านบนเป็นการยืนยันของที่มาถึงแล้ว ส่วนหัวข้อนี้คือสิ่งที่ต้องตัดสินใจและเขียนไว้ก่อนสั่งซื้อ วิธีผลิตไม่ได้เลือกจากตัวท่ออย่างเดียว ให้เริ่มจากเงื่อนไขการใช้งาน เลือกมาตรฐาน เลือกวิธีผลิตภายในมาตรฐานนั้น แล้วยืนยันจากเครื่องหมายบนท่อเมื่อของมาถึง
ตัดสินใจตามลำดับ เงื่อนไข → มาตรฐาน → วิธีผลิต → ตรวจรับ จะลดการเดาและการสั่งผิด
การเลือกมาตรฐานเป็นแนวทางตามขอบเขตของแต่ละ JIS (Q&A และแคตตาล็อกของ JFE Steel) สำหรับอุปกรณ์ที่อยู่ใต้กฎหมาย เช่น โรงไฟฟ้าและสถานที่ใช้ก๊าซแรงดันสูง ข้อกำหนดตามกฎหมายมาก่อน
สำหรับท่อน้ำใช้และน้ำทิ้งทั่วไปในโรงงาน ลมอัด และไอน้ำแรงดันต่ำ SGP หรือ STPG แบบ ERW ครอบคลุมได้เกือบทุกกรณี ท่อ Seamless เลือกใช้กับไลน์อุณหภูมิและแรงดันสูงที่ต้องการผนังหนา และไลน์ที่ต้องการลดรอยเชื่อม
ชุดความหนา (Schedule) ก็ต่างกันตามมาตรฐาน JFE Steel ระบุ STPG ที่ Sch 10–80 และ STS ที่ Sch 40–160
ความเสี่ยงที่เฉพาะกับ ERW ในงานท่อน้ำคือ การกัดกร่อนเป็นร่อง (grooving corrosion) คือแนวเชื่อมถูกกัดเป็นร่องตามความยาวท่อ สาเหตุที่มักกล่าวถึงมี 2 ข้อ คือ ความร้อนจากการเชื่อมทำให้โครงสร้างโลหะที่แนวเชื่อมต่างจากเนื้อท่อ และสารเจือปนแมงกานีสซัลไฟด์ (MnS) ที่นั่นมีรูปร่างที่กัดกร่อนง่าย
สำหรับท่อ ERW ที่ใช้กับงานอื่นนอกจากก๊าซ JFE Steel แนะนำท่อ ERW ชนิดทนการกัดกร่อนเป็นร่อง ซึ่งในตัวอย่างเครื่องหมายของ JFE จะมี "MN" เพิ่มต่อท้าย
JIS G 3452 (SGP) ถูกแก้ไขเมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2026 ฉบับใหม่เพิ่มข้อที่ชื่อ "Information to be supplied by the purchaser" (ข้อมูลที่ผู้สั่งซื้อต้องระบุ) JIS G 3454:2026 (STPG) ที่ออกวันเดียวกันก็มีข้อเดียวกัน สำหรับ SGP ร่างแก้ไขระบุหัวข้อดังนี้
- วิธีผลิตและวิธีตกแต่ง (เช่น E-G หรือ B)
- ปลายท่อ (มีเกลียวหรือปลายเรียบ)
- การชุบสังกะสี (ท่อดำหรือท่อชุบสังกะสี "ท่อขาว")
- ขนาด (ขนาดระบุ)
สำหรับ STPG และเกรดใกล้เคียง ให้เพิ่ม Schedule และถ้าจำเป็น ข้อกำหนดการตรวจรอยเชื่อมหรือการอบความร้อน ถ้าวิธีผลิตสำคัญต่อไลน์นั้น ให้เขียนรหัสเต็มในแบบและใบกำหนดซื้อ เช่น "SGP-E" หรือ "STPG370-S-C" เพื่อกันการสั่งหรือรับของผิด
เช็กลิสต์: ตรวจรหัสท่อ JIS หรือ Mill Certificate
ใช้เช็กลิสต์นี้ตอนรับของ หรือตอนตรวจใบสั่งซื้อก่อนส่งให้ซัพพลายเออร์
- เลขที่มาตรฐานและเกรด (เช่น JIS G 3454 STPG370)
- รหัสวิธีผลิต: S, E หรือ B และตัวอักษรการตกแต่ง H, C หรือ G
- วิธีผลิตใน Mill Certificate ตรงกับเครื่องหมายบนท่อ
- วิธีผลิตเป็นสิ่งที่มาตรฐานอนุญาต (ไม่มี SGP แบบ Seamless; STS เป็น Seamless เท่านั้น)
- สเปกโครงการของคุณ: ต้องการ Seamless (เช่น ASTM A106) หรืออนุญาต ERW (ASTM A53 Type E)?
- ความแข็งแรงของเกรดเทียบกับข้อกำหนดโครงการ (STPG410 กับ Grade B: ความต้านแรงดึงขั้นต่ำ 410 กับ 415 MPa)
- ขนาดระบุและ Schedule ตรวจเทียบกับช่วงขนาดที่โรงงานผลิตวิธีนั้นได้
- ค่าเผื่อความหนาของวิธีผลิตนั้น (Seamless ตกแต่งร้อนที่ผนังหนา 4 mm ขึ้นไปยอมให้ +15%/−12.5%)
- ทดสอบด้วยแรงดันน้ำ (hydrostatic) หรือตรวจแบบไม่ทำลาย (NDE) แล้วหรือไม่ และเป็นวิธีไหน
- การตรวจรอยเชื่อมหรืออบความร้อน ถ้าสเปกของคุณกำหนดสำหรับท่อ ERW
- ท่อ ERW ในงานท่อน้ำ: ต้องใช้ชนิดทนการกัดกร่อนเป็นร่องหรือไม่
- ท่อนที่ตัดแล้วไม่มีเครื่องหมาย ย้อนกลับไปถึง Mill Certificate ได้
คำถามที่ควรถามซัพพลายเออร์ญี่ปุ่น
- รหัสเกรดและวิธีผลิตเต็มของแต่ละรายการคืออะไร (เช่น STPG370-S-H หรือ STPG370-E-G)
- จัดหาท่อ Seamless ขนาดนี้ได้หรือไม่ และจากโรงงานไหน
- ออกใบรับรองสองมาตรฐานกับ ASTM A53 หรือ A106 ได้ไหม หรือรับรองแค่ JIS
- ท่อแต่ละเส้นผ่านการทดสอบแรงดันน้ำ หรือตรวจด้วย ultrasonic หรือ eddy current หรือไม่
- สำหรับท่อ ERW: เจา bead ด้านในออกหรือไม่ และอบความร้อนแนวเชื่อมหรือไม่
- สำหรับท่อ ERW ในงานท่อน้ำ: เป็นชนิดทนการกัดกร่อนเป็นร่องหรือไม่
- จะออกเอกสารตรวจสอบประเภทไหน และระบุวิธีผลิตหรือไม่
ถ้าเอกสารไม่ชัดว่าท่อผลิตด้วยวิธีใด ใช้อีเมลตัวอย่างนี้ปรับได้ (เขียนเป็นภาษาอังกฤษ เพราะมักใช้สื่อสารกับซัพพลายเออร์)
Subject: Manufacturing process for pipe on PO [number]
Hello [Name],
Thank you for the mill certificates for PO [number]. Our project specification requires seamless pipe (ASTM A106 Grade B or equivalent approved by our engineer) for lines [line numbers]. The certificate for item [number] shows "STPG370-E-G," which we understand is ERW pipe in the as-welded condition.
Could you please confirm the manufacturing process for each item, and let us know whether seamless STPG (-S-H or -S-C) or dual-certified ASTM A106 pipe is available in [size and schedule]? Please include the expected lead time.
Best regards,
[Your name]
ข้อจำกัดของบทความนี้
- ช่วงขนาดและขีดจำกัดความหนาผนังเป็นตัวอย่างจาก JFE Steel และ Nippon Steel โรงงานอื่นต่างกัน ให้ยืนยันกับซัพพลายเออร์
- ค่าเผื่อมาจาก JIS G 3454 และขึ้นกับความหนาผนังและขนาด ให้ตรวจฉบับปัจจุบันสำหรับขนาดของคุณ
- การเทียบ JIS กับ ASTM ในบทความนี้เป็นการเรียกที่ใกล้เคียงที่สุด ไม่ใช่ของเทียบเท่ากัน การใช้ท่อ JIS แทนท่อ ASTM ได้หรือไม่ ให้วิศวกรท่อของโครงการตัดสินตามโค้ดที่ใช้
- บทความนี้ไม่ได้เทียบ JIS กับ มอก. ถ้าต้องใช้ มอก. ให้ยืนยันกับซัพพลายเออร์
- อุปกรณ์ที่อยู่ใต้กฎหมาย (โรงไฟฟ้า ก๊าซแรงดันสูง และอื่น ๆ) ต้องทำตามกฎของตัวเอง ซึ่งมาก่อนมาตรฐาน
- ลำดับและรูปแบบของเครื่องหมายบนท่อต่างกันตามผู้ผลิต
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
"E" ใน STPG370-E-G หมายถึงอะไร
E หมายถึงท่อ ERW (เชื่อมความต้านทานไฟฟ้า) ส่วน G ที่ตามมาหมายถึงสภาพหลังเชื่อม ไม่ได้ตกแต่งร้อนหรือเย็นหลังเชื่อม STPG แบบ Seamless จะมีรหัส -S-H (ตกแต่งร้อน) หรือ -S-C (ตกแต่งเย็น)
มีท่อ SGP แบบ Seamless ไหม
ไม่มี JIS G 3452 (SGP) อนุญาตเฉพาะท่อ ERW (E) และท่อตีเชื่อม (B) ถ้าต้องการท่อเหล็กคาร์บอนแบบ Seamless ให้ระบุ STPG แบบ "-S-" เช่น STPG370-S หรือ STS ถ้าต้องการแรงดันสูงกว่า
STPG370 เทียบเท่า ASTM A106 Grade B หรือไม่
ไม่ A106 เป็น Seamless เท่านั้น ส่วน STPG370 เป็นได้ทั้ง ERW และ Seamless และความต้านแรงดึงขั้นต่ำของ STPG370 (370 MPa) ต่ำกว่า Grade B (415 MPa) STPG410 ใกล้กว่าที่ 410 MPa แต่ก็ยังไม่เท่ากัน การใช้แทนกันต้องให้วิศวกรท่ออนุมัติ
ท่อตีเชื่อมกับท่อ ERW ต่างกันอย่างไร
ท่อตีเชื่อม (B) ให้ความร้อนทั้งแถบเหล็ก แล้วตีตะเข็บให้ติดกันด้วยแรงกด ส่วนท่อ ERW (E) ให้ความร้อนเฉพาะขอบตะเข็บด้วยกระแสไฟฟ้า แล้วกดให้ติดกัน ตัวอย่างเช่น JFE Steel ผลิต SGP เป็นท่อตีเชื่อมถึง 100A และเป็นท่อ ERW ตั้งแต่ 125A
แนวเชื่อมของท่อ ERW อ่อนแอกว่าหรือไม่
ไม่เสมอไป ข้อกำหนดของเกรดเท่ากับท่อ Seamless และท่อผ่านการทดสอบก่อนส่งมอบ สำหรับ SGP ร่างแก้ไข JIS G 3452 กำหนดให้ทดสอบแรงดันน้ำที่ 2.5 MPa (ประมาณ 360 psi) หรือตรวจด้วย ultrasonic หรือ eddy current อย่างใดอย่างหนึ่ง การใช้กับไลน์ใดได้หรือไม่ ขึ้นกับแรงดัน อุณหภูมิ การกัดกร่อน และโค้ดที่ใช้ ในงานท่อน้ำ การกัดกร่อนเป็นร่องที่แนวเชื่อมน่ากังวลกว่าเรื่องความแข็งแรง
แหล่งอ้างอิง
- วันที่ออก ขอบเขต ฐาน ISO และข้อ "ข้อมูลที่ผู้สั่งซื้อต้องระบุ" ของ JIS G 3454:2026: Japanese Standards Association, JIS G 3454:2026 preview (ภาษาญี่ปุ่น)
- วันที่ออก ขอบเขต และข้อ "ข้อมูลที่ผู้สั่งซื้อต้องระบุ" ของ JIS G 3452:2026: Japanese Standards Association, JIS G 3452:2026 preview (ภาษาญี่ปุ่น)
- รหัสวิธีผลิต ค่าเผื่อ และตัวเลือกการทดสอบของ JIS G 3454 (คำแปลภาษาอังกฤษฉบับเก่า): TubeSolution, "JIS G3454 Carbon Steel Pipes for Pressure Service"
- วิธีผลิต เครื่องหมาย การทดสอบแรงดันน้ำ และข้อมูลการสั่งซื้อของ JIS G 3452 (ร่างแก้ไข ธันวาคม 2025): Japan Iron and Steel Federation, ร่างแก้ไข JIS G 3452 (ภาษาญี่ปุ่น); ร่างแก้ไข JIS G 3454 (ภาษาญี่ปุ่น)
- ขั้นตอนผลิต ช่วงขนาด ค่าเผื่อ ตัวอย่างเครื่องหมาย และการกัดกร่อนเป็นร่อง: JFE Steel แคตตาล็อกท่อสำหรับงานท่อ (ภาษาญี่ปุ่น); JFE Steel คู่มือวัสดุก่อสร้าง บทที่ 5 (ภาษาญี่ปุ่น); JFE Steel โรงงาน Chita ท่อ ERW (ภาษาญี่ปุ่น)
- รหัสวิธีผลิตแยกตามมาตรฐาน: JFE Steel Q&A "การใช้งานและขอบเขตของท่อเหล็ก JIS" (ภาษาญี่ปุ่น)
- ขนาด STPG และช่วงขนาดของโรงงาน: Nippon Steel คู่มือวัสดุก่อสร้าง 4-10 (ภาษาญี่ปุ่น); กระบวนการและขนาดท่อ Seamless: Nippon Steel กระบวนการผลิตท่อเหล็ก (ภาษาญี่ปุ่น)
- Type และเกรดของ ASTM A53: Federal Steel Supply, "ASTM A53"; Project Materials, "Carbon Steel Pipes: A53, A106, A333"
- เกรดและค่าเผื่อความหนาของ ASTM A106: Totten Tubes, "ASTM A106 Seamless Carbon Steel Pipe"; Wermac, "ASTM A106"
- ตัวคูณคุณภาพรอยเชื่อมของ ASME B31.3: Little P.Eng., "ASME B31.3 Quality Factors"
- การตรวจรอยเชื่อมของโรงไฟฟ้าพลังความร้อนในญี่ปุ่น: METI คู่มือการตรวจรอยเชื่อมด้วยตนเองสำหรับอุปกรณ์โรงไฟฟ้าพลังความร้อน (ภาษาญี่ปุ่น)
บทความต้นฉบับภาษาญี่ปุ่นคู่มือนี้เรียบเรียงจากบทความของ MONOSCOPE ที่เขียนสำหรับผู้อ่านในญี่ปุ่น: 電縫管とシームレス管の違い｜JIS記号（E・S・B）早見表と見分け方・使い分け
เกี่ยวกับบรรณาธิการ
บรรณาธิการ MONOSCOPEFOUNDER & EDITORทำงานกับผู้ผลิตอุปกรณ์โรงงานและบริษัทวิศวกรรมโรงงานราว 10 ปี ดูแลการเสนอ ออกแบบ และทดสอบเดินเครื่องอุปกรณ์ ก่อนผันตัวมาทำการตลาดออนไลน์ ปัจจุบันเป็นที่ปรึกษาเว็บไซต์ให้ผู้ผลิตแบบ B2B ช่วยให้บริษัทอธิบายผลิตภัณฑ์และเทคโนโลยีของตนได้ชัดเจน ถือใบอนุญาตระดับชาติของญี่ปุ่นด้านผู้จัดการพลังงาน (Energy Manager) และวิศวกรไฟฟ้าหัวหน้าระดับ 3
ดูแลบล็อกด้านวิศวกรรมตั้งแต่ปี 2017 (กว่า 500 บทความ) และช่อง YouTube ภาษาญี่ปุ่นที่มีผู้ติดตามราว 20,000 คน คู่มือทุกเรื่องเขียนจากมุมมองหน้างานในญี่ปุ่น และตรวจสอบกับมาตรฐานที่อ้างอิง
